VI SA/Wa 1110/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska - Grońska po rozpoznaniu w dniu 30 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. R. na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rejestracji czterdziestu niezarejestrowanych odbiorników telewizyjnych i ustalenia opłaty za ich używanie p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej E. R. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy (złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu [...] maja 2015 r.) skarżąca E. R. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że w chwili obecnej nie jest w stanie uiścić wpisu bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jako źródło dochodów wskazała działalność gospodarczą, przy czym oświadczyła, że aktualnie nie osiąga z tego tytułu dochodów. Natomiast jako jedyny składnik majątku podała oszczędności w kwocie ok. 5.000 zł. Skarżąca podkreśliła, że jej sytuacja finansowa wynika z wypowiedzenia umowy dzierżawy przez [...]. Skarżąca usiłuje nadrobić straty poniesione w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, jednak wymaga to czasu. Obecnie korzysta z pomocy finansowej rodziców i siostry, a posiadane oszczędności przeznacza na utrzymanie. Ponadto skarżąca wymieniła swoje miesięczne zobowiązania finansowe, na które składają się raty spłat pięciu kredytów oraz kart kredytowych w łącznej wysokości 8.010,40 zł, czynsz 400 zł i opłaty za media – 200 zł. Jednocześnie wskazała, iż posiada zadłużenie w ZUS-ie na kwotę 80.000 zł, zobowiązania podatkowe w wysokości ok. 34.000 zł, a także zobowiązania wobec kontrahentów na kwotę ok. 60.000 zł. Z dokumentów nadesłanych do akt niniejszej sprawy (przy piśmie skarżącej z [...] lipca 2015 r.) wynika, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, z której w ubiegłym roku osiągnęła dochód w wysokości 224.020,06 zł przy przychodzie w kwocie 831.446,22 zł i kosztach uzyskania przychodów w wysokości 607.426,16 zł (vide zeznanie podatkowe [...] za rok 2014 w aktach sądowych sprawy). W roku bieżącym w okresie od 1 stycznia 2015 r. do 31 maja 2015 r. skarżąca uzyskała dochód w kwocie 10.134,84 zł przy przychodach w wysokości 27.774,53 zł oraz kosztach w kwocie 7.639,69 zł (vide bilans firmy w aktach sądowych sprawy). Nadto skarżąca wykazała udzielone jej przez banki kredyty (vide umowy o kredyty i harmonogramy ich spłat w aktach sądowych sprawy). Przedłożyła także dokumentację potwierdzającą zaległości w regulowaniu przez nią zobowiązań względem kontrahentów, a także Urzędu Skarbowego i ZUS (vide wezwania do zapłaty, zawiadomienie o posiedzeniu Sądu w sprawie przeciwko skarżącej o zapłatę kwoty 55.350 zł, nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym obejmujący należność główną w kwocie 11.349,77 zł, tytuł wykonawczy wystawiony przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] na kwotę 7.100,96 zł i zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego na ww. kwotę, decyzja ZUS Inspektorat [...] o odmowie wydania zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek na ubezpieczenie zdrowotne z uwagi na zaległości z zapłatą ww. składek za okresy: sierpień – grudzień 2013 r., styczeń – grudzień 2014 r. oraz styczeń, luty, marzec i czerwiec 2015 r. w łącznej wysokości 129.560,31 zł – w aktach sądowych sprawy). Skarżąca nadesłała również wyciągi z trzech rachunków bankowych: - rachunku prowadzonego w [...] Bank S.A. za okres od [....] stycznia 2015 r. do [...] czerwca 2015 r., na którym salo końcowe wynosiło 980,68 zł, - rachunku prowadzonego w Banku [...] S.A. za okres od [...] kwietnia 2015 r. do [...] czerwca 2015 r., na którym salo końcowe wynosiło 0,21 zł, - rachunku prowadzonego w [...]Banku za okres od [...] stycznia 2015 r. do [...] czerwca 2015 r. , na którym salo końcowe było ujemne (-1.270,77 zł). Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). Analiza przedstawionych przez skarżącą dokumentów wskazuje, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w roku 2014 skarżąca uzyskała bardzo wysoki przychód (na poziomie 830 tysięcy zł). W odniesieniu do roku bieżącego skarżąca nadesłała jedynie bilans firmy – zapisy w buforze za okres pierwszych pięciu miesięcy - wykazujący przychód w wysokości ponad 27 tysięcy zł. W tym miejscu podkreślić należy, iż w przypadku przedsiębiorców (a do takich należy skarżąca) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10). Ustosunkowując się do argumentu skarżącej w postaci zadłużenia (zwłaszcza wobec ZUS), zauważyć należy, iż – jak wynika z powołanej wyżej decyzji ZUS Inspektorat [...] – skarżąca w roku 2014 (kiedy to jej działalność gospodarcza była bardzo dochodowa) w ogóle nie opłacała składek na ubezpieczenie zdrowotne, stąd powstała zaległość. Jednocześnie skarżąca ponosi nie tylko koszty związane z utrzymaniem mieszkania oraz prowadzeniem działalności gospodarczej, ale przede wszystkim pokrywa bardzo wysokie obciążenie kredytowe przekraczające w skali miesiąca kwotę 8.000 zł. Wprawdzie jeden z kredytów został jej wypowiedziany, ale skarżąca nie sygnalizowała trudności czy zaległości w spłacie żądanej przez bank kwoty 149.375,95 zł (płatnej do [...] lipca 2015 r.). Sam fakt udzielenia skarżącej kilku kredytów świadczy o możliwościach płatniczych strony i nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych. Kwestia dysponowania posiadanym majątkiem, w tym także jego obciążanie w drodze zaciągania zobowiązań jest indywidualną sprawą strony i nie może skutkować przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego przez nią postępowania sądowego. Spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie może więc korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2005 r., sygn. akt II GZ 56/05, z dnia 16 marca 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1247/04, z dnia 7 października 2005 r., sygn. akt II FZ 624/05 oraz z dnia 16 grudnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 105/05). W ocenie referendarza sądowego, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Podnieść bowiem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Niedopuszczalna jest zatem sytuacja, gdy strona regulując ciążące na niej zobowiązania żąda, by koszty sądowe pokrywał jej Skarb Państwa. Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ogranicza krąg osób, którym Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, do osób ubogich, które mają problemy z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych (takich jak np. wyżywienie czy zakup leków niezbędnych w procesie leczenia) i nie są w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania. W świetle powyższych okoliczności nie można uznać skarżącej za osobę na tyle ubogą, że pokrycie przez nią kosztów sądowych (które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi w wysokości 695 zł) spowodowałoby uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącej; w szczególności, jeśli zważy się fakt, iż dysponuje ona oszczędnościami w kwocie ok. 5.000 zł. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało postanowić jak w sentencji.