V SO/Wa 6/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA Krystyna Madalińska-Urbaniak po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z wniosku W. S. o wymierzenie grzywny Ministrowi Finansów w trybie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy zakresie całkowitym, poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmowę ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia 12 lutego 2016 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił W. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmowę ustanowienia adwokata. Skarżący złożyły sprzeciw od powyższego postanowienia w ustawowym terminie, co - zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwana dalej p.p.s.a. w brzmieniu przed 15 sierpnia 2015 r.) postanowienie to straciło moc i sprawa podlega ponownemu rozpatrzeniu w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 p.p.s.a., Sąd może - na wniosek strony złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach oraz dołączonych do wniosku dokumentów wynika, że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka w [...], w [...]. Podstawę jego utrzymania stanowi emerytura w wysokości [...] GBP. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, a także nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym i rzecznikiem patentowym. Skarżący wyjaśnił, że jego dochód tygodniowy stanowi kwota [...] GBP zwana "zasiłkiem dla osób o niskich dochodach" lub "małą emeryturą" dla osób opłacających składkę ubezpieczenia do [...], co najmniej przez 5 lat. Do miesięcznych kosztów zaliczył spłatę zobowiązania finansowego w wysokości [...] GBP spłacanego w tygodniowych ratach po [...] GBP ([...] GBP w miesiącu) oraz koszty prowadzonych postępowań sądowych ([...] GBP). Skarżący przedstawił miesięczne zestawienie dochodów i wydatków. Dochód stanowi kwota [...] GBP, a wydatki wynoszą [...] GBP. Opisując miesięczne wydatki wskazał spłatę pożyczki ([...] GBP), koszty postępowania sądowego w Polsce, w tym przede wszystkim koszty korespondencji ([...] GBP, [...] zł), wydatki na energię elektryczną, gaz, wodę, ścieki (około [...] GBP), opłatę telefoniczną ([...] GBP), travel Card ([...] GBP). W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego, pismem z dnia [...] grudnia 2015 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W szczególności ustalenia wymagało, czy wnioskodawca otrzymuje pomoc finansową od Rządu [...] "dla osób o niskich dochodach", to czy osiąga inne dochody, czy jest osobą bezrobotną, czy w ciągu ostatniego roku podejmował prace na terytorium [...], a jeśli tak, to jakiego rodzaju i w jakich okresach, gdzie i na podstawie jakiego tytułu prawnego wnioskodawca zamieszkuje i jakie są związane z tym opłaty, czy wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe na terytorium [...], czy też na terytorium Polski, czy samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, czy posiada członków rodziny, w tym również w Polsce, na których ciąży obowiązek wzajemnej pomocy, obowiązek alimentacyjny, czy wnioskodawca w ciągu ostatniego roku przebywał na terytorium Polski, czy podróżował komunikacją lotniczą, bądź inną komunikacją, jak często, jakie wydatki z tego tytułu poniósł w ciągu ostatniego roku, czy posiada majątek ruchomy, jakie są jego miesięczne wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem, a także czy posiada rachunki bankowe bądź środki pieniężne zgromadzone w inny sposób. Skarżącego wezwano również do złożenia dokumentów, tj. wyciągów i wykazów z rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, tytułu prawnego, na podstawie którego wnioskodawca korzysta z mieszkania wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski, dokumentu, z którego wynika, że korzysta z pomocy finansowej, pomocy socjalnej bądź innej pomocy na terytorium [...] ze wskazaniem jej miesięcznej wysokości wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski. Odpowiadając na wezwanie Skarżący dodatkowo wyjaśnił, że jedynym źródłem dochodów jest "emerytura"; w [...]nie podejmował żadnych prac. Wskazał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a lokal, który zajmuje w [...] jest mieszkaniem socjalnym przyznanym decyzją dyrektora Gminy [...] w październiku 2010 r. dla zapewnienia egzystencji nieuleczalnie chorej, niepełnosprawnej żonie wnioskodawcy. Decyzję o przyznaniu mieszkania poprzedziła prośba wnioskodawcy, poparta pozytywną opinią pracowników socjalnych "[...]". Wnioskodawca jest zwolniony z opłat za czynsz na podstawie tzw. "[...]". Skarżący wyjaśnił również, że rodzina zamieszkała w Polsce udzielała pomocy materialnej podczas choroby żony w latach 2000 - 2013, jak również pokrywa koszty związane z podróżami i pobytem Skarżącego w Polsce. Rodzina nie ma jednak obowiązku pokrywania kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Wnioskodawca w ciągu ostatniego roku kilkakrotnie przebywał w Polsce, przeglądając akta spraw w pomieszczeniu czytelni akt WSA w Warszawie, ale nie prowadził rejestru pobytów w Sądzie. Wyjaśnił, że jego priorytetem jest wykonanie obowiązku doręczenia Sądowi w terminie 7 dni niezbędnych wyjaśnień w sprawach niecierpiących zwłoki. Wydatki na wyżywienie, ubranie, leczenie uzależnione są od ilości przesyłek rejestrowanych, odebranych przez pełnomocnika, przygotowanych do wysłania z Polski do [...] oraz opracowanie i wyekspediowanie korespondencji z [...] do WSA w Warszawie. Uwzględniając miesięczne koszty stałe: spłatę zobowiązania pieniężnego tj. [...] GBP, opłaty za media ([...] GBP), telefon ([...] GBP), [...] ([...] GBP) przy przeciętnych wydatkach na korespondencję ([...] GBP), na wyżywienie, ubranie leczenie pozostaje kwota około 40 złotych w miesiącu. Odnosząc się do wezwania do przedstawienia tytułu prawnego, na podstawie którego wnioskodawca korzysta z mieszkania wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski Skarżący wskazał, że sytuacja prawna zajmowanego mieszkania socjalnego została wyczerpująco uzasadniona. W okolicznościach zwolnienia wnioskodawcy z opłaty za czynsz mieszkaniowy i upływie znacznego czasu, od wydanej decyzji - w październiku 2015 r. upłynęło 5 lat - żądanie przedstawienia tytułu prawnego jest oderwane od rzeczywistości i pozostaje w sprzeczności z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy. Odnosząc się do wezwania w zakresie przedstawienia kopii umowy pożyczki, bądź innego dokumentu, z którego wynika, że wnioskodawca zaciągnął "zobowiązanie finansowe w kwocie [...] GBP" wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski wyjaśnił, że w załączonym do pisma "[...] BANK" za okres od [...] sierpnia 2015 r. do [...] grudnia 2015 r., od dnia [...] października 2015 r., godz. 13;59, zaciągnięte zobowiązanie finansowe w kwocie [...] GBP spłacane jest cotygodniowo w kwocie [...] GBP na rzecz [...] CD [...] przez [...] - szybsze płatności. Wskazany dokument potwierdza również comiesięczne wydatki na telefon ([...] na rzecz [...] [...]). Skarżący przedstawił rachunek za energię elektryczną i gaz za okres od [...] sierpnia 2015 r. do [...] listopada 2015 r. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia stwierdzić należy, że Skarżący nie przedstawił wszystkich informacji o które został wezwany pismem z [...] grudnia 2015 r. oraz nie nadesłał wymienionych w tym piśmie dokumentów. Odpowiadając na wezwanie pismem z dnia [...] stycznia 2016 r. Skarżący wielokrotnie odwoływał się do złożonego w dniu [...] grudnia 2015 r. formularza PPF wraz załącznikiem, uznając, że złożone w tych dokumentach wyjaśnienia i przedstawione informacje wystarczająco wyjaśniają zagadnienia, o które Skarżący był dopytywany w wezwaniu skierowanym do niego na podstawie art. 255 p.p.s.a. Podkreślić i powtórzyć zarazem należy, że ocena przedłożonych dokumentów oraz złożonych informacji należy do sądu lub referendarza rozpoznającego wniosek. Odwołując się do przedstawionych dokumentów oraz złożonych wyjaśnień w zestawieniu z treścią wezwania oraz udzieloną odpowiedzią wskazać należy, że – wbrew przekonaniu Skarżącego – na ich podstawie nie można ustalić faktycznej sytuacji finansowej i rodzinnej Strony. W ocenie Sądu okoliczność, że Skarżący mieszka w [...] stanowi pewne utrudnienie w przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, ale, co należy podkreślić, okoliczność ta nie zwalnia Skarżącego z obowiązków nałożonych ustawą na stronę w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wskazał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a lokal, który zajmuje w [...] jest mieszkaniem socjalnym przyznanym decyzją dyrektora Gminy [...] w październiku 2010 r. dla zapewnienia egzystencji nieuleczalnie chorej, niepełnosprawnej żonie wnioskodawcy. Decyzję o przyznaniu mieszkania poprzedziła prośba wnioskodawcy, poparta pozytywną opinią pracowników socjalnych "[...]". Wnioskodawca jest zwolniony z opłat za czynsz na podstawie tzw. "[...]" i ponosi miesięczne opłaty z tytułu zużycia energii elektrycznej, gazu, wody i opłatę za odprowadzane ścieki w łącznej kwocie około [...] GBP. Odpowiadając na wezwanie do przedstawienia dokumentu na podstawie którego wnioskodawca korzysta z mieszkania oraz jego tłumaczenia na język polski Skarżący wskazał, że sytuacja prawna zajmowanego mieszkania socjalnego została wyczerpująco uzasadniona. Na podstawie tzw. "[...]" wnioskodawca został zwolniony z opłat za czynsz mieszkaniowy. W ocenie Skarżącego wobec zwolnienia z opłaty za czynsz mieszkaniowy i upływie 5 lat od daty wydania decyzji, żądanie przedstawienia tytułu prawnego jest oderwane od rzeczywistości i pozostaje w sprzeczności z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy. Odnosząc się do zarzutu, że zakres wezwania jest sprzeczny z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257) wskazać należy, że w § 4 powołanego rozporządzenia ustawodawca wskazał dokumenty źródłowe, do złożenia których wnioskodawca może zostać wezwany, w przypadku gdy oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Zauważyć należy, że w przepisie tym ustawodawca posłużył się zwrotem "w szczególności", a więc wskazany w § 4 rozporządzenia katalog nie jest katalogiem zamkniętym, a jedynie przykładowym, co oznacza, że rozpoznający wniosek Sąd albo referendarz sądowy może wezwać wnioskodawcę, o takie dokumenty, które – w związku z przedstawionym stanem faktycznym – są w ich ocenie konieczne do usunięcia ewentualnych wątpliwości. W konsekwencji nie można uznać, że zakres wezwania pozostaje w sprzeczności z § 4 rozporządzenia, a żądanie przedstawienia tytułu prawnego jest "oderwane od rzeczywistości". Z przedstawioną oceną Skarżącego nie można się zgodzić. Zauważyć należy, że Skarżący nadal zajmuje opisany lokal socjalny. Zgodnie ze złożonymi wyjaśnieniami lokal ten został przyznany żonie Skarżącego. Obecnie Skarżący wskazuje, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i jednocześnie nadal zajmuje wskazane mieszkanie. W konsekwencji stwierdzić należy, że Skarżący nie wykonał wezwania bowiem nie przedstawił dokumentów uprawniających do zajmowania mieszkania w [...], a więc nie wykazał, że w istocie jest to mieszkanie socjalne, a nie np. mieszkanie przez Skarżącego wynajmowane. Skarżący nie udokumentował, że został zwolniony z opłaty czynszu mieszkalnego. Nie można uznać za wystarczające stwierdzenia, że podstawą zwolnienia jest powoływane przez Skarżącego tzw. "[...]" w sytuacji gdy Skarżący nie podjął nawet próby przetłumaczenia wskazanego dokumentu na język polski. Wątpliwości, co do wiarygodności złożonych oświadczeń o wysokości uzyskiwanych dochodów ([...] GBP ) i ponoszonych wydatków ([...] GBP) istnieją również w związku z wyjaśnieniami złożonymi przez Skarżącego, iż po odliczeniu kosztów od uzyskiwanego dochodu, pozostaje mu kwota 40 zł. Pomijając okoliczność, że trudno porównywać wartości wskazane w różnych walutach, nie można uznać za wiarygodne wyjaśnień, iż Skarżący jest w stanie zapewnić miesięczne wyżywienie mając do dyspozycji kwotę 40 zł. Jednocześnie Skarżący nie oświadczał, że koszty te również są pokrywane przez funkcjonującą w [...] opiekę socjalną. Ze złożonych oświadczeń wynika natomiast, że obecnie – jedynie podczas pobytu w Polsce - Skarżący pozostaje na utrzymaniu rodziny. Wskazać również należy, że Skarżący został wezwany do złożenia kopii dokumentu, na podstawie którego otrzymuje tygodniowo kwotę [...] GBP, określoną przez Skarżącego jako "emerytura", "zasiłek dla osób o niskich dochodach" wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski. Skarżący w odpowiedzi wskazał cyt.: "w załączeniu [...] BANK za okres od [...] sierpnia 2015 r. do [...] grudnia 2015 r.". Powołany dokument ewidencjonuje wpływ kwoty [...] GBP, przy której – wskazując jako przykład - występują oznaczenia: "[...]", ".", "[...]". Powołane ciągi znaków są zupełnie nieczytelne, dokumentują jedynie wpływ określonej kwoty i nie wskazują zrozumiałej postawy na jakiej wskazane kwoty są wpłacane na rachunek Strony. Niewiele może pomóc w ustaleniu sytuacji finansowej Skarżącego wydruk z rachunku bankowego – przedstawiony w języku angielskim. O ile – ze względu na swój uniwersalny charakter – zrozumiałe są cyfry ewidencjonowane na rachunku, o tyle w znacznej części nie jest zrozumiały i czytelny opis dokonywanych operacji (co uniemożliwia ocenę dokonywanych wpłat i wypłat). Podkreślić należy, że Skarżący został wezwany do przedstawienia dokumentów – w tym wyciągu z rachunku bankowego – w tłumaczeniu na język polski (stanowiący język urzędowy - obowiązujący w Polsce). Skarżący nie przedstawił tłumaczenia, a jedynie złożył wyjaśnienia, co do części ewidencjonowanych kwot, np. wpłat [...] GBP oraz wypłat [...] GBP. Mając na uwadze powyższe nie można przyjąć, iż Skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. W przedłożonej przez niego dokumentacji aktualnego stanu majątkowego znajduje się wiele istotnych luk. Nieudzielenie pełnej odpowiedzi na postawione pytania uniemożliwia dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez Skarżącego kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze, oświadczenie Skarżącego należało uznać za budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się. Oświadczeniem o przedstawionej treści Skarżący uniemożliwił porównanie wysokości kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym i możliwości płatniczych. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko w wypadku, gdy Skarżący nie dysponuje jakimikolwiek środkami finansowymi. Przesłanką zastosowania instytucji zwolnienia od koszów sądowych i ustanowienia pełnomocnika nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. Ponieważ koszty postępowania powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu rodziny i konieczność ograniczenia innych wydatków. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Należy również podkreślić, iż referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie Skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć również należy, że samo złożenie oświadczenia o którym mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. nr 88, poz. 553 z zm.) nie zastępuje obowiązku przedstawienia na wezwanie sądu lub referendarza sądowego dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę wykonane w zakreślonym terminie, uznać należało, iż nie wykazał on, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wystąpiła w odniesieniu do jego osoby. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia