V SO/Wa 13/13

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym złożonego przed wpłynięciem skargi W. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] r. nr [...] p o s t a n a w i a: 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych 2. odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy [...], dalej "skarżący", wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z oświadczenia skarżącego o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną [...] i dorosłym synem [...]. Podstawą utrzymania rodziny są dochody uzyskiwane z tytułu świadczeń emerytalnych w wysokości 1.480 złotych oraz 670 zł. Syn skarżącego nie uzyskuje dochodów. Skarżący wyjaśnił, iż jest właścicielem połowy domu w zabudowie szeregowej, samochodu marki Mercedes z 1994 roku oraz samolotu [...] z [...] roku, który uległ w 2003r. wypadkowi lotniczemu. Żona skarżącego jest właścicielem uszkodzonego samochodu marki Mercedes z 1991 roku. Oświadczył również, iż jest osobą chorą przewlekle, leczy się w poradni diabetologicznej oraz poradni kardiologicznej. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy zarządzeniem z [...] grudnia 2013 r. wezwano skarżącego do złożenia dodatkowych dokumentów. W dniu [...] grudnia 2013 r. (data nadania) skarżący nadesłał dodatkowe oświadczenie, w którym wyjaśnił, że nie posiada konta bankowego, a emeryturę otrzymuje przekazem pocztowym. Do pisma załączył wyciąg z rachunku bankowego żony, faktury i rachunki dokumentujące koszty utrzymania rodziny oraz własny wypis ze szpitala i skierowanie do diabetologa. Skarżący wyjaśnił, że od czerwca br. nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z synem. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., Sąd może – na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, a więc o przyznanie prawa pomocy w całości. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać skarżącego do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. W przedmiotowej sprawie oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Oceniając zasadność zwolnienia skarżącego z kosztów sądowych oraz przyznania mu prawa do nieodpłatnej pomocy prawnej zauważyć należy, że skarżący posiada stabilne źródło dochodów uzyskując regularnie dochody ze świadczenia emerytalnego w wysokości netto 1.480 zł. Jego żona otrzymuje emeryturę w kwocie 630 zł. Łączny dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego wynosi 2.110 zł. Skarżący przedstawił dokumenty potwierdzające dokonywanie opłat z tytułu zużycia energii elektrycznej (około 232 zł miesięcznie), wody i odprowadzania ścieków (około 120 zł miesięcznie), gazu (około 380 zł miesięcznie), a także potwierdzające uiszczanie opłaty za gospodarowanie odpadami (około 18 zł miesięcznie) i obowiązek podatkowy z tytułu podatku od nieruchomości (około 27 zł miesięcznie). Wyjaśnił dodatkowo, że w miesiącu wydaje około 265 zł na leki. Do składanych wyjaśnień skarżący załączył również karty informacyjne leczenia dokumentujące stan jego zdrowia. Przedstawione dokumenty potwierdzają, że miesięczne koszty utrzymania dwuosobowego gospodarstwa domowego wynoszą około 1.042 zł, a wskazana kwota nie obejmuje kosztów wyżywienia. Z nadesłanego wyciągu bankowego żony skarżącego wynika, że na konto [...]. wpływają środki pieniężne jedynie z tytułu otrzymywanego świadczenia emerytalnego w wysokości 630 zł. Wskazane przez skarżącego informacje dowodzą, że skarżący wraz z żoną posiadają stałe źródło dochodu, które jest wystarczające do uiszczenia stałych kosztów utrzymania. Z tych względów nie można uznać, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w konsekwencji nie jest uzasadnione przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zasadne jest natomiast rozważenie, czy sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, co jest dopuszczalne, jeśli wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze powołane regulacje prawne, jak i stan faktyczny sprawy zasadne jest przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy, poprzez jej zwolnienie od kosztów sądowych, w tym od wpisu sadowego od którego zależy przeprowadzenie przez sąd kontroli sądowoadministracyjnej skarżonej decyzji. W oparciu o przedstawioną sytuację finansową i materialną stwierdzić należy, że sytuacja skarżącego jest na tyle trudna, iż uzasadnia umożliwienie stronie obrony swoich praw przed sądem bez ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Rozpoznając wniosek skarżącego w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, zauważyć należy, że brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata albo radcy prawnego), w żaden sposób nie wpływa na dostęp do sądu administracyjnego rozpoznającego złożoną skargę w pierwszej instancji. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co gwarantuje stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego wszechstronne rozpatrzenie jej sprawy w postępowaniu sądowym. Obowiązek określony w cytowanym przepisie, ciąży na sądzie niezależnie od stopnia skomplikowania sprawy. Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Zatem na tym etapie postępowania przed sądem I instancji strona, działając bez profesjonalnego pełnomocnika, nie jest pozbawiona możliwości ochrony swoich praw. Tym bardziej, że jak wynika z treści art. 6 p.p.s.a., sąd ma obowiązek stronom działającym bez profesjonalnego pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów lub braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 1 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 27/11 oraz z dnia 25 maja 2011 r., sygn. akt II FZ 219/11 oddalających zażalenia skarżącego na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 4 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Bd 969/10 oraz z dnia 23 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 929/10 przyznające skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz oddalające wniosek o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika. W związku z powyższym, na podstawie przepisów art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.