V SAB/Wa 67/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska- Urbaniak, Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Michał Sowiński, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 marca 2016 r. sprawy ze skargi J. P. na bezczynność Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie środków finansowych w ramach programu "Diamentowy Grant"; 1. zobowiązuje Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego do rozpoznania wniosku U. z dnia 11 lutego 2015 r. o przyznanie środków finansowych na projekt badawczy pt. [...] – w ramach programu "Diamentowy Grant" w terminie dwóch miesięcy od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem, 2. stwierdza, że bezczynność Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 3. zasądza od organu na rzecz J. P. kwotę 100 zł ( sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. J. P. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w przedmiocie rozpoznania wniosku o dofinansowanie. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny: w "Monitorze Polskim" z dnia 7 listopada 2011 r. Nr 98, poz. 999 opublikowano Komunikat Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 27 października 2011 r. o ustanowieniu programu pod nazwą "Diamentowy Grant". Podstawę prawną komunikatu stanowił przepis art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki (Dz. U. Nr 96, poz. 615 ze zm.). W myśl art. 26 ust. 1 u.z.f.n., finansowanie programów lub przedsięwzięć ustanawianych przez Ministra obejmuje działania dotyczące realizacji określonych przez Ministra zadań wynikających z polityki naukowej i naukowo-technicznej państwa. W świetle z ust. 2 wspomnianego artykułu, Minister właściwy do spraw nauki w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" ogłasza komunikaty o ustanowieniu programu i przedsięwzięcia z zastrzeżeniem ust. 3. W myśl ust. 4, środki finansowe przeznaczone na finansowanie wspomnianych programów lub przedsięwzięć, są przekazywane jednostce naukowej lub innemu uprawnionemu podmiotowi na podstawie umowy. W załączniku do komunikatu Ministra zawarty został Program pod nazwą "Diamentowy Grant", w którym określono m.in. cele projektu, podmioty, które mogą ubiegać się o pomoc finansową, wskazano, że środki finansowe będą przyznawane w ramach konkursu ogłaszanego przez Ministra, które to ogłoszenie miało być zamieszczane na stronie podmiotowej Ministra w Biuletynie Informacji Publicznej. W Monitorze Polskim z 2014 r. poz. 1216 z dnia 23 grudnia 2014 r. opublikowano na podstawie art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki (Dz. U. z 2014 r. poz. 1620), w związku z art. 187a ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572, z późn. zm.) Komunikat Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 16 grudnia 2014 r. o zmianie zasad finansowania programu pod nazwą "Diamentowy Grant", w którym ogłoszono, że z dniem 29 grudnia 2014 r. wprowadza się zmianę zasad finansowania programu pod nazwą "Diamentowy Grant". Zmiana Programu polegała na tym, że określono iż: 1) w ramach Programu wsparciem mogą być objęci: a) studenci jednolitych studiów magisterskich, którzy ukończyli trzeci rok studiów w roku ogłoszenia konkursu i kontynuują naukę, a w przypadku studiów jednolitych trwających 6 lat - studenci, którzy ukończyli czwarty rok studiów w roku ogłoszenia konkursu i kontynuują naukę, b) absolwenci studiów pierwszego stopnia, którzy otrzymali tytuł zawodowy licencjata w roku ogłoszenia konkursu, c) studenci studiów inżynierskich, kończący studia w semestrze zimowym w roku ogłoszenia konkursu; 2) osoby, o których mowa w pkt 1, muszą spełniać łącznie następujące warunki: a) nie posiadać tytułu zawodowego magistra, b) posiadać udokumentowaną znajomość co najmniej jednego języka obcego na poziomie nie niższym niż B2, c) prowadzić zaawansowane badania naukowe i posiadać wybitne osiągnięcia naukowe lub, w przypadku kierunków studiów artystycznych, posiadać wyróżniające osiągnięcia artystyczne. W oparciu o treść wskazanych wyżej Komunikatów Ministra w przedmiocie finansowania programu "Diamentowy Grant" doszło do ogłoszenia przez niego konkursu o finansowanie projektów badawczych w ramach IV edycji Programu. W ogłoszeniu wskazano podmioty, które mogą się ubiegać się o przyznanie środków finansowych oraz określono, że wsparciem w ramach Programu, mogą być objęci studenci, których określono zgodnie z treścią Komunikatu Ministra z 16 grudnia 2014 r. W dniu 11 lutego 2015 r. do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego wpłynął wniosek wniesiony przez U. o finansowanie projektu w ramach programu "Diamentowy Grant" pt. "[...]". Osobą prowadzącą badania naukowe we wspomnianym projekcie jest J. P., który jest studentem V roku prawa. Pismem z [...] kwietnia 1015 r. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego poinformowało U. o nie spełnieniu przez wspomniany wniosek wymogów formalnych, określonych w ogłoszeniu o konkursie z 29 grudnia 2014 r., co spowodowało pozostawienie go bez rozpoznania. J. P., nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, pismem z 19 maja 2015r. zwrócił się do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z wnioskiem o usunięcie naruszenia prawa. Skarżący wyjaśnił, iż posiada legitymację do złożenia przedmiotowego wniosku w ramach procedowania o przyznanie pomocy w programie, która jest wynikiem ochrony jego praw jako podmiotu korzystającego z "prawa refleksowego", o czym rozstrzygnął NSA w postanowieniu z 13 listopada 2013 r. sygn. akt II GSK 1824/13– Lex 2010. Ponadto odwołując się w szczególności do treści art. 187a ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym ( Dz. U. 2005 poz. 1365) wskazał, że przepis ten określa krąg podmiotów, które mogą korzystać ze wsparcia finansowego w ramach Programu i podkreślił, że zapisy aktów prawnych niższych niż ustawa muszą być z nią zgodne. Zatem naruszeniem prawa są zapisy zawarte w Komunikacie Ministra z 16 grudnia 2014 r. ograniczające wspomniany krąg uprawnionych do wsparcia studentów studiów magisterskich jednolitych. Podkreślił, że Minister niewłaściwie interpretuje zapis, z którego wynika, że uprawnionymi do uzyskania wsparcia są jedynie wybitnie uzdolnieni studenci, którzy ukończyli III rok studiów w roku ogłoszenia konkursu i nadal kontynuują naukę. Na poparcie swojego stanowiska skarżący odwołał się treści wyroku WSA z 4 marca 2014 r. V SAB 4/14 i NSA z 9 października 2014 r. sygn. akt II GSK 1360/14. Pismem z dnia [...] czerwca 2015 r. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wskazując na to, że nie doszło do naruszenia prawa ponieważ skarżący nie spełnia kryteriów IV edycji programu "Diamentowy Grant". Skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego wnosząc o zobowiązanie Ministra do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego i dopuszczenie wniosku do udziału w IV edycji Programu, dokonania kontroli przewlekłego prowadzenia postępowania i zasądzenie kosztów. W odpowiedzi na skargę Minister Nauki i Szkolnictwa wniósł o oddalenie skargi, wskazując na brak spełnienia przez skarżącego wymogów formalnych dla ubiegania się o środki finansowe w ramach programu" Diamentowy Grant. Pismem procesowym z 12 września 2015r. skarżący odniósł się do odpowiedzi na skargę oraz podtrzymał swoje dotychczasowe argumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest uzasadniona Podkreślenia wymaga - czego w przedmiotowej sprawie Minister nie negował - że skarżący posiada legitymację do złożenia skargi w związku z przysługującym mu prawem refleksowym w ramach ochrony jego praw będących konsekwencją złożenia przez U. wniosku o przyznanie pomocy finansowej w ramach IV edycji programu "Diamentowy Grant" i w związku z treścią art. 187a ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Wynika to z faktu, że w świetle celów i założeń wspomnianego programu jego beneficjentem jest ostatecznie absolwent lub student będący autorem projektu zgłoszonego do konkursu w ramach Programu. Powyższe prawo skarżącego zostało zagrożone pozostawieniem bez rozpoznania przez Ministra wniosku U., którego ostatecznym celem było potencjalne przyznanie skarżącemu środków finansowych. Zatem przedmiotem sprawy rozpoznawanej przez Sąd jest bezczynność Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w zakresie braku merytorycznego rozpoznania wniosku U. z 11 lutego 2015r. (data wpływu) o przyznanie środków finansowych na realizację projektu badawczego pt. “ [...]" w ramach programu "Diamentowy Grant". Pismem z [...] kwietnia 2015 r. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego poinformowało U. o nie spełnieniu przez omawiany wniosek wymogów formalnych, określonych w ogłoszeniu o konkursie z 29 grudnia 2014 r., co uzasadniło pozostawienie omawianego wniosku bez rozpoznania. Pismo takie ma charakter materialno-techniczny i nie podlega zaskarżeniu podlega jednak kontroli przez sąd administracyjny ponieważ przysługuje na nie skarga na bezczynność organu, stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy przedmiotem oceny Sądu w sprawie będzie prawidłowość pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie środków finansowych na realizację projektu badawczego z powodu niespełnienia warunków formalnych. Celem prawidłowej oceny sprawy jest rozstrzygnięcie, czy stanowisko Ministra jest uzasadnione, a zatem czy istotnie złożony przez Uniwersytet wniosek nie spełniał kryteriów konkursu związku z tym, że załączone do wniosku zaświadczenie dotyczące J. P. wskazujące na ukończenie przez niego trzeciego roku studiów jednolitych, nie w roku ogłoszenia konkursu, tj. 2014 r., tylko wcześniej (tj. w 2013 r.), nie było zdaniem Ministra dokumentem potwierdzającym spełnienie warunków formalnych do ubiegania się o przyznanie środków finansowych na realizację projektu badawczego. Zdaniem organu m.in. warunkiem formalnym było ukończenie III roku studiów jednolitych magisterskich w roku ogłoszenia konkursu, o czym stanowiły zapisy pkt II ppkt 2 ogłoszenia o konkursie z dnia 29 grudnia 2014 r. oraz Komunikatu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 16 grudnia 2014 r. o zmianie zasad finansowania programu pod nazwą "Diamentowy Grant" ( MP z 2014 r. poz. 1216) obowiązujących od 29 grudnia 2014 r. Z treści tych zapisów wynikało, że konkurs jest adresowany do studentów studiów magisterskich, którzy w roku ogłoszenia konkursu (czyli w 2014 r.) ukończyli trzeci rok studiów jednolitych magisterskich i nadal studiują. Zdaniem skarżącego zapisy te były niezgodne z treścią art. 187a ustawy p.s.w. z 27 lipca 2005 r. dotyczącego możliwości uzyskania środków finansowych z programu pod nazwą "Diamentowy Grant", ponieważ wskazuje on jedynie na konieczność ukończenia trzeciego roku studiów bez względu na datę jego ukończenia oraz nieposiadania tytułu magistra. Skarżący odwołując się do zapisów Konstytucji w tym art. 2 podkreślał, że nie jest możliwa modyfikacja zapisów ustawy w treści aktów podustawowych, które muszą być z nią zgodne. Tym samym postanowienia zawarte w Komunikacie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 16 grudnia 2014 r. o zmianie z dniem 29 grudnia 2014 r. zasad finansowania programu "Diamentowy Grant" nie mogą stanowić prawnego ograniczenia dopuszczalności ubiegania się przez studentów V roku jednolitych studiów magisterskich o finansowanie badań w ramach przedmiotowego Programu. Ograniczenia takie nie mogą wynikać również z treści ogłoszenia o konkursie z dnia 29 grudnia 2014 r.. W ocenie Sądu stanowisko skarżącego jest zasadne. W świetle zapisów art. 187a ustawy p.s.w ograniczenie we wskazanych wyżej aktach tj. w Komunikacie Ministra i w ogłoszeniu o konkursie - kręgu podmiotowego adresatów programu do grona osób, które ukończyły III rok studiów w roku ogłoszenia konkursu było sprzeczne z jego treścią i w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowego pozostawienia wniosku U. bez rozpoznania. Zgodnie z art. 187a ust. 1 p.s.w. wybitnie uzdolnieni absolwenci studiów pierwszego stopnia oraz studenci po ukończeniu trzeciego roku jednolitych studiów magisterskich, nieposiadający tytułu zawodowego magistra, łącznie nie więcej niż 100 osób, mogą w drodze konkursu realizowanego w ramach programu ministra właściwego do spraw nauki "Diamentowy Grant" otrzymać środki na badania naukowe finansowane ze środków przewidzianych w budżecie państwa na naukę. Zgodnie zaś z ust. 2 tego przepisu warunki udziału w konkursie określa program, o którym mowa w ust. 1. Program pod nazwą "Diamentowy Grant" realizowany jest na podstawie ww. Komunikatu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 27 października 2011r., wydanego na mocy art. 26 ust. 2 ustawy z 30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki, zmienionego treścią Komunikatu Ministra z dnia 16 grudnia 2014 r. (MP 2014 poz. 1216) . W myśl pkt I ust. 1 załącznika programu "Diamentowy Grant" celem programu jest stworzenie możliwości rozwoju naukowego wybitnie uzdolnionym absolwentom studiów pierwszego stopnia lub studentom po ukończeniu trzeciego roku jednolitych studiów magisterskich, zwanym dalej "absolwentami lub studentami", prowadzącym badania naukowe, tak aby dać im możliwość skrócenia ścieżki kariery naukowej. Absolwent lub student prowadzący pod kierunkiem opiekuna naukowego, promotora lub promotora pomocniczego badania naukowe o wysokim stopniu zaawansowania, przez uzyskanie wsparcia finansowego w ramach programu, będzie miał warunki do wcześniejszego przygotowania rozprawy doktorskiej. W treści Komunikatu Ministra z 16 grudnia 2014 r. o zmianie zasad finansowania nauki, które znalazły odzwierciedlenie w ogłoszeniu Ministra o konkursie z 29 grudnia 2014 r. znalazły się zapisy określające, że wsparcie może dotyczyć studentów jednolitych studiów magisterskich, którzy ukończyli trzeci rok studiów w roku ogłoszenia konkursu i kontynuują naukę, a w przypadku studiów jednolitych trwających 6 lat - studenci, którzy ukończyli czwarty rok studiów w roku ogłoszenia konkursu i kontynuują naukę. Zapisy te w zestawieniu z treścią art. 187a p.s.w. ograniczają krąg podmiotów (studentów), którzy mogą ubiegać się o wsparcie i w ocenie Sądu nie mogą one zostać uznane za wiążące. Wbrew stanowisku Ministra treść art. 187a p.s.w. w brzmieniu obowiązującym od 1 października 2014 r. nie stanowi podstawy do takiej jego interpretacji, która byłaby zgodna z zapisami wskazanych wyżej aktów podustawowych, ponieważ określony treścią tego przepisu krąg podmiotów uprawnionych do wsparcia w ramach programu jest szerszy. Przepis dotyczy studentów, którzy ukończyli III rok studiów i nie ogranicza tego faktu jedynie do roku 2014 r. Tym samym dokonanie oceny kryteriów formalnych wniosku musi odbywać się przy wzięciu pod uwagę zapisów art. 187a p.s.w., nie zaś Komunikatu Ministra i ogłoszenia o konkursie w tym zakresie. Z ustawy wynika, że m.in. warunkami udziału w Programie jest posiadanie statusu studenta (wybitnie uzdolnionego) oraz ukończenie trzeciego roku jednolitych studiów magisterskich. Należy podkreślić, że gdyby ustawodawca chciał zawęzić krąg podmiotów to uczyniłby to w przepisie rangi ustawowej lub innym powszechnie obowiązującym. Upoważnieniem dla Ministra w zakresie zmienionego względem ustawy określenia podmiotów uprawnionych do wsparcia nie może zostać uznany zapis dotyczący tego, że warunki udziału w konkursie określa program o jakim jest mowa w art. 187a ust. 1 u.s.w. Należy przypomnieć bowiem, że ogłoszenie o konkursie w myśl pkt III ust. 3 Programu zawiera: 1) Przedmiot konkursu; 2) termin i miejsce składania wniosków; 3) warunki udziału w konkursie i podmioty uprawnione do ubiegania się o przyznanie środków finansowych w ramach programu; 4) tryb przeprowadzania konkursu; 5) kryteria oceny wniosków; 6) wzór wniosku; 7) wykaz dokumentów, które należy dołączyć do wniosku. Należy podkreślić, że żaden z powyższych zapisów nie upoważniał Ministra do zmiany jasno brzmiącego przepisu rangi ustawowej. Warunki konkursu muszą być zgodne z przepisami regulującymi ten Program, tj. ustawą o szkolnictwie wyższym i ustawą o finansowaniu nauki, jak również z Programem wydanym na podstawie ustawy o finansowaniu nauki, który powinien zawierać zapisy, pozostające w zgodzie z zapisami przepisów ustawowych. W zgodzie z tymi przepisami powinno pozostawać również ogłoszenie o konkursie. W tym miejscu należy odwołać się do wyroku NSA z dnia 9 października 2014 r. II GSK 1360/14, który stwierdził, że określenie wymogów formalnych w ogłoszeniu, nie może pozostawać w sprzeczności z regulacjami odnoszącymi się do tej materii (chodzi o kryteria formalne –wyj. Sądu) zawartymi w przepisach umieszczonych w aktach prawnych rangi ustawy. Wsparciem stanowiska Ministra ( na co powołuje się on w odpowiedzi na skargę) nie może być też treść art. 26 ust. 3b ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki w brzmieniu obowiązującym od 25 maja 2015 r. ponieważ przepis ten nie mógł mieć zastosowania do przedmiotowego konkursu, w którym wnioski składane były do 16 lutego 2015 r. na warunkach określonych obowiązującymi w dacie jego przeprowadzenia przepisami. Mając powyższe na względzie, Sąd stoi na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie Minister nieprawidłowo pozostawił bez rozpoznania wniosek Uniwersytetu Jagiellońskiego, czego skutkiem była bezczynność organu ponieważ odmawia on rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji. Nie zmienia tej oceny okoliczność, że organ mylnie sądził, że załatwienie sprawy nie wymaga wydania danego aktu (wyrok NSA z dnia 14 czerwca 1983 r., SA/Wr 6/83, GP 1983, nr 24. Skoro zatem do dnia dzisiejszego organ nie wydał rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie lub nie zakończył postępowania prawidłową czynnością materialno-techniczną, zarzut bezczynności organu uznać należało za uzasadniony. Mając jednak na uwadze, że organ stanowisko swoje opierał na przepisach, których moc wiążąca została zakwestionowana przez Sąd należy stwierdzić, że stwierdzona zwłoka nie ma cech pozwalających na zakwalifikowanie jej jako rażąco naruszającej prawo. Tym bardziej, że organ zareagował zarówno na pismo skarżącego, jak i Uniwersytetu oraz przedstawiał w nim swoje merytoryczne, jakkolwiek zakwestionowane przez Sąd stanowisko. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 i 2 sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono zaś na podstawie art. 200 p.p.s.a.