VI SA/Wa 1212/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka (spr.) Protokolant Marcin Just po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi K. R. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej działającej na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] nr [...] z dnia [...]lipca 2006 r. ustalającą wynik egzaminu K. R., skarżącego w niniejszej sprawie, na 189 pkt. Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. K. R. w dniu [...] lipca 2006 r. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przed Komisją Egzaminacyjną działającą na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...]. Uchwałą nr [...]z dnia [...] lipca 2006 r. Komisja Egzaminacyjna ustaliła wynik egzaminu konkursowego na 189 punktów, co zgodnie z przepisem art. 339 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) oznaczało negatywny wynik tego egzaminu. K. R. wniósł do Ministra Sprawiedliwości odwołanie od powyższej uchwały, wnosząc o ustalenie, że wynik złożonego przez niego egzaminu był pozytywny. Wskazał, że błędnie oceniono udzielone przez niego odpowiedzi na pytania nr: 10, 122, 191, 202. W konsekwencji strona stwierdziła, iż z uwagi na kwestionowanie precyzyjności sformułowań 4 pytań testowych i odpowiedzi, które wskazane zostały przez Komisję Egzaminacyjną, organ winien ustalić rzeczywistą ilość udzielonych odpowiedzi prawidłowych, ponieważ uzyskany przez niego wynik konkursowy uwzględniający punkty za powyższe pytania testowe, które dotknięte są nieprawidłowościami powoduje, że wynik egzaminu winien być określony jako pozytywny. Decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości działając na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. w zw. z art. 3310 ust. 2 ustawy o radcach prawnych utrzymał ww. uchwałę w mocy. W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości wskazał, że egzamin przeprowadzono zgodnie z wymogami ustawy o radcach prawnych i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164 ze zm.). Również uchwała Komisji została podjęta zgodnie z obowiązującymi przepisami. Minister Sprawiedliwości dokonał także analizy testu i karty odpowiedzi, w szczególności w odniesieniu do zawartych w odwołaniu zarzutów dotyczących zakwestionowanych pytań testowych. Organ wskazał zarówno na podstawę prawną swojego stanowiska, jak i odniósł się do poglądów doktryny oraz judykatury oraz uznał zarzuty skarżącego za bezzasadne, a tym samym wynik egzaminu za ustalony prawidłowo. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpatrzeniu skargi K. R. na powyższą decyzję Ministra Sprawiedliwości, wyrokiem z dnia 26 czerwca 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 561/07 uchylił zaskarżoną decyzję oraz stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu, a także zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego. Sąd podał, że w myśl art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, zaś kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Odnosząc się do zakwestionowanych przez skarżącego pytań nr 10, 122, 191, 198 oraz 202 Sąd uznał, że Minister Sprawiedliwości prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do każdego z zarzutów podniesionych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej. Organ przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił dlaczego stanowisko skarżącego nie znajduje uzasadnienia. Sąd podzielił dokonaną przez organ materialnoprawną ocenę zarzutów i uznał, że w tym zakresie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd I instancji uwzględnił natomiast zarzut skarżącego dotyczący pytania nr 58, który nie był podnoszony w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej, lecz dopiero na etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Zdaniem Sądu egzamin na aplikację ma polegać na sprawdzeniu wiedzy kandydata z zakresu prawa, a niejednokrotnie właściwe rozumienie przepisu zależy w dużej mierze od jego wykładni i interpretacji. Oczywistym zatem jest, że mogą wystąpić pytania dotyczące zagadnień spornych, byleby jedna ze wskazanych odpowiedzi była prawidłowa. Zastrzeżenia budzi przyjęcie przez organ, że w kwestionowanym pytaniu nr 58 prawidłowa jest wyłącznie odpowiedź wskazana w kluczu odpowiedzi (odpowiedź A). Zdaniem Sądu w doktrynie istnieją liczne poglądy, w których przyjmuje się, iż w świetle art. 1091 § 1 i nast. k.c. przedsiębiorcy będący osobami fizycznymi, mają prawo udzielenia prokury, ponieważ podlegają obowiązkowi wpisu. Sąd przytoczył konkretne stanowiska prezentowane w doktrynie, zgodnie z którymi przedsiębiorca będący osobą fizyczną może udzielić prokury o jakiej mowa w art. 1091 § 1 k.c. Z uwagi na to, że zaskarżona decyzja nie zawiera szczegółowego uzasadnienia w kwestii spornego pytania nr 58, Sąd uznał za konieczne uchylenie zaskarżonej decyzji z powodu naruszenia art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a., ponieważ nie jest możliwe skontrolowanie (w tym zakresie) prawidłowości jej wydania. Zdaniem Sądu, wskazane uchybienie może mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skarżący uzyskał jeden punkt mniej od wymaganego minimum określonego w przepisie art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych. Ewentualne uwzględnienie przez organ odpowiedzi udzielonej przez skarżącego jako prawidłowej może doprowadzić do zmiany wyniku egzaminu. Minister Sprawiedliwości w skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o oddalenie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Orzeczeniu Sądu I instancji organ zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. naruszenie art. 339 ust. 1 ustawy radcach prawnych poprzez wadliwe przyjęcie, że organ nieprawidłowo sformułował pytanie nr 58, tj. w sposób nieprecyzyjny skutkujący możliwością udzielenia na to pytanie więcej niż jednej prawidłowej odpowiedzi. Organ podniósł także zarzut naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., poprzez wadliwe przyjęcie, że Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie od uchwały komisji egzaminacyjnej naruszył przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych Minister podkreślił, że kandydat ma obowiązek wskazać na odpowiedź, która jest prawidłowa w oparciu o treść pytania, bez czynienia żadnych dodatkowych założeń. Wśród zaproponowanych odpowiedzi może się tak zdarzyć, że wzbogacając treść pytania o dodatkowe elementy okaże się, że jest więcej niż jedna prawidłowa odpowiedź. Nie oznacza to w żadnym wypadku, że pytanie zostało wadliwie skonstruowane niezgodnie z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Kandydat jest zobowiązany wskazać prawidłową odpowiedź, tj. tą, która jest prawidłowa w oparciu o ściśle odczytywaną treść pytania. Przyjmując natomiast dodatkowe założenia, niewątpliwie mamy do czynienia z sytuacją, w której zmienia się treść pytania, co może wywoływać wątpliwości odnośnie istnienia tylko jednej prawidłowej odpowiedzi. W związku z tym dokonując takiej swoistej zmiany, a w następstwie tego udzielenia błędnej odpowiedzi, nie można twierdzić, że to pytanie jest złe i narusza przepisy ustawy o radcach prawnych. Organ nie zgodził się z wyrażonym przez Sąd I instancji poglądem o niejednoznaczności wskazanych odpowiedzi na pytanie nr 58. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 marca 2008 r. uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazał sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał, że rzeczą Sądu I instancji była ocena, czy Minister Sprawiedliwości zasadnie uznał, że skarżący udzielając na sporne pytanie nr 58 odpowiedzi przewidzianej w pkt b, dokonał nieprawidłowego wyboru. Pytanie nr 58 brzmiało: Prokury może udzielić: a) spółdzielnia mieszkaniowa, b) Jan K. - przedsiębiorca jednoosobowy, c) spółka kapitałowa w likwidacji. Sąd odwoławczy podniósł, iż przedsiębiorca jednoosobowy, o jakim mowa w pytaniu nr 58 pkt b, mógłby udzielić prokury tylko wówczas, gdyby spełniał przesłanki określone w art. 1091 § 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającemu obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorstw. W art. 36 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770 ze zm.) określono podmioty podlegające wpisowi do rejestru przedsiębiorstw. Wśród wymienionych tam podmiotów brak jest jednoosobowych przedsiębiorców krajowych, a zatem nie podlegają oni obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorstw. Wskazał, że przedsiębiorca będący osobą fizyczną może podjąć działalność gospodarczą po uzyskaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej (art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej - Dz. U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.). W związku z powyższym nie powinno, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, budzić wątpliwości, iż skarżący na powyższe pytanie nie udzielił prawidłowej odpowiedzi, gdyż jednoosobowy przedsiębiorca nie podlega obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców. W art. 1091 § 1 k.c. nie chodzi przy tym o przedsiębiorcę, który formalnie istnieje, choć nie został jeszcze zarejestrowany, lecz o przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorstw. Rozpoznając sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja prawa bowiem nie narusza. Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej zwane p.p.s.a., Dz. U. nr 153 z 2002 r. poz. 1270) rozpoznając sprawę ponownie, po uchyleniu przez NSA wyroku I instancji, Wojewódzki Sąd Administracyjny jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA. Naczelny Sąd Administracyjny wskutek złożonej skargi kasacyjnej przez Ministra Sprawiedliwości uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2007 r. uchylający decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2006 r. nr [...]w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Sąd odwoławczy uznał za zasadny zarzut podniesiony przez Ministra Sprawiedliwości w skardze kasacyjnej, naruszenia przez zaskarżony wyrok art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Wskazał, iż zgodnie z tym przepisem egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, zaś kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. W ocenie NSA organ prawidłowo ocenił, iż skarżący udzielając na sporne pytanie nr 58 odpowiedzi przewidzianej w pkt b, tj., że prokury może udzielić "Jan K. – przedsiębiorca jednoosobowy" dokonał nieprawidłowego wyboru i w konsekwencji udzielił nieprawidłowej odpowiedzi. Wynik egzaminu prawidłowo został zatem w ww. uchwale ustalony. Zaskarżona decyzja utrzymująca w mocy ww. uchwałę nie narusza zatem prawa i jako taka nie nosi znamion wadliwości skutkującej ich uchyleniem. W tym stanie rzeczy Sąd stosownie do art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.