VI SA/Wa 1051/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Protokolant Aneta Stefaniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2009 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego M. K. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej nr 6 do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] ustalającą negatywny wynik egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu [...] września 2008 r. M. K. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, przeprowadzanego przez Komisję Egzaminacyjną Nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...]. Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna ustaliła negatywny wynik egzaminu konkursowego, gdyż kandydat uzyskał z egzaminu 188 punktów. Odwołanie od powyższej uchwały złożył M. K. Wniósł o jej uchylenie w całości oraz ustalenie pozytywnego wyniku egzaminu. Wnosił o zaliczenie jako prawidłowej odpowiedzi na pytanie 98 i dodanie z tego tytułu 1 punktu oraz uznanie pytań 96, 100, 139, 187, 196 i 238 za niezgodne z art. 339 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 z późn. zm. dalej zwanej ustawą o r. pr.) i dodanie do wyniku egzaminu punktów za wymienione pytania. Decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę Komisji Egzaminacyjnej. W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości wskazał, iż rozpoznając odwołanie poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebiegu. W wyniku analizy całości dokumentacji związanej z egzaminem ustalił, że egzamin, którego skarżący był uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i adwokackiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164 z późn. zm.). Ponowna analiza testu wraz z kartą odpowiedzi skarżącego i przeliczenie punktacji wykazała zaś, że wynik egzaminu konkursowego skarżącego został ustalony prawidłowo, a zatem uzyskał on z egzaminu 188 punktów. Organ podkreślił przy tym, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister Sprawiedliwości ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny. Ustawa w art. 339 ust. 3 jednoznacznie przesądza bowiem, że pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów. Minister Sprawiedliwości nie podzielił zarzutów skarżącego w zakresie z zakwestionowanych w odwołaniu pytań tj. co do pytań nr 96, 98, 100, 139, 187, 196 oraz 238 i ustosunkował się szczegółowo do każdego z kwestionowanych pytań. Zakwestionowane pytanie nr 96 miało następującą treść: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego postanowienie o ustanowieniu dla strony na jej wniosek radcy prawnego może wydać: A. wyłącznie sąd, B. sąd albo referendarz sądowy, C. wyłącznie referendarz sądowy". Według klucza odpowiedzi prawidłową była odpowiedź "B". Skarżący udzielił na pytanie odpowiedzi "A". Skarżący kwestionował mylące użycie w pytaniu spójnika "albo". Organ powołał się na art. 4711 k.p.c. i 123 § 2 k.p.c. i wskazał, że z powołanych przepisów wynika jednoznaczna odpowiedź na pytanie. Zakwestionowane pytanie nr 98 miało następującą treść: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona będąca osobą fizyczną osobiście wnosząc apelację w sprawie nie będącej sprawą gospodarczą, nie opłaciła jej należną opłatą stosunkową, mimo że jest reprezentowana w sprawie przez radcę prawnego: A. sąd odrzuci apelację bez wzywania o uiszczenie opłaty, B. przewodniczący wzywa stronę do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd, C. przewodniczący wzywa pełnomocnika strony do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd". Według klucza odpowiedzi prawidłową była odpowiedź "C". Skarżący udzielił na pytanie odpowiedzi "B". Skarżący twierdzi, że pytanie sformułowane jest niejasno. Zdaniem organu pytanie jest sformułowane w sposób jasny i precyzyjny, a odpowiedź wynika z uregulowań art. 130 § 1 k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c., art. 1302 § 3 k.p.c. i art. 133 § 3 k.p.c. i nie wymaga sięgania poza wykładnię językową. Zakwestionowane pytanie nr 100 brzmiało: "Zgodnie kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji: A. sąd odrzuci wniosek o przywrócenie terminu, B . sąd oddali wniosek o przywrócenie terminu, C. przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienie tego braku w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku". Prawidłowa według klucza odpowiedzi była odpowiedź "C", zaś skarżący udzielił odpowiedzi "A". Powołując się na treść przepisów art. 169 § 3 k.p.c. oraz art. 130 § 1 k.p.c. organ stwierdził, iż w świetle tych przepisów nie ulega wątpliwości, że jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku apelacji, to przewodniczący na podstawie art. 130 § 1 k.p.c. wzywa stronę do usunięcia tego braku formalnego pod rygorem zwrotu wniosku. Zatem w takim przypadku odpowiedź "C" jako prawidłowa nie budzi wątpliwości. Odpowiedzi "A" i "B" są w oczywisty sposób wadliwe. Zakwestionowane pytanie nr 139 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, odwołanemu członkowi zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nie będącemu jej wspólnikiem, legitymacja do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą: A. przysługuje, B. nie przysługuje, C. przysługuje wyłącznie po wykazaniu interesu prawnego". Prawidłowa według klucza odpowiedzi była odpowiedź "B", zaś skarżący udzielił odpowiedzi "A". Skarżący wskazał, że zagadnienie przedstawione w pytaniu długi czas budziło kontrowersje. Zapadały w omawianej kwestii sprzeczne orzeczenia Sądu Najwyższego, a przedstawiciele doktryny nie byli jednomyślni. Organ wywiódł, iż z brzmienia art. 250 k.s.h. wyraźnie wynika, że prawo do wytoczenia powództwa, o którym mowa w tym pytaniu, przysługuje m.in. zarządowi spółki oraz poszczególnym jej członkom. Uprawnienie to przysługuje zatem tylko tym osobom, które w dacie wytoczenia powództwa pełnią funkcję członka zarządu. Zakwestionowane pytanie nr 187 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego, wniesienie odwołania z uchybieniem terminu skutkuje wydaniem przez organ odwoławczy: A. postanowienia o odrzuceniu odwołania, B. postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, C. decyzji o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania". Zgodnie z kluczem odpowiedzi prawidłowa była odpowiedź "B", zaś skarżący udzielił na to pytanie odpowiedzi "A". Organ wskazał, że prawidłowa odpowiedź na pytanie zawarta jest w art.134 k.p.a., a zagadnienie oczywiste. Zakwestionowane pytanie nr 196 miało następującą treść: "Zgodnie z Ordynacją podatkową rozprawa w postępowaniu podatkowym sporządzać opinie prawne: A. odbywa się przed organem podatkowym I instancji, B. odbywa się przed organem odwoławczym, C. nie jest dopuszczalna ani przed organem I instancji ani przed organem odwoławczym". Prawidłowa według klucza odpowiedzi jest odpowiedź tj. "B". Skarżący udzielił odpowiedzi "C". Organ wskazał, że zgodnie z art. 200a § 1 Ordynacji podatkowej rozprawa odbywa się wyłącznie w postępowaniu odwoławczym, zatem prawidłowa jest odpowiedź "B", a odpowiedź wynika wprost z przepisu prawa. Zakwestionowane pytanie nr 238 miało następującą treść: "Zgodnie z ustawą o radcach prawnych, aplikant radcowski upoważniony do zastępowania radcy prawnego może: A. sporządzać opinie prawne, B. udzielać porad prawnych, C. zastępować radcę prawnego przed organami ścigania". Prawidłowa według klucza odpowiedzi jest odpowiedź tj. "C". Skarżący udzielił odpowiedzi "A". W ocenie organu prawidłowa odpowiedź wynika z art. 351 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, zgodnie z którym, po upływie sześciu miesięcy od rozpoczęcia aplikacji radcowskiej aplikant radcowski może zastępować radcę prawnego przed sądami rejonowymi, organami ścigania i organami administracji publicznej. Skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. K. Wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił: naruszenie prawa materialnego - art. 339 ust. 1 ustawy o r. pr. przez uznanie, że odpowiedzi na pytania 96, 98, 100, 139, 187, 196 i 238 zawarte w teście egzaminacyjnym zawierają wyłącznie jedną prawidłową odpowiedź. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną /uchwałę/ lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270), cytowana dalej jako p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Postępowanie konkursowe na aplikację radcowską jest postępowaniem administracyjnym, które przeprowadza powołany w tym celu organ Komisja Egzaminacyjna przy Ministrze Sprawiedliwości, od której rozstrzygnięcia przysługuje stronie odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. Zgodnie z art. 339 ust. 1 ustawy o r. pr., egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje jeden punkt. Natomiast art. 339 ust. 3 tejże ustawy stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów. Rozpoznając odwołanie, organ II instancji poddaje analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebieg. Art. 339 ust. 1a ustawy o r. pr. stanowi, że prawidłowość odpowiedzi ocenia się według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu wstępnego. W nawiązaniu do treści wyżej zacytowanych przepisów Sąd nie podzielił zarzutów skarżącego, co do pytań nr 96, 98, 187, 196 i 238 i uznał, że pytania te są jednoznaczne, a odpowiedź na nie, wynika wprost z przepisów ustaw powołanych w omawianych pytaniach. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów, i uznaje, że organ prawidłowo ocenił wymienione wyżej pytania i prawidłowo ustalił , iż w świetle obowiązujących przepisów prawa skarżący udzielił błędnych odpowiedzi na prawidłowo postawione pytania. Sporne pytania testowe mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. Zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 339 ust. 1 ustawy o r. pr., zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa - wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu. W ocenie Sądu omawiane pytania oparte były na przepisach prawa i zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Sąd uznał natomiast za trafne zarzuty skarżącego dotyczące dwóch pytań konkursowych: pytania nr 100 i nr 139 i uznał oba te pytania za nieodpowiadające wymogom ustawowym. Odnośnie pytania nr 100 zarzuty skarżącego są zasadne. Rację ma skarżący, że z treści art. 130 § 1 k.p.c. i 169 § 3 k.p.c. nie wynika ani wprost, ani w sposób jednoznaczny, iż niedołączenie apelacji do wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji stanowi brak formalny wniosku, który może być usunięty na wezwanie przewodniczącego. Przepis art. 169 § 3 k.p.c. brzmi: "Równocześnie z wnioskiem (o przywrócenie terminu) strona powinna dokonać czynności procesowej". Natomiast w myśl art. 130 § 1 k.p.c. zd. 1 "Jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym". O tym, że niedołączenie apelacji jest brakiem formalnym wniosku nie przemawia literalne brzmienie art. 169 § 3 k.p.c. To orzecznictwo Sądu Najwyższego przesądziło, iż niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań przewidzianych w art. 169 § 3 k.p.c. stanowi brak formalny, którego uzupełnienie powinien przewodniczący zarządzić w trybie przewidzianym w art. 130 k.p.c. (tak też 1CZ 238/54 z dnia 18 października 1954 r., OSNCP 1955/2/44 i 2CR 119/58 z dnia 1 września 1958 r., Preis 1960/2/407). W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, budzić może wątpliwość formułowanie pytań w teście na egzaminie konkursowym na aplikację, na które odpowiedź nie wynika wprost z przepisów prawa, a jedynie z poglądów doktryny i orzecznictwa. Sąd stoi na stanowisku, że zgodnie z art. 339 ust. 1 ustawy o r. pr. pytania testowe na egzamin konkursowy na aplikację radcowską powinny być tak formułowane, aby prawidłowa była tylko jedna niebudząca wątpliwości odpowiedź i aby wynikała ona wprost z przepisów prawa. W ocenie Sądu pytanie 100 wymogu tego nie spełnia. Także odnośnie pytania nr 139 zarzuty skarżącego są zasadne. Z przytoczonego orzecznictwa oraz wypowiedzi doktryny wynika, że zagadnienie dopuszczalności wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników przez byłego już (odwołanego) członka zarządu spółki przez długi czas było zagadnieniem spornym w doktrynie i orzecznictwie. Jego rozwiązanie nie wynika wprost z przepisów prawa i w omawianej kwestii dochodziło do sprzecznych orzeczeń Sądu Najwyższego i rozbieżnych poglądów w doktrynie. Dopiero uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 1 marca 2007 r. (sygn. akt. III CZP 94/06) rozstrzygnęła wątpliwości, ale i ona przez część doktryny została przyjęta krytycznie. W tym miejscu wskazać należy, że znajomość orzecznictwa Sądu Najwyższego stanowi niezbędny element znajomości prawa, jednak egzamin konkursowy na aplikację polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata ze znajomości przepisów prawa, a nie ze znajomości orzecznictwa lub poglądów doktryny. W orzecznictwie NSA został zaś wyrażony pogląd, który Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę w pełni podziela, że w teście egzaminacyjnym na aplikację nie powinno być takich pytań, na które możliwe jest udzielenie więcej niż jednej odpowiedzi prawidłowej, a wybór odpowiedzi wiąże się koniecznością opowiedzenia się po stronie poglądów wyrażonych w doktrynie bądź po stronie stanowiska, i to nie jednoznacznego, prezentowanego w orzecznictwie, które jest kwestionowane przez uznanych przedstawicieli doktryny. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lutego 2008 r. II GSK 355/07 wyraźnie wskazał na obowiązek zachowania jak najdalej idącej dbałości przy redagowaniu pytań egzaminacyjnych na aplikacje, w celu eliminowania możliwości udzielenia więcej niż jednej odpowiedzi jako prawidłowej. Relacja pomiędzy odpowiedzią, a pytaniem musi być zawsze sprawdzalna na podstawie jednoznacznych kryteriów wynikających ze stanu prawnego, do którego nawiązuje pytanie (vide: LEX nr 463863). Pytania testowe na aplikację winny być testem wyłącznie na wiedzę wynikającą z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne. Niedopuszczalne jest, aby w pytaniach pojawiały się zagadnienia prawne, co do których zarówno doktryna, jak i orzecznictwo nie doszły do wspólnych konkluzji, albowiem nie jest właściwe wymaganie od przyszłych aplikantów jednoznacznego rozstrzygania zagadnień prawnych, co do których nie są zgodne również autorytety prawnicze. Zważywszy powyższe Sąd uznał, że pytania 100 i 139 nie odpowiadały wymogom ustawowym dla pytań egzaminacyjnych, a ponieważ wadliwe sformułowanie pytań nie powinno szkodzić skarżącemu, zatem wadliwe było nieprzyznanie mu punktów za słusznie zakwestionowane pytania. Ponieważ skarżący otrzymał 188 punktów dodanie dwóch punktów za pytanie 100 i 139 powoduje osiągnięcie wymaganych 190 punktów i wpływa na wynik egzaminu, a zatem wpływa na wynik sprawy o ustalenie wyniku egzaminu. W tym stanie rzeczy uznać należy, że negatywny wynik egzaminu został ustalony przez Komisję Egzaminacyjną nr [...] nieprawidłowo, zatem decyzja Ministra utrzymująca w mocy uchwałę określającą wadliwie wynik egzaminu jako negatywny, zapadła z naruszeniem art. 339 ust. 1 ustawy o r. pr., gdy chodzi o ocenę prawidłowości pytań egzaminacyjnych nr 100 i nr 139, co stanowi naruszenie prawa materialnego. Decyzja Ministra zapadła też z naruszeniem art. 80 k.p.a. gdy chodzi o ustalenie liczby punktów, które uzyskał skarżący, co stanowi uchybienie procesowe, które miało wpływ na wynik sprawy. Zważywszy powyższe działając na podstawie art. 145 § 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. orzekł Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł sentencji. O niewykonaniu zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. i 205 § 2 p.p.s.a.