V SO/Wa 4/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Krystyna Madalińska-Urbaniak po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 maja 2016 r. sygn. akt V SO/Wa 4/16 o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych złożonego przed wpłynięciem skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 maja 2016 r. sygn. akt V SO/Wa 4/16 o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. J. S. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi z mężem, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku oświadczyła, iż osiąga miesięczny dochód w wysokości 1.800 zł z tytułu umowy zlecenia. Skarżąca przedstawiła swoje zobowiązania i stałe wydatki, do których zaliczyła: pożyczkę – 10.000 zł, wynajem mieszkania – 500 zł oraz media – 100 zł. W uzasadnianiu podniosła, iż nie posiada majątku, zaś "po oddaniu gospodarstwa rolnego w 2013 r. pozostaje bez pracy na utrzymaniu męża". W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, zarządzeniem z dnia 23 marca 2016 r. wezwano ją do dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie konkretnych informacji oraz złożenie określonych dokumentów. Pismem z dnia 31 marca 2016 r. skarżąca wyjaśniła, iż nie posiada miejsca stałego zamieszkania, mieszka "okazjonalnie w różnych miejscach bez umowy najmu". Wskazała, iż dzierżawiła w 2013 r. gospodarstwo rolne, jednakże rozwiązała umowę dzierżawy w tym samym roku. Wnioskodawczyni posiada rodziców i brata, jednakże nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego i nie zna stanu ich majątkowego posiadania. Oświadczyła, iż ani ona ani jej mąż nie posiadają majątku znacznej wartości ani oszczędności, nie korzystają z pomocy społecznej ani pomocy rodziny czy osób trzecich, nie posiadają rachunków bankowych. Skarżąca przedstawiła swoje miesięczne wydatki, do których zaliczyła: wydatki związane z mieszkaniem (opłaty za energię elektryczną, wodę, śmieci, ścieki) w wysokości około 200 zł, wyżywienie – 400 zł, ubranie – 100 zł, przejazdy – 50 zł, pozostałe wydatki – 50 zł. Ponadto oświadczyła, iż "koszty utrzymania jej męża" wynoszą około 1.000 zł. Wyjaśniła przy tym, iż jej mąż przebywa za granicą, gdzie pracuje udzielając lekcji muzyki, jednakże nie jest w stanie udokumentować jego dochodów z uwagi na ustny charakter "umów" z osobami prywatnymi. Wskazała, iż mąż przesyła "pieniądze dla niej poprzez przyjaciół". Postanowieniem z 25 maja 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego, skarżąca, ubiegając się o przyznanie mu prawa pomocy, nie wykazała w sposób dostateczny swojej sytuacji majątkowej, co uniemożliwiło dokonanie oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki udzielenia prawa pomocy i w konsekwencji spowodowało nieuwzględnienie jego wniosku. Od powyższego orzeczenia starszego referendarza sądowego skarżąca wniosła sprzeciw, domagając się ponownego rozpatrzenia wniosku i przyznania jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych z powodu trudnej sytuacji finansowej. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazała, że opisany stan majątkowy jest zgodny z prawdą. Wskazała, że nie zarejestrowała się jako osoba bezrobotna z powodów osobistych. Nie może więc wykazać się odpowiednimi dokumentami. Sumy, jakie posiada wraz z mężem są sumami orientacyjnymi, gdyż nie mają stałych, etatowych dochodów. Mogą one zatem ulegać okresowym wahaniom o 100 - 200 zł tak, jak i wydatki związane z jej zamieszkiwaniem i utrzymaniem. W ostatnim roku trzykrotnie zmieniała miejsce pobytu. Koszty z tym związane są bardzo zmienne i często zależą od sprzyjającego zbiegu okoliczności. Podniosła, że z tego powodu biorą się różnice w opłatach za media. Przedstawione sumy są sumami średnimi, które w różnych okresach mogą ulegać zmianie. Wyjaśniła, iż pożyczka w wysokości 10.000 zł nie jest kredytem lecz pożyczką od jej rodziców, której nie spłaca z powodu braku środków. Powstała ona w wyniku jej działalności rolniczej tj. założenia sadu jabłoniowego, na której poniosła znaczne straty z powodów od niej niezależnych. Wszystkie uzyskane dotacje przeznaczyła na spłatę zobowiązań związanych z uruchomieniem produkcji rolnej, która upadła. Podkreśliła, że przy tak małych sumach, jakimi z mężem dysponuje trudno o zaświadczenia i dokumenty. W załączeniu przesyłała wyciąg z jej konta na koniec roku 2014 przed jego likwidacją. Stwierdziła, że decyzja sądu dot. odmowy zwolnienia z kosztów postępowania pozbawia ją możliwości zaskarżenia niekorzystnej dla niej decyzji ARiMR, która została podjęta jednoinstancyjnie z naruszeniem prawa i bez możliwości odwołania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej "p.p.s.a.") - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 245 § 1 i 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 2 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia zatem wątpliwości, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W interesie strony leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Rozstrzygnięcie bowiem będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Zdaniem Sądu, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że skarżąca nie wykazała spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżąca nie przedstawiła istotnych dla oceny wniosku dokumentów, przez co uniemożliwiła porównanie obciążeń finansowych, z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym, z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W zaskarżonym orzeczeniu referendarz sądowy słusznie wskazał, iż analiza zgromadzonego materiału budzi poważne wątpliwości już z tego powodu, że na niektóre pytania skarżąca w ogóle nie udzieliła odpowiedzi bądź udzieliła odpowiedzi niepełnych, a ponadto nie przedstawiła wszystkich dokumentów źródłowych, o które się do niej zwracano, a które mogłyby pozwolić na weryfikację składanych oświadczeń. W tym kontekście podkreślić należy, iż w oparciu o nadesłane do akt sprawy dokumenty nie można ustalić skali zarówno miesięcznych dochodów skarżącej, jak i jej miesięcznych wydatków. Należy się zgodzić z referendarzem, że złożone przez skarżącą oświadczenia – w szczególności w odpowiedzi na zarządzenie z dnia 23 marca 2016 r. – nie można uznać za wiarygodne i rzetelne, co powoduje, że nie jest możliwe ustalenie rzeczywistych możliwości majątkowych wnioskodawczyni. Referendarz słusznie zauważył, iż skarżąca w żaden sposób nie udokumentowała ani dochodów swojego męża ani swojej bezrobotności i z tego powodu nie sposób przyjąć za wiarygodne by uzyskując miesięczny dochód w wysokości 1.800 zł, małżonkowie ponosili miesięczne wydatki w wysokości około 2.000 zł, a więc w wysokości przekraczającej oświadczony dochód. Z nadesłanych dokumentów nie wynika, w jaki sposób dochód męża skarżącej został obliczony, w jakim kraju ten przebywa i pracuje, czy otrzymuje wynagrodzenie w walucie obcej, a jeśli tak to w jakiej. Także prawidłowo referendarz stwierdził, że nie sposób ustalić w sposób jednoznaczny rzeczywistej wysokości wydatków wnioskodawczyni i jej męża. Zgodzić się również należy, że skarżąca złożyła niejednolite oświadczenia na formularzu PPF oraz w piśmie z dnia 31 marca 2016 r. Początkowo skarżąca oświadczyła, iż ponosi wydatek na "wynajem mieszkania" w wysokości 500 zł miesięcznie, by następnie wyjaśnić, iż "mieszka okazjonalnie w różnych miejscach, bez umowy najmu" oraz że "dokłada się do kosztów w udostępnianych miejscach pobytu" w wysokości 200 zł. Prawidłowo też referendarz stwierdził, iż doświadczenie życiowe nie pozwala uznać za wiarygodne, by mąż wnioskodawczyni był w stanie utrzymać się za granicą z kwoty "około 1.000 zł", na którą muszą się przecież składać wydatki związane z mieszkaniem, wyżywieniem, komunikacją, czy leczeniem, a nadto by był w stanie "przesyłać" jeszcze skarżącej pozostałą kwotę swojego dochodu. Skarżąca nie wskazała przy tym, w jakim kraju jej mąż przebywa, by można było chociażby porównać oświadczone wydatki jakie ponosi "za granicą", z dostępnymi informacjami w zakresie kosztów utrzymania w danym kraju. W szczególność gdy w nadesłanym formularzu PPF oświadczyła, że jest na utrzymaniu męża. Referendarz sądowy trafnie zauważył, iż skarżąca w żaden sposób nie udokumentowała oświadczenia, że "nie posiada kont bankowych". Nadesłany przy sprzeciwie wyciąg z jej konta na koniec roku 2014 przed jego likwidacją, jak twierdzi skarżąca, nie potwierdza, że takiego kont a nie posiada. Sąd podziela pogląd wyrażony przez NSA w postanowieniu z dnia 12 stycznia 2016 r., sygn. akt I GZ 884/15, zgodnie z którym skoro zostały zamknięte posiadane przez skarżącą rachunki bankowe, to dla oceny jej sytuacji materialnej znaczenie ma przedstawienie dokumentu potwierdzającego ten fakt oraz historii rachunku. Należy również zauważyć, że skarżąca wnosząc sprzeciw nie przedłożyła żadnych nowych dokumentów - oprócz potwierdzenia salda z 31 grudnia 2014 r, dotyczących jej aktualnej sytuacji majątkowej, w tym dokumentów, o które była wzywana zarządzeniem referendarza sądowego na podstawie art. 255 p.p.s.a. Również argumentacja sprzeciwu, która w zasadzie powiela ogólne informacje, przedstawione na wcześniejszych etapach postępowania, nie mogła doprowadzić do pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego sprzeciwu. Reasumując, należało przyjąć, że skarżąca nie przedstawiła istotnych dla oceny wniosku dokumentów, co czyni niemożliwym porównanie obciążeń finansowych, z jakimi winna liczyć się w postępowaniu sądowym, z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wynikającymi. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 650/11). Z tych względów, zdaniem Sądu, orzeczenie starszego referendarza sądowego o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za prawidłowe. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.