VI SA/Wa 1238/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Sędzia WSA Magdalena Bosakirska Protokolant Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2007 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego i przywrócenie pasa drogowego do stanu poprzedniego oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, po rozpatrzeniu wniosku M. R. o ponowne rozpatrzenie sprawy zajęcia pasa drogowego bez zezwolenia, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2007 r. Kierownika Rejonu w N. wydaną z upoważnienia Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad, w której wymierzono karę pieniężną w kwocie 4536 zł za umieszczenie bez zezwolenia 6 sztuk reklam w pasie drogi krajowej nr [...] w m. N. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 40 ust. 12 pkt 1, i ust. 13 i 15 w związku z art. 40 ust. 6 ustawy o drogach publicznych z dnia 21 marca 1985 r. ( tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 ze zm.), zwanej dalej ustawą o drogach publicznych oraz § 1 pkt 3, § 4.1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 maja 2004 r. w sprawie wysokości stawek opłat za zajęcie pasa drogowego dróg, których zarządcą jest Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad (Dz. U. Nr 129, poz. 1369), oraz na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (jednolity tekst Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz.1071 ze zm.) - zwany dalej k.p.a. Podstawę faktyczną stanowiły następujące ustalenia: W dniu 30 stycznia 2007r. w trakcie objazdu drogi pracownicy zarządcy drogi stwierdzili na słupach energetycznych, które znajdują się w pasie drogi krajowej nr [...] (ul. [...] - 1 szt., ul. [...] - 2 szt. i [...] - 1 szt.), umieszczenie 4 szt. reklam o treści "[...]" - bez zezwolenia wymaganego przepisami ustawy o drogach publicznych. W trakcie kolejnego objazdu dróg w dniu 1 lutego 2007r. stwierdzono umieszczenie w pasie drogi krajowej nr [...], na słupach energetycznych kolejnych dwóch reklam o treści "[...]" - także bez zgody zarządcy drogi (w ciągu ul. [...]- 1 szt. i ul. [...]-1 szt.). Zawiadomieniem z dnia 2 lutego 2007r. Kierownik Rejonu w N. zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zajęcia bez zezwolenia pasa drogi nr [...] poprzez umieszczenie 6 szt. reklam, jak również o przeprowadzeniu w dniu 13 lutego 2007r. dowodu z oględzin miejsca zajęcia pasa drogowego przez reklamy. Strona mimo prawidłowego zawiadomienia, które zostało doręczone jej w dniu 08 lutego 2007r. nie stawiła się na przeprowadzenie dowodu z oględzin miejsca zajęcia, ani nie udzieliła wyjaśnień w spornej sprawie. Z przeprowadzonego dowodu z oględzin w dniu 13 lutego 2007r. miejsc umieszczenia wymienionych reklam w pasie drogowym drogi nr [...] został sporządzony protokół oraz dokumentacja fotograficzna. W wyniku przeprowadzonego postępowania, Kierownik Rejonu w N. na podstawie art. 40 ust. 12 ustawy z dnia 21 marca 1985r. ustawy o drogach publicznych wydał decyzję wymierzającą karę pieniężną w wysokości 1161,0 zł (słownie jeden tysiąc sto sześćdziesiąt jeden złotych) za umieszczenie w pasie drogowym 6 szt. reklam w okresie od dnia odpowiednio 30 stycznia 2007r. i od dnia 1 lutego 2007r. do dnia 13 lutego 2007r. W wyniku ponownego rozpatrzenia organ rozpatrujący sprawę utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2007 r. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca złożyła, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Organ ustalił, że reklamy pomimo wymierzonej kary pieniężnej, pozostały w dotychczasowym miejscu w pasie drogowym drogi nr [...], po dniu 13 lutego 2007 r., gdyż strona nie usunęła ich z pasa drogowego. W konsekwencji wydał kolejną decyzję z dnia [...] kwietnia 2007r. nr [...], wymierzając karę pieniężną za umieszczenie 6 sztuk reklam w pasie drogowym w okresie od dnia 14 lutego 2007r. do dnia 10 kwietnia 2007r, tj. za okres 56 dni w wysokości 4536,00 zł. Od powyższej decyzji strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, domagając się jej uchylenia i umorzenie postępowania w sprawie. Wskazywała, że nie doszło do zajęcia pasa drogowego drogi krajowej nr [...] w okresie od dnia 14 lutego 2007 r. do dnia 10 kwietnia 2007 r., gdyż sporne reklamy zostały umieszczone na słupach energetycznych, które nie są elementem drogi. Słupy są własnością K. S.A. [...] z siedzibą we W., [...] i na umieszczenie na nich reklam strona posiada zgodę właściciela. Na potwierdzenie tej okoliczności dołączyła odpis umowy z dnia 15 stycznia 2007 r. zawartej pomiędzy [...] K. S.A. we W., a M. R. Organ odwoławczy, utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję uznał za bezzasadny zarzut, że została wydana z naruszeniem art. 40 ust. 6 i ust. 12 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Wskazał, że przepis art. 40 stanowi w ust. 1, iż zajęcie pasa drogowego na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg wymaga zezwolenia zarządcy drogi w drodze decyzji administracyjnej. Zezwolenie dotyczy między innymi umieszczania w pasie drogowym urządzeń infrastruktury technicznej niezwiązanych z potrzebami zarządzania drogami i potrzebami ruchu drogowego, w tym również reklam. Za bezsporne uznał ustalenie, iż reklamy zostały umieszczone w pasie drogowym drogi krajowej. Na ich umieszczenie strona nie posiadała wymaganego przepisami zezwolenia, a zatem obowiązkiem zarządcy drogi było wymierzenie kary pieniężnej. Wskazał w uzasadnieniu, że określenie pasa drogowego zawarte w ustawie z dnia 21 marca 1985r. ( art. 4 pkt 1 ) oznacza wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym są zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane, i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu, a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą. Innymi słowy, umieszczanie reklamy w pasie drogowym oznacza umieszczenie jej w wydzielonym pasie terenu w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych obejmują płaszczyznę gruntu pasa drogowego wraz z przestrzenią nad tym pasem. Zawieszenie reklam na słupach energetycznych bądź innych urządzeniach znajdujących się w pasie drogowym, jest zatem umieszczaniem reklam w pasie drogowym. Wywodził, że o umieszczeniu reklamy w pasie ruchu drogowego decyduje jej zlokalizowanie w przestrzeni nad wydzielonym pod drogę pasem terenu w taki sposób, że jest ona widoczna dla użytkowników danej drogi. Nie ma zatem znaczenia techniczna metoda umieszczenia reklamy, jak np. zawieszenie reklam z wykorzystaniem urządzeń znajdujących w pasie drogowym stanowiących własność innych podmiotów tj. na słupach energetycznych . Organ stwierdził, że samej istoty reklamy i możliwości jej umieszczenia w pasie drogowym wynika, iż chodzi o umieszczenie reklamy nie na płaszczyźnie drogi (pasa drogowego), ale w przestrzeni nad tą płaszczyzną. Oznacza to, że ustawodawca przez pas drogowy rozumie nie tylko powierzchnię drogi (pasa drogowego), ale także określoną przestrzeń nad tą powierzchnią. Tak rozumiane umieszczenie reklamy kształtuje właściwość zarządcy drogi do wydania zezwolenia i pobierania opłat z tego tytułu lub kar pieniężnych za umieszczenie reklamy bez zezwolenia bądź z naruszeniem określonych w nim warunków. Z przytoczonych wyżej względów należało dojść do wniosku, że w sprawach dotyczących umieszczania reklam w pasie drogowym pas drogowy (droga), jako wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy, obejmuje płaszczyznę gruntu pasa drogowego wraz z przestrzenią nad tym pasem, przy czym zawieszenie reklam na słupach energetycznych, położonych w pasie drogowym, widocznych dla użytkowników drogi krajowej, jest umieszczeniem reklam w pasie drogi krajowej. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca zarzuciła decyzji Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia [...] maja 2007 r. : 1. naruszenie art. 40 ust. 6 i ust. 12 ustawy o drogach publicznych, przez błędne przyjęcie, że doszło do zajęcia pasa ruchu drogowego, w sytuacji gdy reklamy zostały zamieszczone na słupach na podstawie umowy z ich właścicielem i nie ma podstaw do przyjęcia, że doszło do zajęcia pasa ruchu drogowego, jak również naliczenia kar; 2. naruszenie art. 4 pkt. 1 ustawy o drogach publicznych, przez błędne przyjęcie, że zawieszenie reklam na słupach energetycznych, które nie stanowią własności zarządcy drogi, jest umieszczeniem reklam w pasie drogi krajowej; Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonych decyzji w całości oraz zasądzenia kosztów postępowania w sprawie. Jednocześnie w uzasadnieniu zarzuciła, że organ odwoławczy nie ustosunkował się w sposób jednoznaczny do dołączonych do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dokumentów, w szczególności umowy z [...] K. we W, co utrudnia zaskarżenie decyzji. Skoro organ przyjął, że słupy energetyczne są własnością [...] K. we W., to nie ma podstaw do ustalenia, że doszło do naruszenia prawa własności nieruchomości zajętej na drodze i pasa wokół niej, gdyż reklama nie została zamieszczona na gruncie, którego zarządcą są organy wydające decyzję, lecz na slupach energetycznych stanowiących własność osoby trzeciej. Skarżąca uznała za bezzasadne twierdzenie, że zawieszanie reklam na słupach energetycznych jest umieszczeniem reklam w pasie drogowym. Zamieszczenie reklamy na tym słupie oznacza tylko tyle, że ograniczona została własność przedsiębiorstwa energetycznego, a nie zarządcy drogi. Słupy energetyczne nie stanowią własności zarządcy drogi i oczywiste jest, że nie są urządzeniami związanymi z prowadzeniem i obsługą pasa ruchu drogowego. Stąd twierdzenie, że zawieszenie reklam na tych słupach jest umieszczeniem reklam w pasie drogi krajowej jest bezpodstawne. W odpowiedzi na skargę Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad wnosił o oddalenie skargi i zasądzenie od skarżącego na jego rzecz kosztów postępowania według norm przypisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska podtrzymał w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Cytując definicję pasa drogowego określony w art. 4 ust. 1 ustawy o drogach publicznych i definicję reklamy objętą w tej ustawie art. 4 pkt 23 organ zwrócił uwagę, że strona nie kwestionuje, że reklamy zostały umieszczone w pasie nad drogą, na co nie posiadała stosownego zezwolenia, o którym mowa w art. 39 ust. 3 w zw. z art. 39 ust 1. Wywiódł, że skąrżaca posiadała jedynie zgodę na zamocowanie reklam na słupach energetycznych udzieloną przez właściciela słupów. Podkreślił, że zgodnie z art. 4 ust. ustawy o drogach publicznych pas drogowy obejmuje również przestrzeń nad drogą. O umieszczeniu reklamy w pasie ruchu drogowego decyduje jej zlokalizowanie w przestrzeni nad wydzielonym pod drogę pasem terenu w taki sposób, że jest ona widoczna dla użytkowników danej drogi i nie ma znaczenia techniczna metoda połączenia jej z gruntem stanowiącym pas drogowy. Co więcej, umieszczeniem reklamy w pasie drogowym jest również zawieszenie reklamy z wykorzystaniem urządzeń znajdujących się poza drogą, na obiektach w pasie drogowym stanowiących własność innych podmiotów, czy też wywoływanie techniką laserową obrazów, symboli lub napisów bez styczności z gruntami. Podkreślił, że z samej istoty reklamy i możliwości jej umieszczenia w pasie drogowym wynika, iż chodzi o umieszczenie reklamy nie na płaszczyźnie drogi (pasa drogowego), ale w przestrzeni nad tą płaszczyzną. Oznacza to, że ustawodawca przez pas drogowy rozumie nie tylko powierzchnię drogi (pasa drogowego), ale także określoną przestrzeń nad tą powierzchnią. Tak rozumiane umieszczenie reklamy kształtuje właściwość zarządcy drogi do wydania zezwolenia i pobierania opłat z tego tytułu lub kar pieniężnych za umieszczenie reklamy bez zezwolenia, bądź z naruszeniem określonych w nim warunków. Wskazał, że kara pieniężna została ustalona w prawidłowy sposób. Ustalono ją jako iloczyn 10-krotności opłaty stawki opłaty wynikającej z §4.1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 maja 2004r. w sprawie wysokości stawek opłat za zajęcie pasa drogowego dróg, których zarządcą jest Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad (Dz. U Nr 129 poz. 1369) , powierzchni reklam oraz ilości dni umieszczenia w pasie drogowym w okresie od dnia ich ustawienia do dnia wydania decyzji. Jednocześnie podkreślił, że zarządca drogi nie ma podstawy do pobierania opłat za umieszczenie w pasie drogi słupów energetycznych, gdyż ich lokalizacja w pasie drogowym drogi nr [...] (ul. [...], ul. [...],[...], ul [...], ul. [...]) nastąpiła przed 1986r. Obowiązujące wówczas przepisy nie przewidywały pobierania opłat za umieszczenie urządzeń w pasie drogowym . W świetle bowiem ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych obowiązujące od dnia 1 października 1985r., a właściwie przepisów wykonawczych tj. § 10 ust. 5 rozporządzenia rady Ministrów z dnia 24 stycznia 1985r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o drogach publicznych (Dz. U. Nr 6 poz. 33) ustawodawca postanowił, że nie pobiera się opłat za urządzenia istniejące lub których budowę rozpoczęto przed dniem wejścia w życie rozporządzenia oraz za urządzenia telekomunikacyjne. Wskazał też, że nowy słup znajdujący się w obrębie skrzyżowania dróg ul. [...], [...] i [...] został umieszczony w pasie drogowym w wyniku przebudowy skrzyżowania przez zarządcę drogi. Umieszczenie urządzeń w pasie drogowym w wyniku przebudowy drogi nie podlega opłatom z tytułu umieszczenia, o których mowa w art. 40 ustawy z dnia 2 i marca 1985r. o drogach publicznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wchodzi więc tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, a nie zaś według kryteriów słusznościowych. Ponadto, w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, skarga nie może być uwzględniona, bowiem organ prawa nie naruszył. Na wstępie wskazać należy, że skarżąca nie kwestionowała prawidłowości wyliczenia nałożonej kary. Nie kwestionowała także faktu, że słupy energetyczne, na których umieszczona jest jej reklama, posadowione są w pasie drogi krajowej. Kwestionowała zasadę swojej odpowiedzialności określonej w zaskarżonej decyzji przepisem art. 40 ust. 12 pkt 1 i jej skutków administracyjnoprawnych określonych w art. 40 ust. 13 i 15 w związku z art. 40 ust. 6 ustawy o drogach publicznych. Po pierwsze, przepis art. 4 pkt 1 cyt. ustawy stanowi, że pas drogowy to "wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym są zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu, a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą". Poza sporem pozostaje okoliczność, iż słupy energetyczne, na których posadowione są reklamy stoją na gruncie stanowiącym pas drogowy w rozumieniu wyżej wskazanego przepisu. Okoliczności tej skarżąca nie kwestionowała, wywodząc swoje prawa do umieszczenia reklamy na słupach z tytułu zawarcia umowy cywilnoprawnej z [...] K. we W. i z tego, że słupy te stanowią własność tego zakładu energetycznego. Po drugie, przepis art. 4 pkt 23 ustawy o drogach publicznych definiuje na użytek ustawy pojęcie reklamy uznając za nią: "nośnik informacji wizualnej w jakiejkolwiek materialnej formie wraz z elementami konstrukcyjnymi i zamocowaniami, umieszczony w polu widzenia użytkowników drogi, niebędący znakiem w rozumieniu przepisów o znakach i sygnałach lub znakiem informującym o obiektach użyteczności publicznej ustawionym przez gminę". Innymi słowy, dla potrzeb umieszczenia reklamy skarżącej wykorzystane zostały słupy energetyczne, stanowiąc ich element konstrukcyjny i zamocowanie dla reklamy nad powierzchnią pasa drogi. Oczywistym zatem jest, że na takie wykorzystanie słupów linii energetycznej skarżąca musiała zawrzeć umowę z ich właścicielem. Okoliczność ta, potwierdzona umową z dnia 18 stycznia 2007 r., której organ nie kwestionował, nie ma żadnego wpływu na wynik niniejszej sprawy. Organ nie ustosunkował się do dowodu ze złożonej umowy cywilnej, ale okoliczność ta nie istotnego wpływu na wynik rozstrzygnięcia. Na marginesie zauważyć można, że jej postanowienia całkowicie pomijają kwestie własności gruntu - pasa drogowego, na którym posadowione są słupy stanowiące zamocowanie reklamy. Nie mniej jednak należy zauważyć, że właściciel słupów zastrzegł sobie wyłączenie odpowiedzialności materialno-prawnej i finansowej za zdarzenia wynikające z zawieszenia reklamy (§ 4), a przede wszystkim na wydzierżawiającego scedował dopełnienie przed urzędami i innymi instytucjami wymaganych warunków formalno-prawnych związanych z zamontowaniem i eksploatacją reklam. Po trzecie, skoro sporne reklamy zawieszone są nad przestrzenią pasa drogi krajowej, to obowiązek uzyskania zezwolenia zarządcy drogi na ich umieszczenie wynika wprost z art. 40 ust. 1 ustawy o drogach publicznych. Stanowi bowiem, że zajęcie pasa drogowego na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg wymaga zezwolenia zarządcy drogi, w drodze decyzji administracyjnej. Z kolei zakres zezwolenia objęty w ust.2 w pkt 3 mówi, iż zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, dotyczy umieszczania w pasie drogowym obiektów budowlanych niezwiązanych z potrzebami zarządzania drogami lub potrzebami ruchu drogowego oraz reklam; Przepis ten nie pozostawia wątpliwości co do interpretacji, tym bardziej, że jest konsekwencją art. 39, który co do zasady zabrania dokonywania w pasie drogowym czynności, które mogłyby powodować niszczenie lub uszkodzenie drogi i jej urządzeń albo zmniejszenie jej trwałości oraz zagrażać bezpieczeństwu ruchu drogowego. W szczególności zabrania m.in.: - w pkt 1) lokalizacji obiektów budowlanych, umieszczania urządzeń, przedmiotów i materiałów niezwiązanych z potrzebami zarządzania drogami lub potrzebami ruchu drogowego; - w pkt 5) umieszczania reklam poza obszarami zabudowanymi, z wyjątkiem parkingów. W szczególnie uzasadnionych przypadkach lokalizowanie w pasie drogowym obiektów budowlanych lub urządzeń niezwiązanych z potrzebami zarządzania drogami lub potrzebami ruchu drogowego może nastąpić wyłącznie za zezwoleniem właściwego zarządcy drogi, z zastrzeżeniem ust. 7, wydawanym w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3). W ocenie Sądu organ prawidłowo ustalił stan faktyczny i prawidłowo zastosował podstawę materialnoprawną odpowiedzialności skarżącej. Zamontowane na słupach energetycznych reklamy zajmowały przestrzeń pasa drogowego, bez względu na to, że ich nośnikiem były słupy energetyczne. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie miało znaczenia, czy właściciel słupów posiada zezwolenie na ich umieszczenie, chociaż okoliczność tę wyjaśnił organ w odpowiedzi na skargę. W podobnym stanie faktycznym wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 marca 2006 r. w sprawie I OSK 565/05: Jeżeli strona umieściła szyld reklamowy w ten sposób, że naruszał on przestrzeń nad drogą publiczną, a więc znajdował się on w pasie drogowym w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o drogach publicznych i nie uzyskała stosownego zezwolenia zarządcy drogi w tym przedmiocie to spełnione zostały przesłanki określone w art. 40 ust. 12 tej ustawy, przewidujące wymierzenie kary pieniężnej w wypadku samowolnego zajęcia pasa drogowego (LEX nr 198163). Cytowany wyżej pogląd poparty jest szerszymi wywodami Naczelnego Sądu Administracyjnego, które znajdują zastosowanie w argumentacji na użytek sprawy niniejszej: W wykładni art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. - o drogach publicznych, pomocne są z pewnością przepisy Kodeksu cywilnego. W przekonaniu Sądu z punktu widzenia prawa cywilnego pas ruchu czy też droga stanowią nieruchomość w rozumieniu art. 46 § 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (grunty), jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków, jeśli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności. Konsekwencją odniesienia powyższej definicji do pojęcia pasa drogowego jest określenie jego granic w myśl art. 143 Kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi, iż w granicach określonych przez społeczno-gospodarcze przeznaczenie gruntu własność gruntu rozciąga się na przestrzeń nad i pod jego powierzchnią. Pogląd taki został wyrażony w dwóch kolejnych uchwałach składu pięciu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2000r., o sygnaturach akt OPK 2/00 i OPK 3/00. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie w pełni stanowisko to podziela. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania niezbędne jest stwierdzenie, że w niniejszej sprawie zaistniał stan faktyczny uzasadniający konieczność uzyskania zezwolenia na umieszczenie w pasie drogowym reklamy, który to obowiązek wynika bezpośrednio z treści art. 40 ust. 2 pkt 3 ustawy - o drogach publicznych. Skarżąca umieściła bowiem szyld reklamowy w ten sposób, że naruszał on przestrzeń nad drogą publiczną, a więc znajdował się on w pasie drogowym w rozumieniu art. 4 pkt 1 powołanej ustawy. Mając na uwadze powyższe organ prawidłowo wymierzył karę pieniężną, stosując się do art. 40 ust. 12 pkt 1 ustawy o drogach publicznych, który stanowi, że za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia zarządcy drogi wymierza on, w drodze decyzji administracyjnej, karę pieniężną w wysokości 10-krotności opłaty ustalanej zgodnie z ust. 4-6. W związku z powyższym, zaskarżona decyzja nie narusza obowiązującego w dacie jej wydania prawa i skarga jako niezasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.02.Nr 153, poz.1270 ze zm).