V SO/Wa 11/13

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z wniosku Z. A. o wymierzenie grzywny Ministrowi Finansów z tytułu niewykonania obowiązku przekazania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie skargi Z. A.z dnia 7 czerwca 2013 r. na postanowienie Ministra Finansów z dnia (...) marca 2013 r. nr(...) w przedmiocie umorzenia postępowania w przedmiocie wstrzymania postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego. Z. A., dalej "Skarżący" wystąpił – na urzędowym formularzu PPF – z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż nie stać go na pełnomocnika z wyboru. Oświadczył, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, posiada dom o pow. 218,6 m² (własność spółdzielcza) oraz mieszkanie 30 m² (własność spółdzielcza), nie posiada oszczędności pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Skarżący i jego małżonka utrzymują się ze świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 2.529,55 zł oraz z dochodów z wynajmu mieszkania w wysokości 732 zł. Skarżący prowadzi również działalność gospodarczą, ale wskazał, iż ponosi stratę na tej działalności, a pokrywa ją z dochodu uzyskiwanego z wynajmu. W piśmie uzupełniającym wniosek o przyznanie prawa pomocy Skarżący wyjaśnił, że nie posiada oszczędności pieniężnych, lokat i innego majątku ruchomego znacznej wartości. Posiada samochód ciężarowy dla potrzeb prowadzonej działalności. Miesięcznie płaci za prąd - 87,30 zł, wodę – 57,96 zł, gaz – 154,55 zł, wywóz śmieci – 65 zł, podatek od nieruchomości – 134 zł, ogrzewanie domu – 212,50 zł. Na lekarstwa i żywność wydaje 950 zł miesięcznie. Wskazał również na inne wydatki związane m.in. z pozwem cywilnym i opłatami dla notariusza oraz zwrotem należności na rzecz Urzędu Skarbowego. Skarżący nadesłał rachunki za prąd, gaz, wodę, wywóz śmieci, opłaty związane z użytkowaniem domu, dokumenty dotyczące leczenia. Przedstawił również miesięczne rozliczenie przychodów i rozchodów wskazując, że po odliczeniu miesięcznych wydatków pozostaje mu kwota wolna w wysokości 20,18 zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, a więc o przyznanie prawa pomocy w całości. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przypomnieć trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Na obecnym etapie postępowania, koszty te może stanowić wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł oraz koszt wynajęcia profesjonalnego pełnomocnika dla przygotowania skargi kasacyjnej. Podkreślić jednak należy, że strony mogą negocjować wysokość wynagrodzenia pełnomocnika. Ponadto warto zauważyć, że rozpoznawana sprawa należy do kategorii spraw, za które zgodnie z przepisami Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm) oraz Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) profesjonalnemu pełnomocnikowi za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej należy się wynagrodzenie w wysokości 75 % stawki minimalnej, która w rozpoznawanej sprawie wynosi 240 zł, a jeśli dodatkowo pełnomocnik uczestniczy w rozprawie - w wysokości 100 % stawki minimalnej (maksymalna wysokość wynagrodzenia za pracę pełnomocnika z urzędu wynosi natomiast co najwyżej 150% stawki minimalnej). Wyjaśnić również należy, że każdy, kto ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika powinien wykazać, że spełnienie żądań finansowych wybranego pełnomocnika przekracza jego możliwości płatnicze i z tej przyczyny konieczne jest przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy we wskazanym przez niego zakresie w celu stworzenia możliwości odpowiedniej obrony jego interesów. Zwrócić uwagę należy, że skarżący w złożonym wniosku powyższych okoliczności nie wykazał. Analiza podanych przez Skarżącego okoliczności dokonana w związku z przepisami ustawy uzasadnia stwierdzenie, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku, gdyż Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przede wszystkim stwierdzić należy, że Skarżący posiada wraz z małżonką stałe źródło dochodów z tytułu świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości ponad 2.548 zł, dodatkowo uzyskują oni dochody z najmu – 732 zł. Należy więc przyjąć, że miesięczne dochody dwuosobowego gospodarstwa domowego wynoszą 3.280 zł. Odnosząc się do podnoszonej okoliczności obowiązywania w małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej, a w konsekwencji zaliczania przez Skarżącego do wspólnych dochodów jedynie ¼ dochodów żony wskazać należy, iż ustanowienie rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego (tak: Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 28 marca 2013 r., sygn. akt I FZ 62/13). Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788; dalej: "k.r.o."), małżonkowie są zobowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Inaczej mówiąc rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Nie jest zasadne również powoływanie się na comiesięczne zmniejszanie dochodów w związku z koniecznością pokrywania strat ponoszonych na działalności gospodarczej. Prowadzenie działalności gospodarczej jest dobrowolne, a celem jej prowadzenia jest uzyskiwanie dochodów. Jeżeli działalność taka przynosi straty, zasadne wydaje się jej zakończenie, a przynajmniej zawieszenie jej prowadzenia. Dlatego, w ocenie referendarza sądowego zasadne jest przyjęcie, że miesięczny dochód dwuosobowego gospodarstwa wynosi 3.281 zł. Wskazać również należy, iż Skarżący nie wykazał w swoim oświadczeniu by wszystkie wskazane środki finansowe pozostające w jego dyspozycji były pożytkowane na niezbędne wydatki związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych Skarżącego i jego rodziny. Wysokość stałych kosztów utrzymania została określona przez Skarżącego na kwotę 2.477,31 zł. Zaliczył do nich wydatki na energię elektryczną, wodę, gaz, wywóz śmieci, podatki, ogrzewanie domu, żywność i lekarstwa. Do stałych kosztów niezbędnego utrzymania zaliczył również kwotę 650 zł tytułem wpłaty zaległości podatkowej oraz kwotę 166 zł – jako 1/12 wpisu sądowego z tytułu pozwu wniesionego do sądu powszechnego. Odnosząc się do wydatków na spłatę zaległości podatkowej oraz opłacenie pozwu, koszty te nie mogą zostać zaliczone do kosztów niezbędnego utrzymania. Zaznaczyć należy, że wydatki te zostały już poniesione, ponadto brak podstaw do uznania pierwszeństwa wpisu sądowego od pozwu cywilnego przed wpisem sądowym od skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Dlatego w ocenie referendarza sądowego zasadne jest uwzględnienie wskazanych przez Skarżącego wydatków, oprócz uiszczonej zaległości podatkowej oraz uiszczonej opłaty za pozew sądowy. W konsekwencji miesięczne wydatki na utrzymanie wynoszą około 1.700 zł. Przyznania prawa pomocy nie uzasadnia również powołane przez Skarżącego postanowienie Sądu Apelacyjnego Wydział I Cywilny w Gdańsku z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt I Acz 446/13 oraz postanowienie Sądu Apelacyjnego Wydział I Cywilny w Gdańsku z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. akt I Acz 1521/13 Postanowieniem z dnia 28 maja 2013 r. Sąd zwolnił skarżącego (oraz jego żonę) od kosztów sądowych w części, tj. od opłaty od pozwu do kwoty 8.000 zł, lecz jednocześnie uznano, że powodowie są w stanie uiścić opłatę od pozwu ponad tę kwotę, tj. w wysokości 2.000 zł, co Skarżący uczynił. Postanowieniem z 11 lutego 2014 r. Sąd przyznał skarżącemu (oraz jego żonie) pełnomocnika z urzędu. Zauważyć należy, że uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Sąd powołał przepis art. 115 § 1 i § 5 k.p.c. Wskazał, że powołany przepis uzależnia pozytywną ocenę od stwierdzenia przez Sąd potrzeby udziału pełnomocnika w sprawie z uwagi na niezdolność strony do podejmowania czynności procesowych bądź skomplikowaniem sprawy pod względem faktycznym i prawnym. Wyjaśnić należy, że przyznanie nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zależy od wystąpienia okoliczności wskazanych w przepisach art. 246 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i jest związane przede wszystkim z oceną sytuacji majątkowej strony. Zaznaczyć równocześnie należy, że stan zdrowia powoływany przez Skarżącego jako okoliczność uzasadniająca przyznanie prawa pomocy powinna zostać poddana ocenie z uwagi na ogólną zasadę prawa Skarżącego do Sądu. Ocena ta powinna zostać dokonana w oparciu o całokształt sprawy. Zauważyć należy, że Sąd odrzucił wniosek Skarżącego o wymierzenie grzywny organowi. Procedowanie przed Sądem drugiej instancji zależy od przygotowania przez profesjonalnego pełnomocnika skargi kasacyjnej od orzeczenia sądu I instancji. Sąd rozpoznający skargę kasacyjną rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod rozwagę nieważność postępowania. Stawiennictwo na rozprawę Skarżącego, jak również pełnomocnika nie jest obowiązkowe. Taka konstrukcja postępowania przed Sądem II instancji w postępowaniu sądowoadministracyjnym chroni interesy Skarżącego i zapewnia mu prawo do Sądu pomimo jego nieobecności na rozprawie. Tak więc kluczowe w niniejszej sprawie jest ocena, czy Skarżący jest w stanie zapłacić wpis sądowy w wysokości 100 zł oraz opłacić sporządzenie skargi kasacyjnej przez pełnomocnika. Podsumowując wskazać należy, iż wysokość stałych dochodów Skarżącego tj. 3.280 zł z uwzględnieniem wskazanych kosztów utrzymania domu, wydatków na leki i żywność (około 1.700 zł) nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 §2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.