VI SA/Wa 1184/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Maliszewska po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. M. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 grudnia 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1184/10 o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie rzecznika patentowego w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym M. M. pismem z dnia 19 maja 2010 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] stycznia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek. Pismem z dnia 15 października 2010 r. M. M. (nazywana dalej "skarżącą") złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie rzecznika patentowego. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że nie posiada środków materialnych do dochodzenia praw z zakresu własności intelektualnej, która od 10 lat jest wykorzystywana przez podmioty gospodarcze w Austrii i Niemczech. Z informacji zawartych we wniosku wynikało, że skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Do pisma skarżąca dołączyła wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF) Pismem z dnia 28 października 2010 r. skarżąca (reprezentowaną przez męża) została wezwana do uzupełnienia w terminie 14 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie następujących dokumentów: a) odpisu zeznania podatkowego skarżącej za rok 2009, b) zaświadczenia właściwego urzędu pracy o posiadaniu przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej (oraz ewentualnego okresu pobierania przez nią zasiłku dla bezrobotnych), c) wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, d) dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania oraz innych obciążeń, e) wyjaśnienia, czy skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoim mężem będącym jej pełnomocnikiem w sprawie (jeżeli tak, to strona została zobowiązana do nadesłania: odpisu zeznania podatkowego małżonka skarżącej za 2009 r. oraz wyciągów i wykazów z posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, a także wskazania źródła jego dochodów i wysokość tych dochodów brutto w skali miesiąca oraz wymienienia należących do niego składników majątkowych takie jak: nieruchomości, oszczędności, przedmioty wartościowe o wartości powyżej 3.000 euro). W odpowiedzi na wezwanie skarżąca i jej pełnomocnik nadesłali pismo z dnia 16 listopada 2010 r., w którym podali, że skarżąca w roku 2009 nie uzyskała żadnych dochodów i w związku z tym nie składała zeznania podatkowego do urzędu skarbowego. Nie pobierała też zasiłku dla bezrobotnych, a z ewidencji osób bezrobotnych została wyrejestrowana "w celu poprawy statystyki zatrudnienia w W.". Skarżąca podała, że nie posiada żadnych rachunków bankowych i nie dysponuje żadnymi środkami na ponoszenia kosztów utrzymania. Jednocześnie skarżąca wyjaśniła, iż nie prowadzi gospodarstwa domowego wspólnie ze swoim mężem, który bezpłatnie świadczy na jej rzecz pomoc prawną w toczącej się sprawie. Skarżąca dodała, że ma rodzinę, lecz jej rodzina nie jest stroną w tej sprawie. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 28 grudnia 2010 r. doręczonym stronie w dniu 7 stycznia 2011 r., odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie rzecznika patentowego. W uzasadnieniu postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, wydanego na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., nazywanej dalej "p.p.s.a."). W uzasadnieniu postanowienia podkreślono, że skarżąca nie przedstawiła dokumentów żądanych przez Sąd, nie przedstawiła również dokumentów potwierdzających oświadczenia zawarte w piśmie z dnia 16 listopada 2010 r. W szczególności nie nadesłała zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego potwierdzającego, iż nie składała zeznania podatkowego za rok 2009. Powołując się na pismo z dnia 16 listopada 2010 r. wskazano, że z jego treści nie wynika, iż skarżąca nie dysponuje żadnymi środkami pozwalającymi na pokrycie kosztów utrzymania. Równocześnie skarżąca nie wyjaśniła, kto i w jakim stopniu faktycznie pokrywa koszty jej utrzymania. Niewyjaśniona pozostała kwestia kręgu osób, z którymi skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe, gdyż skarżąca ograniczyła się jedynie do stwierdzenia, że nie pozostaje ze swoim mężem we wspólnym gospodarstwie domowym, dodając jednocześnie, iż ma rodzinę, która nie jest stroną w sprawie patentowej. Brak wyjaśnienia skąd skarżąca, ubiegająca się o udzielenie prawa pomocy, pozyskuje środki na codzienne utrzymanie, niewskazanie jakichkolwiek źródeł pozyskiwania dochodów, rzutowała negatywnie na wiarygodność twierdzeń w tym zakresie. Nadto, nieprzedłożenie przez skarżącą dokumentów pozwalających na ustalenie miesięcznych środków finansowych, pozostających do dyspozycji strony oraz ustalenie na jakim poziomie kształtują się koszty jej utrzymania, uniemożliwiało stwierdzenie, czy poniesienie przez nią kosztów postępowania (w tym kosztów zastępstwa procesowego) mogłoby wiązać się z uszczerbkiem uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Pismem z dnia 11 stycznia 2011 r. skarżąca złożyła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 grudnia 2010 r. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że prawo do zwolnienia od kosztów sądowych zostało zagwarantowane stronie w Konstytucji RP i jest przyznawane na podstawie oświadczenia o dochodach. Jednakże brak takiego oświadczenia, jak również brak dowodów procesowych w kwestii wniosku i oświadczenie o dochodach nie uprawnia do odmowy zwolnienia od ponoszenia kosztów. Skarżąca zarzuciła, iż Sąd nie wskazał podstaw pozwalających na odmowę zwolnienia od kosztów. Poza oceną Sądu pozostała kwestia zdolności osoby bezrobotnej do poniesienia kosztów sądowych. W związku z wniesionym sprzeciwem od postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 grudnia 2010 r. Sąd zarządzeniem z dnia 23 marca 2011 r. wezwał skarżącą do przedstawienie następujących dokumentów: a) odpisu zeznania podatkowego skarżącej za rok 2009, b) zaświadczenia właściwego urzędu pracy o posiadaniu przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej (oraz ewentualnego okresu pobierania przez nią zasiłku dla bezrobotnych), c) wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, d) dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania (rachunki za prąd, gaz, czynsz za mieszkanie)oraz innych obciążeń (kredyty, pożyczki), e) z uwagi na treść pkt E pisma z dnia 16 listopada 2010 r. do wskazania kręgu osób, z którymi skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym oraz wskazania ich sytuacji materialnej, stosownie do pkt 6 i 8 wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF. W odpowiedzi skarżąca przesłała pismo z dnia 18 kwietnia 2011 r., w którym podtrzymała argumenty przedstawione w piśmie z dnia 16 listopada 2010 r. Podkreśliła, że nie składała zeznania podatkowego za rok 2009 z uwagi na całkowity brak dochodów. Skarżąca podkreśliła, że nie posiada i nie posiadała żadnych kont bankowych. Wyjaśniła również, że nie posiada mieszkania. Z mieszkania, które posiadała została wymeldowana. Obecnie korzysta z pomocy sąsiadki, z którą nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Do pisma z dnia 18 kwietnia 2011 r. skarżąca dołączyła kopię decyzji Prezydenta W. z dnia [...] marca 2006 r., którą orzeczono o uznaniu skarżącej z dniem 27 lutego 2006 r. za osobę bezrobotną z równoczesną odmową przyznania prawa do zasiłku z uwagi na niespełnienie warunku określonego w art. 71 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001 z późn. zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użyte w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Inaczej mówiąc, to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż od tego będzie zależało rozstrzygniecie Sądu (J. P. Tarno - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Jeżeli fakty, które strona podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl.). Do oceny Sądu należy zatem uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzy (art. 252 § 1 p.p.s.a.). W sytuacji, gdy oświadczenie takie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, Sąd może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego (art. 255 p.p.s.a.). Taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie i skarżąca została wezwana do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Biorąc pod uwagę zarówno informacje ujęte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i zakres przedstawionych przez skarżącą dokumentów, należy stwierdzić, że nie uprawdopodobniła ona w wystarczający sposób okoliczności świadczących o zasadności przyznania wnioskowanego prawa. Przede wszystkim skarżąca nie przedstawiła dokumentów przedstawiających aktualną sytuację majątkową. Dołączona do pisma z dnia 18 kwietnia 2011 r. kopia decyzji Prezydenta W. potwierdzająca fakt uznania skarżącej za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku nie może być uznane za wystarczający dokument obrazujący sytuację finansową skarżącej. Należy zauważyć, że wspomniana decyzja została wydana w 2006 r. W ciągu 5 lat od dnia jej wydania sytuacja skarżącej mogła się zmienić. Nadto, skarżąca nie określiła wysokości ponoszonych kosztów utrzymania, które muszą występować u osoby, która zamieszkuje w W.. Zasadność zarzutu potwierdza informacja wpisana przez skarżącą w rubryce nr 5 zatytułowanej "Uzasadnienie", zgodnie z którą skarżąca nie posiada pieniędzy, które nie byłyby uszczerbkiem dla egzystencji. W związku z tym należy przyjąć, że skarżąca musi osiągać jakiekolwiek dochody niezbędne do egzystencji, które nie zostały wskazane we wniosku oraz przesłanych pismach wyjaśniających. Za niewyjaśnione, zdaniem Sadu, należało uznać relacje rodzinne skarżącej, która rubrykę nr 6 "Stan rodzinny" pozostawiła niewypełnioną, mimo, że w piśmie z dnia 16 listopada 2010 r. podała, że posiada rodzinę i męża, którego ustanowiła pełnomocnikiem w sprawie. Bez wpływu na ocenę sytuacji finansowej skarżącej pozostaje stwierdzenie strony zawarte w piśmie z dnia 16 listopada 2010 r., iż mąż świadczy bezpłatnie pomoc prawną jako pełnomocnik, a nie sponsor, gdyż w myśl art. 31 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.), z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Do majątku wspólnego należą w szczególności pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków. Tym samym, dla oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej pozostającej w związku małżeńskim, w ramach którego nie wprowadzono rozdzielności majątkowej, niezbędne jest wykazanie nie tylko jej dochodów, ale również dochodów małżonka. W związku z tym, że skarżąca nie wyjaśniła skąd pozyskuje środki na codzienne utrzymanie, nie wskazała jakichkolwiek źródeł pozyskiwania dochodów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.