V SO/Wa 8/13

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 7 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym złożonym przed wpłynięciem skargi P. w W. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia (...) lipca 2013 r. nr (...) w przedmiocie zwrotu do budżetu państwa dotacji pobranej w nadmiernej wysokości p o s t a n a w i a: 1. zwolnić skarżące stowarzyszenie od kosztów sądowych 2. odmówić stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie P. w W., dalej: "strona skarżąca" albo "stowarzyszenie" wystąpiło z wnioskiem, sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr, o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku stowarzyszenie wskazało, że nie prowadzi działalności gospodarczej i innej formy działalności, która generuje dochody. Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku, a jego siedzibą jest mieszkanie Prezesa Zarządu. Stowarzyszenie wskazało jaki rodzaj działalności prowadzi: w 2012 r. zrealizowało cztery zadania publiczne. Wszystkie środki finansowe znajdujące się w dyspozycji stowarzyszenia są przeznaczane na realizację celów statutowych i pochodzą przede wszystkim z dotacji. Dochody stowarzyszenia stanowią składki członkowskie w wysokości 60 zł za rok od członka stowarzyszenia. W 2012 r. na konto stowarzyszenia wpłynęła darowizna w wysokości 3000 zł ustanowiona przez Prezesa Stowarzyszenia z przeznaczeniem na spłatę odsetek od dotacji oraz działaność statutową organizacji. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że stowarzyszenie nie posiada środków trwałych, majątku, środków finansowych. Wykazało jeden rachunek bankowy na którym znajduje się kwota 89,68 zł. Stowarzyszenie nadesłało sprawozdania finansowe za lata 2011 - 2012 r., w tym bilans, rachunek zysków i strat oraz statut, odpisy deklaracji podatkowych CIT-8, CIT8/0 za lata 2011-2012 i zestawienie umów zleceń i umów o dzieło, które zostały podpisane w związku z realizacją poszczególnych zadań publicznych w latach 2011 – 2012, a także zestawienie otrzymanych dotacji celowych w okresie od 1 stycznia 2011 r. do 18 września 2013 r. Stowarzyszenie przedstawiło również wyciąg za okres od 1 stycznia 2013 r. do 16 września 2013 r. z jedynego, posiadanego rachunku bankowego oraz wyjaśniło, że nie zatrudnia żadnej osoby, a księgowość jest prowadzone przez zewnętrzną firmę, Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej " p.p.s.a", właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Sąd może przyznać osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy jednostka taka wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a zwolnienie z części kosztów postępowania, jest możliwe jeśli jednostka wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pełne ich poniesienie (art. 246 § 2 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a.). Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że co do zasady, każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia. Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Prawo pomocy ma charakter szczególny i dlatego z uprawnienia tego mogą skorzystać jedynie podmioty, które wykażą, że znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość przedmiotu sporu, który, zgodnie z oświadczeniem skarżącego, w niniejszej sprawie wynosi 96.965 zł i stanowi podstawę do określenia wysokości wpisu sądowego (§ 1 pkt 3 rozporządzenia z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) oraz stan faktyczny sprawy, zasadne jest przyznanie skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżące stowarzyszenie nie posiada majątku, który mógły stanowić źródło dochodu, nie zatrudnia pracowników, a jego siedziba mieści się w mieszkaniu Prezesa. Według statutu stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej, na jego fundusze składają się wpływy ze składek członkowskich, z majątku ruchomego i nieruchomego, dotacje, subwencje, udziały, lokaty, darowizny, zapisy i spadki, środki pochodzące z ofiarności publicznej oraz środki ze sponsoringu. Zgodnie z przedstawionym wyciągiem z rachunku bankowego w dniu 16 września 2013 r. stowarzyszenie posiadało 39,72 zł. Nadesłane odpisy zeznań podatkowych CIT – 8 wskazują, że nadwyżka przychodów nad kosztami ich uzyskania wyniosła 765,40 zł w 2011 r. i 5.571 zł w roku 2012. Ze sprawozdania finansowego za 2012 r. wynika, że źródłem przychodów stowarzyszenia były dotacje i składki członkowskie (60 zł rocznie), a jedynie 0,25 % przychodów stanowiły przychody pieniężne (701,37 zł). Uzyskiwane przychody z działalności statutowej stowarzyszenie przeznaczyło na realizację zadań statutowych oraz koszty administracyjne. Złożone wyjaśnienia oraz przedstawione dokumenty wskazują, że zasadne jest zwolnienie stowarzyszenia od kosztów sądowych, w tym zwolnienie od wpisu sądowego, co umożliwi rozpoznanie złożonej skargi przez sąd i zapewni tym samym realizację prawa do sądu. Równocześnie wniosek skarżącego stowarzyszenia o udzielenie nieopłaconej pomocy prawnej, poprzez ustanowienie pełnomocnika nie zasługuje na uwzględnienie. Zauważyć należy, że brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata albo radcy prawnego), w żaden sposób nie wpływa na dostęp do sądu administracyjnego rozpoznającego złożoną skargę w pierwszej instancji. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co gwarantuje stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego wszechstronne rozpatrzenie jej sprawy w postępowaniu sądowym. Obowiązek określony w cytowanym przepisie, ciąży na sądzie niezależnie od stopnia skomplikowania sprawy. Zatem na tym etapie postępowania strona, działając bez profesjonalnego pełnomocnika, nie jest pozbawiona możliwości ochrony swoich praw. Tym bardziej, że jak wynika z treści art. 6 p.p.s.a., sąd ma obowiązek stronom działającym bez profesjonalnego pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 1 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 27/11 oraz z dnia 25 maja 2011 r., sygn. akt II FZ 219/11 oddalających zażalenia skarżącego na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 4 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Bd 969/10 oraz z dnia 23 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 929/10 przyznające skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz oddalające wniosek o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika. Zauważyć również należy, że stowarzyszenie w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazało, że pomocy prawnej zgodził się udzielić skarżącemu mecenas A. P. Odnosząc się do wniosku stowarzyszenia o ustanowienie pełnomocnikiem adw. A. P. stwierdzić należy, że na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administarcyjnymi Sąd może przyznać stronie skarżacej prawo do korzystania z nieopłaconej pomocy prawnej, ale prawo to nie jest realizowane w formie wyznaczania przez Sąd konkretnej osoby do udzielenia pomocy prawnej. Kompetencje w tym zakresie należą bowiem do właściwyh organów poszczególnych samorządów zawodowych zrzeszających profesjonalnych pełnomocników. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.