VI SA/Wa 1184/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska - Grońska po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie rzecznika patentowego w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej M. M. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca M. M. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie rzecznika patentowego. W uzasadnieniu wskazała, że nie posiada środków materialnych do dochodzenia praw z zakresu własności intelektualnej, która od 10 lat jest wykorzystywana przez podmioty gospodarcze w Austrii i Niemczech. Z informacji zawartych we wniosku wynika, że skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Pismem z dnia [...] października 2010 r. Sąd wezwał skarżącą (reprezentowaną przez męża) do uzupełnienia w terminie 14 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie następujących dokumentów: a) odpisu zeznania podatkowego skarżącej za rok 2009, b) zaświadczenia właściwego urzędu pracy o posiadaniu przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej (oraz ewentualnego okresu pobierania przez nią zasiłku dla bezrobotnych), c) wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, d) dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania oraz innych obciążeń, e) wyjaśnienia, czy skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoim mężem będącym jej pełnomocnikiem w niniejszej sprawie (jeżeli tak, to należy w zakreślonym poniżej terminie nadesłać: odpis zeznania podatkowego małżonka skarżącej za 2009 rok oraz wyciągi i wykazy z posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, a także wskazać źródła jego dochodów i wysokość tych dochodów brutto w skali miesiąca oraz wymienić należące do niego składniki majątkowe takie jak: nieruchomości, oszczędności, przedmioty wartościowe o wartości powyżej 3.000 euro). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca i jej pełnomocnik nadesłali pismo z dnia [...] listopada 2010 r., w którym podali, że skarżąca w roku 2009 nie uzyskała żadnych dochodów i w związku z tym nie składała zeznania podatkowego do urzędu skarbowego. Nie pobierała też zasiłku dla bezrobotnych, a z ewidencji osób bezrobotnych została wyrejestrowana "w celu poprawy statystyki zatrudnienia w W.". Skarżąca nie posiada również żadnych rachunków bankowych i nie dysponuje żadnymi środkami na ponoszenia kosztów utrzymania. Jednocześnie skarżąca wyjaśniła, iż nie prowadzi gospodarstwa domowego wspólnie ze swoim mężem, który bezpłatnie świadczy jej pomoc prawną w niniejszej sprawie. Dodała, że ma rodzinę, lecz jej rodzina nie jest stroną w tej sprawie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). W niniejszej sprawie skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów żądanych przez Sąd bądź potwierdzających oświadczenia zawarte w piśmie z dnia [...] listopada 2010 r. W szczególności nie nadesłała zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego wskazującego, iż nie składała zeznania podatkowego za rok 2009. Z ww. pisma skarżącej i jej pełnomocnika z dnia [...] listopada 2010 r. wynika, że skarżąca nie dysponuje żadnymi środkami pozwalającymi na pokrycie kosztów utrzymania. Jednocześnie skarżąca nie wyjaśniła, kto i w jakim stopniu faktycznie pokrywa koszty jej utrzymania. Z powyższym wiąże się (również niewyjaśniona) kwestia kręgu osób, z którymi skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe. Skarżąca ograniczyła się bowiem do twierdzenia, że nie pozostaje ze swoim mężem we wspólnym gospodarstwie domowym, dodając jednocześnie, iż ma rodzinę, która nie jest stroną w sprawie patentowej. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek skarżącej, informacje podane w tym wniosku oraz wyjaśnienia zawarte w piśmie z dnia [...] listopada 2010 r. nie pozwalają na dokonanie oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącej. Tymczasem jedyną kwestią braną pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest stan majątkowy jej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Brak wyjaśnienia skąd skarżąca, ubiegająca się o udzielenie prawa pomocy, pozyskuje środki na codzienne utrzymanie, niewskazanie jakichkolwiek źródeł pozyskiwania dochodów, rzutuje negatywnie na wiarygodność twierdzeń w tym zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego /dalej NSA/ z dnia 22 kwietnia 2008 r., sygn. akt II GPP 1/08, Lex nr 479150). Nadto nieprzedłożenie przez skarżącą dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jej utrzymania, uniemożliwia ustalenie, czy poniesienie przez nią kosztów postępowania (w tym kosztów zastępstwa procesowego) mogłoby się wiązać z uszczerbkiem uzasadniającym przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 967/06). W świetle powyższego nie jest możliwe uznanie, iż skarżąca wypełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W tym miejscu zaakcentować należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną – pozbawionych środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.