VI SA/Wa 1184/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] stycznia 2010 r. r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek p o s t a n a w i a odmówić M. M. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego Skarżąca M. M., reprezentowana przez K. M. - męża, pismem z dnia 19 maja 2010 r. złożyła skargę na decyzje Urzędu Patentowego RP z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek. Skarżąca złożyła w dniu 27 grudnia 2011 r. na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z przedmiotowej skargi. M. M. podnosiła we wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, gdyż nie posiada środków do dochodzenia swoich przed Sądem. Z informacji podanych w formularzu wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada majątku ani oszczędności. Pomiędzy nią a małżonkiem istnieje rozdzielność majątkowa. Sama jest bezrobotna, a ze względu na wiek – 59 lat – jest wykluczona zawodowo. Źródłem utrzymania jest pomoc teściowej polegająca na zabezpieczeniu podstawowej egzystencji Na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 11 stycznia 2012 r. skarżąca – reprezentowana przez pełnomocnika K. M. - wezwana została do uzupełnienia w terminie 14 dni braków wniosku poprzez przedłożenie: a) odpisu zeznania podatkowego skarżącej za rok 2010 lub zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego, że skarżąca – z uwagi na brak dochodów – nie złożyła zeznania podatkowego za rok 2010, b) aktualnego zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o posiadaniu przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej oraz ewentualnego okresu pobierania przez nią zasiłku dla bezrobotnych (w aktach sprawy znajduje się kserokopia decyzji Prezydenta m. W. z dnia [...] marca 2006 r. o uznaniu skarżącej z dniem [...] lutego 2006 r. za osobę bezrobotną i odmowie przyznania prawa do zasiłku, jednakże w piśmie z dnia 16 listopada 2010 r. skarżąca i jej pełnomocnik podali, że "Skarżąca [...] została wyrejestrowana w Urz. Pracy w celu poprawy statystyki zatrudnienia w W."), c) odpisu aktu notarialnego o ustanowieniu rozdzielności majątkowej pomiędzy skarżącą i jej małżonkiem, d) wyjaśnienia, czy skarżąca posiada obecnie rachunki bankowe - jeśli tak, to należy przedstawić wyciągi i wykazy z tych rachunków z okresu ostatnich trzech miesięcy, e) oświadczenia, czy skarżąca korzysta z jakichkolwiek form pomocy społecznej, f) sprecyzowania formy pomocy (polegającej na zabezpieczeniu podstawowej egzystencji), której udziela skarżącej jej teściowa poprzez wskazanie czy teściowa przekazuje skarżącej środki pieniężne na konieczne utrzymanie (jeśli tak, to w jakiej wysokości w skali miesiąca) czy też teściowa utrzymuje skarżącą zapewniając jej mieszkanie i wyżywienie w ramach gospodarstwa domowego teściowej W odpowiedzi na ww. wezwanie strona skarżąca w piśmie z dnia 21 lutego 2012 r. wskazała, że: nie posiada od kilku lat rachunków bankowych; nie korzysta z żadnej formy pomocy społecznej; teściowa skarżącej zapewnia jej egzystencję w ramach gospodarstwa domowego, nie przekazuje jej żadnych pieniędzy. Do pisma załączono kopię aktu notarialnego, z którego wynika iż skarżąca i jej mąż [...] sierpnia 1996 r. zawarli majątkowa umowę małżeńską, na podstawie której powstała pomiędzy nimi rozdzielność majątkowa. Ponadto do pisma załączono kopie pism K. M. z dnia 14 lutego 2012 r., który w imieniu skarżącej złożył wniosek do Urzędu Skarbowego W. M. o wydanie odpisu zaznania podatkowego za rok 2010 lub zaświadczenia że skarżąca z uwagi na brak dochodu nie złożyła takiego zeznania, oraz wniosek do Urzędu Pracy m. W. o wydanie aktualnego zaświadczenia o posiadania przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej. Skarżący wskazał, iż zaświadczenia zostaną przesłane przez organy bezpośrednio do Sądu. Pismem z dnia 8 marca 2012 r. wezwano pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie w terminie 14 dni odpowiedzi Urzędu Skarbowego W.M. oraz Urzędu Pracy m. W. na wnioski, których kopie strona skarżąca załączyła do pisma z dnia 21 lutego 2012 r. Jednocześnie poinformowano pełnomocnika skarżącej, iż zaświadczenie wydaje się podmiotowi, który złoży wniosek o wydanie takiego zaświadczenia, dlatego też ww. organy nie są zobligowane do przesłania odpowiedzi na wnioski strony skarżącej bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Przy piśmie z dnia 5 kwietnia 2012 r. pełnomocnik skarżącej przesłał: - kopię pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-M. z dnia [...] lutego 2012 r., w którym wskazano, że na podstawie art. 15 ustawy – Ordynacja podatkowa wniosek przekazano zgodnie z właściwością miejscową do Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-B., - kopię pisma Urzędu Pracy m. W. z dnia [...] lutego 2012 r., w którym wskazano, powołując się na przepisy o ochronie danych osobowych oraz ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, iż z nadesłanego wniosku nie wynika, czy K. M. był upoważniony przez skarżącą do uzyskania omawianego wniosku. Poinformowano, że aby uzyskać wnioskowane zaświadczenie należy przesłać zgodę skarżącej na udostępnienie danych albo osoba zainteresowana powinna zgłosić się osobiście. W dniu 18 kwietnia 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy - wydał postanowienie, na podstawie którego odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia powołując się na przepisy art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1270 z późn, zm.) wskazano, iż ze względu na fakt, że skarżąca nie przesłał na wezwanie Sądu żądanych dokumentów, brak było możliwości ustalenia, czy F. K. wypełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co poskutkowało odmową przyznania skarżącej prawa pomocy. Działania pełnomocnika skarżącej zmierzające do uzyskania dokumentów były obarczone błędami. Rozdzielność majątkowa małżonków nie zwalnia drugiego małżonka z obowiązku udzielania pomocy. W dniu 18 maja 2012 r. skarżąca , reprezentowana przez pełnomocnika – męża K. M. - wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw na powyższe postanowienie referendarza sądowego odmawiające przyznania prawa pomocy. Wskazała, że przedstawiony dokument potwierdzający istniejącą pomiędzy skarżąca a jej mężem rozdzielnością majątkową jest bez znaczenia, albowiem prawo do udzielenia pomocy spływa na osoby trzecie nie będące stroną. Wcześniej Sąd zobowiązał stronę do wystąpienia do urzędu skarbowego i urzędu pracy o informacje dotyczące skarżącej, co literalnie pełnomocnik ii mąż skarżącej wykonał składając zapytania o treści takiej jak sąd sformułował. Zdaniem skarżącej sąd odmówił bezpodstawnie przyznania prawa pomocy wskazując jako przyczynę wadliwe złożenie wniosków do Urzędu Pracy i Urzędu Skarbowego, choć nie istnieje według Kodeksu postępowania administracyjnego administracyjna podstawa odrzucenia wniosku złożonego wadliwie z powodów formalnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 259 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a. od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. W związku z tym należy uznać, iż właściwy do rozpatrzenia sprzeciwu jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując przedmiotowy sprzeciw Sąd miał na względzie przepis art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wyd. 2, Warszawa 2006 s. 504). W niniejszej sprawie skarżąca wskazuje we wniosku, iż nie posiada żadnego majątku, żadnych oszczędności pieniężnych. Jednakże nienadesłanie przez skarżącą na wezwanie Sądu dodatkowych dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego oraz dochodów skarżącej, tj. dokumentów potwierdzających posiadany przez skarżącą status osoby bezrobotnej, uniemożliwia dokonanie oceny spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jeszcze raz należy podkreślić, iż to na stronie skarżącej spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do skorzystania z prawa pomocy. Dlatego tez powinna podjąć skuteczne działania zmierzające do uzyskania dowodów potwierdzających jej trudną sytuację finansową. W przedmiotowej sprawie pełnomocnik skarżącej podjął działania zmierzające do uzyskania dokumentów potwierdzających posiadany przez skarżącą status osoby bezrobotnej, jednakże działania te okazały się obarczone błędami (co wynika z wyżej przytoczonych pism Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-M. i Urzędu Pracy m. W.) oraz były nieskuteczne. Odnosząc się do zawartych w sprzeciwie zarzutów skarżącej podnieść należy, iż w wezwaniu z dnia 17 stycznia 2012 r. wydanego na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 11 stycznia 2012 r. wskazano, jakie dokumenty powinna przedstawić skarżąca celem udowodnienia swojej sytuacji majątkowej. Wezwanie to nie zawiera natomiast literalnej treści wniosków, jakie powinna złożyć skarżąca celem uzyskania tych dokumentów. To na skarżącej spoczywa obowiązek złożenia skutecznych i prawidłowych wniosków do właściwych organów administracji, które skutkowałyby uzyskanie dokumentów potwierdzających jej sytuację majątkową. Podkreślić należy, iż jedyną kwestią braną pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest jej stan majątkowy. "Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest obowiązkiem sądu, jeśli osoba ta wykazała, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1" (H. Knysiak-Molczyk /w:/ T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 631). "Instytucja zwolnienia od kosztów stanowi w istocie pomoc państwa dla osób które, ze względu na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny" (tak na gruncie przepisów k.p.c. J. Gudowski /w:/ T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewska "Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego. Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze", tom 1, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 290 i cytowane tam orzecznictwo Sądu Najwyższego). Skoro zatem jest to pomoc państwa, Sąd musi ustalić, czy ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, wypełnia ustawowe przesłanki przyznania tejże pomocy państwa, co nie jest możliwe w przypadku niewykazania stanu majątkowego skarżącej. Dodatkowo, odnosząc się do istniejącej pomiędzy skarżąca i jej mężem rozdzielności majątkowej, podnieść należy, że w orzecznictwie (patrz: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 61/04 niepubl., postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04 ONSA WSA 2005 nr 1, poz. 8) utrwalony jest pogląd, że rozdzielność majątkowa małżonków nie zwalnia drugiego małżonka z obowiązku udzielenia pomocy (art. 23 k.r.o.), w tym również przy uiszczeniu wpisu przy skargi. Podkreślić należy, że w świetle przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz przepisów dotyczących prawa pomocy zawartych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wbrew twierdzeniom skarżącej, jej mąż, pomimo istniejącej pomiędzy nimi rozdzielności majątkowej, nie jest osobą trzecią dla skarżącej. W związku z powyższym, w myśl art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 259 § l i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.