VI SA/Wa 1259/11
WyrokWSA w Warszawie2011-11-04
Skład orzekający: Grażyna Śliwińska, Jolanta Królikowska-Przewłoka, Urszula Wilk
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy kara pieniężna za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia może zostać nałożona, gdy zajęcie nastąpiło na podstawie umowy dzierżawy zawartej z zarządcą drogi, a przedmiotem dzierżawy jest Miejsce Obsługi Podróżnych (MOP)?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję, stwierdzając, że organ administracji połączył tryb cywilny i administracyjny w sposób niekorzystny dla strony. Zajęcie pasa drogowego na podstawie umowy dzierżawy, szczególnie w przypadku MOP, które służą obsłudze użytkowników ruchu, powinno być rozpatrywane w ramach prawa cywilnego, a nie administracyjnego nakładającego kary pieniężne. Brak analizy oferty przetargowej, która stanowiła integralną część umowy dzierżawy, naruszył zasady postępowania administracyjnego.Stan faktyczny
Skarżący zostali obciążeni karą pieniężną za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia, polegające na usytuowaniu dwóch tablic reklamowych na terenie Miejsce Obsługi Podróżnych (MOP) przy drodze krajowej. Skarżący posiadali umowę dzierżawy tego terenu z Generalnym Dyrektorem Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA), która miała umożliwiać zagospodarowanie terenu, w tym ustawienie tablic informacyjnych. GDDKiA utrzymała w mocy decyzję o nałożeniu kary, uznając, że umowa dzierżawy nie zwalnia z obowiązku uzyskania zezwolenia na zajęcie pasa drogowego i że tablice stanowią reklamę.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] listopada 2010 r. Stwierdzono, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu. Zasądzono od Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad solidarnie na rzecz skarżących kwotę 1500 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędzia WSA Urszula Wilk Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2011 r. sprawy ze skargi M. D. i A. C. na decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z [...] listopada 2010 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad solidarnie na rzecz skarżących M. D. i A. C. kwotę 1500 (jeden tysiąc pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
M. D. i K. C. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z [...] Iutego 2011 r. nr [...], który po rozpoznaniu wniosku M. D. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2010 nr [...], wydaną z upoważnienia Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad przez Zastępcę Kierownika Rejonu w [...] Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad, w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w wysokości 55.080,- zł za zajęcie pasa drogowego przy drodze krajowej nr [...] bez wymaganego zezwolenia zarządcy drogi.
Podstawę faktyczną i prawną decyzji stanowiły następujące ustalenia:
Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad Decyzją nr [...] nałożył karę pieniężną w wysokości 55.080,- zł za zajęcie pasa drogowego drogi krajowej nr [...] poprzez usytuowanie 2 szt. reklam na terenie MOP [...].- bez zezwolenia zarządcy drogi przez okres 85 dni.
Jako podstawę prawną wskazał art.40 ust. 12 pkt. 1,2, 3 i ust. 13 w związku z art. 40 ust. 6 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tj. Dz. U. z Nr 19 z 2007 r. poz. 115 ze zm.)- dalej udp oraz rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 31 maja 2004 r. w sprawie wysokości stawek opłat za zajęcie pasa drogowego dróg, których zarządcą jest Generalna Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad (Dz. U. Nr129,poz. 1369).
Od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył M. D. wnosząc o jej uchylenie. Podniósł, że ma zawartą z GDDKiA Oddziałem w [...] umowę dzierżawy MOP [...]., która umożliwia wykorzystanie terenu w sposób dozwolony prawem. Odwołujący podniósł, że ustawione tablice nie są nośnikami reklamy i służą realizacji umowy dzierżawy, jako niezbędny do wykonywania przedmiotu umowy element zagospodarowania terenu. Wskazywał, że w informacji o ofercie przetargu dotyczącej zagospodarowania terenu nie było mowy o dodatkowych opłatach wynikających z zajęcia dzierżawionego terenu.
Organ I instancji przesyłając środek odwoławczy do rozpoznania, podzielił argumenty strony o anulowanie kary pieniężnej.
Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie utrzymał w mocy zaskarżona decyzję. Stwierdził, że stan faktyczny dotyczący zajmowania pasa drogi przez tablice reklamowe o pow. 36 m2 został ustalony podczas objazdu drogi krajowej nr [...] w dniu [...] sierpnia 2010 r. Przyjął, że ustawienie przedmiotowych tablic na dzierżawionym przez skarżących gruncie, stanowiącym Miejsce Obsługi Podróżnych (MOP) [...] wymagało zezwolenia. Brak zezwolenia powoduje naruszenie pasa drogowego przez dzierżawców tej nieruchomości i w konsekwencji obligowało organ do nałożenia kary pieniężnej za brak zezwolenia na zajęcie tego pasa drogi do [...] listopada 2010 r. Organ odwoławczy uznał, że zawarcie umowy dzierżawy MOP-u [...] nie oznacza wyłączenia regulacji zawartych w art. 40 ust. 1 i 2 pkt 3 udp w zakresie zasad umieszczania reklam w pasie drogowym. Skarżący uzyskał ponadto decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad nr [...] z [...] września 2010 r. zezwalającą na lokalizację tych reklam w pasie drogowym na warunkach w niej podanych. Punkt 10 decyzji nakładał obowiązek uzyskania zezwolenia na zajęcie pasa drogowego celem umieszczenia reklam.
Organ odwoławczy uznał, że stan faktyczny sprawy odpowiada dyspozycji art. 40 ust. 2 pkt 3 udp, czyli zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, dotyczy umieszczania w pasie drogowym obiektów budowlanych niezwiązanych z potrzebami zarządzania drogami lub potrzebami ruchu drogowego oraz reklam.
Stwierdził, że uzgodnienie pisemne w zakresie usytuowania tablic reklamowych, jak również ustna akceptacja przedstawiciela GDDKiA Rejonu [...], nie stanowi zezwolenia na zajęcie pasa drogowego w celu ustawienia przedmiotowych tablic. Uzyskanie uzgodnienia lokalizacji tego typu obiektów nie jest jednoznaczne z zezwoleniem zarządcy drogi na zajęcie pasa drogowego celem wykonania robót związanych z umieszczeniem tych obiektów. Informuje o tym pkt. 10 decyzji nr [...] stanowiący, że o wydanie zezwolenia na zajęcie pasa drogi "(. ) należy zgodnie z art. 40, ust. 1, ust. 2 pkt 1 i 3 i ust. 3 udp wystąpić 30 dni wcześniej przed planowanym zajęciem pasa drogowego z wnioskiem do GDDKIA Rejonu w [...] (...)". Jego zdaniem, dopiero decyzja administracyjna na zajęcie pasa drogowego jest podstawą do wejścia w teren w celu wykonania robót związanych z umieszczeniem w/w obiektów.
Nie zgodził się z twierdzeniem skarżącego, że ustawione tablice nie są reklamą, powołując się na treść art. 4 pkt. 23 udp. Informacje zawarte na tablicach wnioskodawcy uznane zostały przez organ jako reklama, w następstwie czego wnioskodawca uzyskał decyzję zezwalająca na lokalizację reklam.
W dniu [...] kwietnia 2011 r. do Oddziału GDDKiA w [...] wpłynęła skarga konsorcjum w składzie A. C. (Lider) oraz M. D. (Uczestnik), skierowana do tut. Sądu, kwestionująca zaskarżoną decyzję z [...] lutego 2011 r. Skarżący domagali się jej uchylenia w całości, wstrzymania jej wykonania oraz zasądzenia kosztów postępowania.
Podnosili, iż na podstawie wygranego przetargu zawarli [...] kwietnia 2010 r. z Generalną Dyrekcją Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w [...] umowę dzierżawy na teren całej działki nr [...] o powierzchni 1.8 ha w ciągu drogi [...]- będącej w pasie drogowym. Przepis § 1 pkt. 6 tej umowy dawał im uprawnienie wykonania na tym dzierżawionym terenie obiektu gastronomicznego i innych elementów zagospodarowania niezbędnych do wykonywania przedmiotu umowy. Z treści §2 oraz § 9 umowy wynika jednoznacznie, że Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w [...] oddała dzierżawcy do użytkowania cały teren w celu prowadzenia działalności gospodarczej w zamian za określony czynsz oraz opłatę podatku od nieruchomości oraz. ponoszenie innych obciążeń finansowych. Dzierżawca po otrzymaniu akceptacji projektu na budowę pawilonu gastronomicznego i ustawienie tablic informujących o zakresie tej działalności, rozumianych jako inne niezbędne do wykonywania przedmiotu umowy elementy zagospodarowania, a także zgodnie z ustaleniami ustnymi z Kierownikiem Rejonu w [...] Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w [...], uzgodnił szczegółową lokalizację i wybudował obiekt gastronomiczny oraz tablice informacyjne.
Skarżący podnosili, że wspólnie z Kierownikiem Rejonu w [...] Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w [...] przyjęto, że zgoda na zajęcie pasa drogowego dzierżawionej działki wyrażona została przez sam fakt podpisania umowy. Nie wymagano dodatkowych formalności przy budowie obiektu gastronomicznego i innych niezbędnych do wykonywania przedmiotu umowy elementów zagospodarowania, które za wiedzą wydzierżawiającego zostały oddane do użytku. Ponadto w żadnej z informacji w ofercie o przetargu ani w innym piśmie dotyczącym zagospodarowania dzierżawionego terenu nie było mowy o dodatkowych formalnościach i dodatkowych opłatach wynikających z zajmowania pasa drogowego, będącego przedmiotem dzierżawy.
Skarżący wskazali, że Kierownik Rejonu [...] Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad prosił wydzierżawiającego, aby dla celów formalnych, nie pociągających za sobą żadnych skutków prawnych, niezależnie od już dokonanych ustaleń i wykonanej inwestycji, wystąpić o dodatkową zgodę na istniejące już tablice informacyjne. Uczynili to, jednakże w formie wniosku o reklamę, ponieważ Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w [...] nie posiada i nie akceptuje innych form podań niż wzory zatwierdzone i udostępnione na jej stronach internetowych.
W odpowiedzi na skargę Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad wnosiła o jej oddalenie. Skarżący nieprawidłowo przyjęli, że podpisanie umowy dzierżawy uprawnia ich do instalacji dowolnych elementów infrastruktury w granicach przedmiotu dzierżawy. Na podstawie takiej błędnej tezy samowolnie zamontowali tablice reklamowe i dopiero później złożyli wniosek o uzgodnienie ich lokalizacji. Jednakże nawet po uzyskaniu w tym zakresie decyzji pozytywnej, nie podjęli działań dla realizacji opisanych w niej warunków. W tej sytuacji istniały przesłanki do nałożenia kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez wymaganego zezwolenia.
Organ odwoławczy zakwestionował wywody skargi o wiążącym charakterze ustnych konsultacji z Kierownikiem Rejonu GDDKiA w [...], czy o niemożności korzystania w toku procedur administracyjnych z innych wzorów udostępnione na stronach internetowych. Podkreślił, że podstawowym aktem prawnym rozstrzygającym o sposobie udzielania zezwoleń na zajęcie pasa drogowego jest ustawa o drogach publicznych. Skarżący subiektywnie uznali oni, że podpisanie umowy dzierżawy, której interpretacja prezentowana w skardze również nie jest prawidłowa, uchyla regulacje ustawowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną /uchwałę/ lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując pod tym kątem oceny legalności zaskarżonych decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie doszedł do przekonania, że zarzuty skargi nie są pozbawione racji, a stwierdzone uchybienia mogą mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie.
Nie ulega wątpliwości, że organ odwoławczy ma rację co do tego, że podstawowym aktem prawnym rozstrzygającym o sposobie udzielania zezwoleń na zajęcie pasa drogowego jest powołana na wstępie ustawa o drogach publicznych (dalej udp). Nie ma natomiast racji twierdząc w odpowiedzi na skargę, że skarżący subiektywnie uznali, że podpisanie umowy dzierżawy uchyla regulacje ustawowe, a dokonana przez nich interpretacja umowy dzierżawy zaprezentowana w skardze jest nieprawidłowa.
Samo ogólne odwołanie się do uregulowań ustawy o drogach publicznych jednakże nie wystarcza i zobowiązywało organ do wnikliwego pochylenia się nad kwestią, czy na gruncie tej ustawy istnieje podstawa faktyczna do nałożenia na skarżących kary pieniężnej na podstawie przepisu prawa materialnego - art. 40 ust. 12 pkt 1, 2 i 3 oraz ust. 13 w zw. z art. 6 udp, zastosowanego w sprawie niniejszej.
Oznacza to, że uzasadnienie decyzji opartej na tej normie powinno zawierać w szczególności, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Naruszenie tej normy w niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, ma istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem brak analizy faktycznej i prawnej uniemożliwia kontrolę toku rozumowania organu uzasadniającego nałożenie na skarżących kary pieniężnej.
Na wstępie bowiem, analizując normy ustawy o drogach publicznych umożliwiające co do zasady zajęcie pasa drogowego stwierdzić należy, że ustawodawca odróżnia dwa tryby, z których korzysta zarządca drogi w zakresie zarządu pasem drogowym: cywilnoprawny i administracyjny. Każdy z tych trybów przeznaczony jest do innej sfery działania, którą przede wszystkim determinuje cel zajęcia pasa drogi. Każdy z tych tytułów daje stronie legalne uprawnienie w sferze zajmowania określonego nim pasa drogi.
Normę ustawową pasa drogi określa art. 4 pkt 1 udp mówiący, że pas drogowy jest wydzielonym gruntem z infrastrukturą - obejmującą zarówno obiekty budowlane jak i urządzenia techniczne - ściśle związaną z prowadzeniem, zabezpieczeniem, obsługą ruchu i z potrzebami zarządzania drogą.
Pas drogowy drogi krajowej [...], będący przedmiotem analizy w niniejszej sprawie dotyczy odcinka w km [...] obejmuje parking na terenie MOP [...]. Pozostaje poza sporem, że droga krajowa [...] jest autostradą. Z rozporządzenia Rady Ministrów z 15 maja 2004 r. w sprawie sieci autostrad i dróg ekspresowych (Dz. U. z 2004r., Nr 128, poz.1334) wynika, iż droga [...] objęta jest tym rozporządzeniem.
Zgodnie z art. 4 pkt 11 lit. c) udp autostrada musi być wyposażona w urządzenia obsługi podróżnych, pojazdów i przesyłek, przeznaczone wyłącznie dla użytkowników autostrady.
Nie ulega zatem wątpliwości, że objęty umową dzierżawy MOP [...] stanowi miejsce obsługi podróżnych o którym mowa w art. 4 pkt 11 c, czyli przeznaczone wyłącznie dla użytkowników autostrady.
Na gruncie niniejszej sprawy skarżący wylegitymowali się tytułem prawnym do zajmowania działki nr [...]w obrębie [...], o powierzchni 1, 8 ha, stanowiącej parking drogowy MOP [...] w ciągu drogi krajowej [...] w km [...] strona lewa z przeznaczeniem na prowadzenie działalności związanej z obsługą ruchu. Integralnym składnikiem tej umowy jest oferta z załącznikami na wykonywanie działalności związanej z obsługą ruchu w pawilonie gastronomicznym (§ 1 pkt 2 i 3 umowy z [...] kwietnia 2010 r. zawartej z GDDiKiA). O ile w aktach administracyjnych znajduje się umowa dzierżawy, o tyle nie ma w nich oferty, na podstawie której strona przystąpiła do przetargu.
Należy podnieść, ze w toku postępowania administracyjnego skarżący uzasadniali swoją argumentację i odwoływali się do postanowień zarówno umowy dzierżawy, jak i oferty. Nie ulega wątpliwości, że kwestia ta została przez organ pominięta, a brak oferty w aktach administracyjnych oznacza naruszenie art. 7 i 77 § 1 i art. 80 k.p.a., wobec nie zebrania materiału dowodowego, niewyjaśnienia istotnych wątpliwości, jak i nie wskazanie, zgodnie z zasadą określona w art. 107 § 3 k.p.a. przyczyn, z powodu których twierdzeniom odwołującym się do oferty - organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, pomijając ten dowód bez jakiegokolwiek odniesienia, mimo że na strona powoływała się na ofertę, a z umowy dzierżawy wynika, że stanowi ona integralny składnik umowy.
Należy podkreślić, że zastosowany przez GDDKiA w stosunku do skarżących tryb cywilnoprawny określony został w ustawie o drogach publicznych w art. 22 ust. 1 i 2. Przepis ten pozwala zarządcy drogi na oddawanie gruntów w pasie drogowym w najem, dzierżawę, użyczenie – w drodze umowy – na cele związane z potrzebami zarządzania drogami lub potrzebami ruchu drogowego, ale także na cele związane z potrzebami obsługi użytkowników ruchu. Zarząd drogi może pobierać z tytułu najmu lub dzierżawy opłaty w wysokości ustalonej w umowie.
Umowa dzierżawy wraz z ofertą, co wynika z istoty stosunku cywilno-prawnego - kształtuje prawa i obowiązki stron, a w stosunku do dzierżawcy zakres i sposób korzystania z wydzierżawionego pasa drogi krajowej za określoną w umowie opłatą czynszu (§ 10 umowy).
Poza sporem jest, że przedmiotem prowadzonej na terenie MOPu [...] działalności gastronomicznej jest obsługa podróżnych, zatem obiekt gastronomiczny przeznaczony jest wyłącznie dla użytkowników autostrady, zgodnie z art. 4 pkt 11 c udp.
Skarżący podnosili w toku postępowania kwestię, że w ramach umowy cywilnej znajduje się zapis, że "dzierżawca wykona tymczasowy obiekt gastronomiczny oraz inne niezbędne do wykonania przedmiotu zamówienia elementy zagospodarowania (...) powiadamiając o zamiarze ich wybudowania Wydzierżawiającego w celu uzyskania jego akceptacji". Prezentowali stanowisko, że tablice informujące podróżnych (z napisem "[...]" i "[...]") są owymi "niezbędnymi do wykonania przedmiotu zamówienia elementami zagospodarowania" MOPu w ramach obsługi podróżnych - użytkowników autostrady.
Podnieść należy, że brak w aktach oferty i jej analizy wraz z umową dzierżawy nie pozwala Sądowi na zbadanie i ocenę, czy brak akceptacji takiego stanowiska przez organ jest prawidłowy.
Niemniej jednak, wbrew twierdzeniom skarżących przedmiotowe tablice informujące o przedmiocie działalności MOPu mieszczą się w pojęciu o którym mowa w art. 4 pkt 23) udp określającym definicję reklamy. Reklamą jest bowiem nośnik informacji wizualnej w jakiejkolwiek materialnej formie wraz z elementami konstrukcyjnymi i zamocowaniami, umieszczony w polu widzenia użytkowników drogi, niebędący znakiem w rozumieniu przepisów o znakach i sygnałach lub znakiem informującym o obiektach użyteczności publicznej ustawionym przez gminę.
Powyższe nie oznacza jednak automatycznego zastosowania materialnej podstawy rozstrzygnięcia wskazanej w zaskarżonej decyzji.
Istota sporu w niniejszej sprawie, sprowadza się bowiem zarówno do zebrania materiału dowodowego, przeprowadzenia analizy stanu faktycznego i prawnego oraz jego oceny na tle obowiązujących przepisów - bez pominięcia tytułu prawnego do zajmowania tego pasa, jakim jest niewątpliwie umowa dzierżawy określająca uprawnienia strony do sposobu jego zajmowania, jak i odpowiedzi na pytanie, czy i w jakim zakresie zastosowanie trybu cywilnego wpływa na obowiązki administracyjne strony. Wszak korzystanie przez zarządcę drogi z trybu cywilno-prawnego określonego w art. 22 ust. 2 udp pociąga za sobą konsekwencje cywilnoprawne w przypadku wadliwego wykonywania umowy dzierżawy ("używania i pobierania pożytków" z przedmiotu dzierżawy w celu prowadzenia działalności gospodarczej usług gastronomicznych - § 2 pkt. 1 umowy).
Z kolei tryb administracyjny ustawodawca - co do zasady - odnosi do zarządu pasem drogowym na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg, co wynika jednoznacznie z art. 39 i 40 udp. W konsekwencji zastosowanie trybu administracyjnego oznacza wydanie decyzji administracyjnej, w formie zezwolenia wraz z ustaleniem wysokości opłaty za zajęcie pasa drogowego (art. 40 ust. 1,2,3 udp).
Należy zauważyć, że przepis art. 40 ust. 1 udp statuuje zasadę, kiedy zajęcie pasa drogowego wymaga zezwolenia zarządcy drogi w drodze decyzji administracyjnej. Otóż ma miejsce wówczas, gdy zajęcie następuje na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg. Art. 4 pkt 17, pkt 18, pkt 19, pkt 20 i pkt 21 określają jednoznacznie co oznaczają poszczególne terminy.
Jednakże to art. 40 ust. 12 udp enumeratywnie wylicza dopiero sytuacje, kiedy zarządca drogi wymierza (obligatoryjnie) w drodze decyzji administracyjnej karę pieniężną za zajęcie pasa drogowego. Okoliczności te sprowadzają się wyłącznie do trzech sytuacji i wszystkie zdaniem organu znalazły zastosowanie:
1) gdy zajęcie pasa drogi nastąpiło bez zezwolenia zarządcy drogi;
2) z przekroczeniem terminu zajęcia określonego w zezwoleniu zarządcy drogi;
3) o powierzchni większej niż określona w zezwoleniu.
Brak uzasadnienia powyższej, szerokiej kwalifikacji uniemożliwia Sądowi kontrolę decyzji także i w tym zakresie.
Zauważyć należy, że w niniejszej sprawie organ administracji połączył tryb cywilny i administracyjny w sposób dla strony niekorzystny, z pominięciem zasad na podstawie których objęła ona legalnie określony w umowie pas drogowy. Posiada zatem – co do zasady – tytuł prawny i aprobatę organu na jego zajęcie na podstawie umowy dzierżawy. Okoliczność ta została pominięta przez organ.
W konsekwencji, w okolicznościach niniejszej sprawy interpretacja art. 40 ust. 12 pkt 1, 2 i 3 udp, w przypadku usunięcia wad procesowych, nie wyklucza możliwości, że skarżącym nie będzie można zarzucić działania określonego w tych normie. Prawidłowe ustalenia faktyczne – dokonane po ponownym przeprowadzeniu postępowania - umożliwią niewadliwe zastosowanie normy prawa materialnego
Należy podnieść, że w orzecznictwie sądowym interpretacja art. 40 udp prowadzi do wniosku, że nie pobiera się kary pieniężnej, jeżeli zajęcie pasa drogowego nastąpiło w wyniku umowy cywilnoprawnej, o której stanowi art. 22 ust. 2 udp (WSA w wyroku z 18.09.2008 r. VI SA/Wa 1016/08 LEX nr 522521). Także NSA w wyroku z 20.04.2006 r. w sprawie sygn. OSK 742/05 wskazał, że nie pobiera się kary pieniężnej, jeżeli zajęcie pasa drogowego nastąpiło w wyniku umowy cywilnoprawnej.
Należy wyraźnie podkreślić, że droga cywilnoprawna określona w art. 22 ust. 2 udp możliwa jest wyłącznie w sytuacjach, gdy grunty w pasie drogowym przeznaczone są na cele związane z "potrzebami obsługi ruchu drogowego, a także na cele związane z potrzebami obsługi użytkowników ruchu".
Termin "obsługa użytkowników ruchu" de facto należy utożsamiać z pojęciami o których mowa w art. 4 pkt. 10c i 11c udp. Zarówno bowiem droga ekspresowa jak i autostrada – obie drogi przeznaczone wyłącznie do ruchu pojazdów samochodowych – obligatoryjnie muszą być wyposażone w "urządzenia obsługi podróżnych, pojazdów i przesyłek, przeznaczone wyłącznie dla użytkowników drogi. Takie zadania spełniają MOP-y – Miejsca Obsługi Mieszkańców. Innymi słowy ich zadania związane są z obsługą użytkowników ruchu i jako takie są wyłączone od uregulowań objętych art. 39 i 40 udp.
Oznacza to, że wszystkie kwestie związane z zarządem MOPu w ramach umowy dzierżawy, oferty stanowiącej integralną część umowy winny być w niej uregulowane, bowiem do roszczeń z tego tytułu pozostaje droga cywilnoprawna.
Mając na względzie poczynione rozważania, Sąd uznał za zasadne uchylenie zaskarżonych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., przy czym o ich niewykonywaniu orzekł na mocy art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania rozstrzygnął po myśli art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 29.07.2026. · Źródło