VI SA/Wa 1064/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska Sędzia WSA Dorota Wdowiak Protokolant ref. staż. Piotr Niewiński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi H. W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego H. W. kwotę 2867 (dwa tysiące osiemset sześćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2014 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej "GITD") utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego (dalej "WITD") z [...] października 2013 r., którą nałożono na H. W. (dalej "Skarżący", "Strona") karę pieniężną w wysokości 15.000 złotych za wykonywanie przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii VII w pozostałych przypadkach. Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji podano art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 64 ust. 1-2; art. 64c; art. 140aa ust. 1, 3 pkt 1,4, art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c), ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 1137 ze zm.), dalej "p.r.d.", a także art. 41 ustawy z dnia 21 marca 1985 o drogach publicznych (j.t. Dz. U. z 2013 r. poz. 260 ze zm.), dalej "u.d.p.", i § 3 ust. 1 pkt 8, § 5 ust. 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (j.t. Dz. U. z 2013 r. poz. 951). Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu [...] września 2013 r. w miejscowości [...], na drodze krajowej nr [...], zatrzymano do kontroli pojazd marki [...], numer rejestracyjny [...]. Pojazdem kierował B. S., który wykonywał przejazd z ładunkiem betonu (ładunek podzielny) w imieniu Skarżącego na trasie [...] - [...]. Podczas kontroli stwierdzono, iż kontrolowany samochód ciężarowy przekroczył dopuszczalny nacisk na podwójnej osi napędowej oraz przekraczał dopuszczalną masę całkowitą. Kontrola drogowa nie wykazała przekroczenia innych parametrów, które pozostawały w dopuszczalnej normie. W wyniku pomiarów kontrolowanego samochodu ciężarowego, stwierdzono bowiem następujące naruszenia dopuszczalnych norm: - nacisk 29,15 t na podwójnej osi napędowej pojazdu (po odjęciu 2 % zaokrąglonych do 0,1 t w górę) - przekroczenie o 11,15 t (przekroczenie o więcej niż 20 % od dopuszczalnej wartości, tj. o wartość 61,94 %), - rzeczywista masa całkowita 44,1 t (po odjęciu 2 % zaokrąglonych do 0,1 t w górę) - przekroczenie o 12,1 t, (przekroczenie o więcej niż 20 % od dopuszczalnej wartości, tj. o wartość 37,81 %). Podmiot wykonujący przejazd nie miał zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym. Przebieg kontroli utrwalono w protokole nr [...] z dnia [...] września 2013 r. W toku postępowania przed organem I instancji strona wskazywała, że padła ofiarą zmowy swoich pracowników tj. P. D. (operatora węzła betoniarskiego) oraz B. S. (kierowcy), którzy działali w celu osiągnięcia prywatnej korzyści majatkowej. Strona wyjaśniła, że w dniu [...] września 2013 r. ww. pracownicy otrzymali polecenie służbowe załadowania 7m3 betonu towarowego C 25/30 i dostarczenia go klientowi. Pojazd został zważony na terenie zakładu wagą elektroniczną, a jego masa wynosiła około 30 t (ciężar netto pojazdu 16,48 t + ładunek ok. 14 t). Następnie pracownicy ci bez wiedzy i zgody pracodawcy dopuścili do przeładowania samochodu, chcieli bowiem dostarczyć klientowi, poza oficjalnym zamówieniem, dodatkową ilość betonu. Pracownikom wymierzona została kara porządkowa z wpisem do akt osobowych. Ponadto Strona przesłała oświadczenia P. D. i B. S., w których przyznają, że to oni dopuścili się przeładowania auta bez zlecenia pracodawcy. Skarżący w piśmie z dnia [...] października 2013 r. wniósł o przeprowadzenie dowodów na ww. okoliczności, w tym o przesłuchanie Strony i świadków, tj. P. D., B. S. oraz P. K. na okoliczność przyczyn i zakresu przeładowania kontrolowanego pojazdu oraz braku wiedzy i zgody Skarżącego na ten stan rzeczy. Decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...],[...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego nałożył na stronę karę pieniężną w kwocie 15.000 zł. Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiło wykonywanie przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii VII w pozostałych przypadkach. Naruszenie stwierdzono w wyniku przekroczenia dopuszczalnego nacisku na podwójnej osi napędowej oraz przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu. W odwołaniu z dnia [...] listopada 2013 r. Strona zarzuciła decyzji organu I instancji naruszenie prawa materialnego, tj. art. 140aa ust. 4 pkt 1 p.r.d. poprzez odmowę umorzenia postępowania oraz naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7, 8, 77 § 1, 80 K.p.a. poprzez pominięcie dowodów mających istotne znaczenie dla sprawy oraz art. 107 § 1 i 3 w zw. z art. 8 i 11 K.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób uniemożliwiający podjęcie z nią jakiejkolwiek polemiki. W odwołaniu Strona rozszerzyła tezę dowodową wynikającą z pisma z dnia [...] października 2013 r. o okoliczność sposobu i trybu weryfikacji w zakładzie Skarżącego wagi pojazdów z towarem i ich obciążenia, jak również zakresu nadzoru nad zatrudnionymi pracownikami celem wykazania, że wykazał on należytą staranność w realizacji czynności związanych z przejazdem. Mając na uwadze przedstawioną w treści odwołania argumentację Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...], Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. GITD stwierdził, że w tej sprawie karę pieniężną należało nałożyć jak za brak zezwolenia kategorii VII, które stosownie do lp. 7 załącznika nr 1 do p.r.d. jest wydawane na przejazd pojazdu po wyznaczonej trasie wskazanej w zezwoleniu: a) o wymiarach oraz rzeczywistej masie całkowitej większych od wymienionych w kategoriach I-VI, b) o naciskach osi przekraczających wielkości przewidziane dla dróg o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11.5 t. Uzasadniając wysokość kary organ przywołał art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. c) p.r.d. Organ zwrócił także uwagę na treść art. 140aa ust. 4 p.r.d., w którym ustawodawca przewidział możliwość uwolnienia się podmiotu wykonującego przejazd od odpowiedzialności za stwierdzone naruszenie wskazując, że Strona w toku postępowania nie przedstawiła dowodów wskazujących, że dochowała należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem oraz nie miała wpływu na powstanie naruszenia. Zdaniem organu brak jest więc podstaw do do uchylenia zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia [...] lutego 2014 r. Strona złożyła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, wstrzymanie wykonania decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1) naruszenie prawa materialnego, tj. - art. 140aa § 4 pkt 1 p.r.d. poprzez bezzasadną merytorycznie odmowę umorzenia postępowania w sprawie pomimo zaistnienia określonych tam przesłanek, z których wynika ustawowy obowiązek organu co do takiego umorzenia postępowania z powodu braku wpływu skarżącego na powstanie nieprawidłowości stwierdzonych w protokole kontroli z dnia [...] września 2013 r., nr [...], a nadto zachowania należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem; 2) naruszenie przepisu postępowania, tj. przepisu art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 78 §1 i art. 80 K.p.a. - poprzez pominięcie przez organ dowodów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie, sprzeczność ustaleń organu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym oraz przekroczenie przez organ granic swobodnej oceny tego materiału, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy; 3) naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. w zw. z art. 8 i art. 11 K.p.a. - przez sporządzenie uzasadnienia skarżonej decyzji w sposób uniemożliwiający podjęcie z nią jakiejkolwiek polemiki, w szczególności z racji zdawkowości jej uzasadnienia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga podlega uwzględnieniu. Wskazać należy, że materialnoprawną podstawę nałożenia administracyjnej kary pieniężnej w analizowanej sprawie stanowi art. 140aa ust. 1 p.r.d., z którego wynika, że za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1 przywołanej ustawy, nakłada się karę pieniężną, w drodze decyzji administracyjnej. Pojęcie "pojazdu nienormatywnego" zostało zdefiniowane w art. 2 pkt 35a p.r.d. Zgodnie z tym przepisem "pojazd nienormatywny" to pojazd lub zespół pojazdów, którego naciski osi wraz z ładunkiem lub bez ładunku są większe od dopuszczalnych, przewidzianych dla danej drogi w przepisach o drogach publicznych, lub którego wymiary lub rzeczywista masa całkowita wraz z ładunkiem lub bez niego są większe od dopuszczalnych, przewidzianych w przepisach niniejszej ustawy. Przez "nacisk osi" należy przy tym rozumieć sumę nacisków, jaką na drogę wywierają koła znajdujące się na jednej osi (art. 2 pkt 57 p.r.d.), natomiast przez "rzeczywistą masę całkowitą" należy rozumieć masę pojazdu łącznie z masą znajdujących się na nim rzeczy i osób (art. 2 pkt 55 p.r.d.). W myśl art. 64 ust. 1 p.r.d., ruch pojazdu nienormatywnego jest dozwolony pod warunkiem uzyskania zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego odpowiedniej kategorii, wydawanego, w drodze decyzji administracyjnej, przez właściwy organ. Jak stanowi art. 41 u.d.p. po drogach publicznych dopuszcza się ruch pojazdów o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3. Minister właściwy do spraw transportu ustala, w drodze rozporządzenia, wykaz: 1) dróg krajowych oraz dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t, 2) dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t - mając na uwadze potrzebę ochrony dróg oraz zapewnienia ruchu tranzytowego. Droga krajowa nr [...], po której poruszał się kontrolowany pojazd, została zaliczona do kategorii dróg, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t. Karę pieniężną, o której mowa w art. 140aa ust. 1 p.r.d., nakłada się na: 1) podmiot wykonujący przejazd; 2) podmiot wykonujący inne czynności związane z przewozem drogowym, a w szczególności na organizatora transportu, nadawcę, odbiorcę, załadowcę lub spedytora, jeżeli okoliczności lub dowody wskazują, że podmiot ten miał wpływ lub godził się na powstanie naruszenia określonego w ust. 1 (art. 140aa ust. 3 p.r.d.). Z protokołu kontroli z dnia [...] września 2013 r. wynika, że: - nacisk 29,75 t na podwójnej osi napędowej pojazdu (po odjęciu 2% dopuszczalnych błędów ważenia) - przekroczenie o 11,15 t (przekroczenie dopuszczalnej wartości o 61,94%); - rzeczywista masa całkowita pojazdu została przekroczona o 12,1 t (przekroczenie dopuszczalnej wartości o 37,81%). Prawidłowo wskazano, że w omawianym przypadku realizowany był przejazd po drodze publicznej pojazdem nienormatywnym o parametrach wymiarowo-wagowych przewidzianych dla zezwolenia kategorii VII. Kierowca do kontroli nie okazał zezwolenia ww. kategorii, ani nie posiadał takiego zezwolenia w pojeździe. Zgodnie z art. 140ab ust. 1 karę pieniężną, o której mowa w art. 140aa ust. 1, ustala się w wysokości: 1) 1.500 zł - za brak zezwolenia kategorii I i II; 2) 5.000 zł - za brak zezwolenia kategorii III-VI; 3) za brak zezwolenia kategorii VII: a) 500 zł - gdy nacisk jednej lub wielu osi, rzeczywista masa całkowita lub wymiary pojazdu przekraczają dopuszczalne wartości nie więcej niż o 10%, b) 2.000 zł - gdy nacisk jednej lub wielu osi, rzeczywista masa całkowita lub wymiary pojazdu przekraczają dopuszczalne wartości o więcej niż 10% i nie więcej niż 20%, c) 15.000 zł - w pozostałych przypadkach. Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości w działaniach organów dotyczących ustalenia ww. okoliczności faktycznych i ich kwalifikacji prawnej. Organ odwoławczy prawidłowo przytoczył treść przepisów stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia i wyliczył, jak w konkretnym przypadku przedstawiała się wysokość kary za przekroczenie nacisków na poszczególne osie i dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu. Decyzji w ww. zakresie nie podważa także sam Skarżący. Niemniej jednak w cały postępowaniu przed organami Skarżący twierdził, że dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem i nie miał wpływu na powstanie stwierdzonych naruszeń. W tym zakresie odwoływał się do treści art. 140aa ust. 4 pkt 1 lit. a) i b) p.r.d., z których to przepisów wynika, że nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, wobec podmiotu wykonującego przejazd, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przejazd dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem i nie miał wpływu na powstanie naruszenia. Sąd wskazuje, że - co do zasady - podmiot wykonujący przejazd ponosi odpowiedzialność za przejazd pojazdem nienormatywnym, i że odpowiedzialność ta ma charakter obiektywny. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt II GSK 716/10, za działalność przedsiębiorstwa wykonującego transport drogowy zawsze ponosi odpowiedzialność to przedsiębiorstwo, i na nim spoczywa ciężar odpowiedzialności za ewentualne skutki działań osób, którymi w wykonywaniu działalności gospodarczej się posługuje i to niezależnie od charakteru stosunku prawnego łączącego przedsiębiorcę z taką osobą. Odpowiedzialność przedsiębiorcy prowadzącego usługi w zakresie transportu drogowego za czyny osób wykonujących transport drogowy w jego imieniu nie jest jednak odpowiedzialnością absolutną. Podkreślił to Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4 lipca 2002 r., sygn. akt P 12/01. Trybunał stwierdził, że obiektywna koncepcja odpowiedzialności administracyjnej nie jest odpowiedzialnością absolutną, tzn. że naruszający przepisy może zwolnić się od odpowiedzialności jeżeli wykaże, że uczynił wszystko, czego można było od niego rozsądnie wymagać, aby do naruszenia przepisów nie dopuścić. Pogląd Trybunału Konstytucyjnego zachowuje aktualność na gruncie ustawy - Prawo o ruchu drogowym. Ustawa ta przewiduje bowiem możliwość obalenia domniemania odpowiedzialności przedsiębiorcy za działania osób, którymi posługuje się on w wykonywaniu swojej działalności, o ile wykaże okoliczności wymienione w art. 140 aa ust. 4 pkt 1 lit. a) i b) p.r.d. Zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych, okoliczności objęte hipotezą art. 140 aa ust. 4 pkt 1 lit. a) i b) p.r.d. powinien udowodnić przedsiębiorca, gdyż to on wywodzi skutki prawne wynikające z tego przepisu (w postaci uwolnienia go od odpowiedzialności za naruszenie przepisów przez kierowcę). Skarżący w toku całego postępowania przed organem utrzymywał, że dochował należytej staranności w zakresie realizacji czynności związanych z przejazdem i w tym celu zgłaszał dowody, m.in. na okoliczność wykazania sposobu i trybu weryfikacji w jego zakładzie wagi pojazdów z towarem i ich obciążenia, jak również zakresu wykonywanego nadzoru nad zatrudnionymi pracownikami (por. odwołanie z dnia [...] listopada 2013 r., karta nr 43-39 akt administracyjnych), niemniej jednak organ – nie przeprowadzając wnioskowanych dowodów – konsekwentnie prezentował tezę o odpowiedzialności przewoźnika za pracę kierowców. Sąd nie aprobuje takiego działania organów. Zgodnie z treścią art. 78 § 1 K.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy. Uwzględniając treść przepisu art. 140 aa ust. 4 pkt 1 lit. a) i b) p.r.d. powoływane przez Skarżącego okoliczności mają - zdaniem Sądu – znaczenie dla sprawy, bo zmierzają do wykazania, że dochował on należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem oraz że nie miał wpływu na powstanie naruszenia. Żądanie przeprowadzenia dowodu jest podstawową gwarancją procesową Strony, urzeczywistniającą wyrażoną w art. 10 K.p.a. zasadę jej czynnego udziału w postępowaniu. Przesunięcie ciężaru wykazania okoliczności objętych hipotezą art. 140 aa ust. 4 pkt 1 lit. a) i b) p.r.d. bez umożliwienia Stronie efektywnego działania w tym zakresie (przez odmowę przeprowadzenia wnioskowanych dowodów) prowadzi do pozbawienia jej podstawowego instrumentu, za pomocą którego realizuje swoje prawa w postępowaniu administracyjnym. A zatem, zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na zasadzie art. 78 § 1 K.p.a. na ważne dla niej okoliczności, stanowi uchybienie przepisom postępowania administracyjnego, oznaczające wadliwość wydanej w sprawie decyzji. Organ powinien bowiem zbadać w sposób wyczerpujący wszystkie okoliczności faktyczne istotne dla danej sprawy. Działanie takie ma służyć prawidłowemu ustaleniu stanu faktycznego, co jest koniecznym warunkiem właściwego zastosowania przepisów prawa materialnego. Organy nie mogą dowolnie selekcjonować dowodów, które są podstawą ustaleń faktycznych. Naruszenie w niniejszej sprawie art. 7, art. 10, art. 77 § 1, 78 § 1 i art. 80 K.p.a. powoduje, że zaskarżoną decyzję należało uchylić, aby organ w ponownym postępowaniu – rozpoznając wnioski dowodowe Skarżącego z uwzględnieniem powyższego poglądu Sądu – rzetelnie ocenił, czy w sprawie zachodzą okoliczności, o których mowa w 140 § 4 pkt 1 lit. a) i b) p.r.d., a następnie dał wyraz tej ocenie w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z warunkami wynikającymi z art. 107 § 3 K.p.a. Sąd orzekł w tej sprawie na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej - "p.p.s.a."). O niewykonalności uchylonej decyzji orzeczono na mocy art. 152 p.p.s.a. Ponadto wyrok zawiera rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, zgodnie z art. 200 powołanej ustawy, w ramach których uwzględniono kwotę 450 zł, stanowiącą wartość uiszczonego wpisu od skargi, i kwotę 2400 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, zgodnie z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w związku z § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 490) oraz kwotę 17 zł, poniesioną tytułem opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa. Sąd nie zasądził wynagrodzenia w wysokości żądanej przez pełnomocnika Skarżącego w piśmie złożonym na rozprawie uznając, że zasądzona kwota odpowiada nakładowi pracy pełnomocnika (który ustanowiony został po sporządzeniu i wniesieniu skargi do sądu), a także uwzględnia charakter sprawy i - wobec niezłożenia dodatkowego pisma procesowego, czy podniesienia nowych zarzutów bądź nowych argumentów na uzasadnienie tych zarzutów, które zostały już w skardze zgłoszone - wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.