VI SA/Wa 126/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu postanawia odmówić przyznania skarżącemu, T. K. prawa pomocy w żądanym zakresie [...] lutego 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął, złożony przez T. K. na urzędowym formularzu (PPF), wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] listopada 2013 r. w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Z danych zawartych w formularzu wniosku wynikało, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną i dwojgiem małoletnich dzieci. W rubryce 10 formularza oświadczył, iż osiąga miesięczny dochód w wysokości 3 000 złotych brutto z tytułu umowy o pracę, zaś jego żona z takiego samego tytułu w wysokości 2 115 złotych brutto. W uzasadnieniu wniosku podkreślił, że jako osoba fizyczna pełni rolę organu prowadzącego szkoły niepubliczne dla osób dorosłych. Jedyne źródło ich finansowania stanowi dotacja podmiotowa udzielana przez jednostki samorządu terytorialnego, zaś słuchacze nie ponoszą żadnych kosztów. Jednakże środki pochodzące z dotacji mogą być wydatkowane wyłącznie na bieżącą działalność szkół. Szkoły natomiast nie generują żadnego przychodu i stąd właśnie wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. W wykonaniu zarządzenia z [...] lutego 2014 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni poprzez nadesłanie następujących dokumentów: a. zeznań podatkowych za rok 2012 skarżącego i jego małżonki, ewentualnie zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych w tym okresie, b. zaświadczeń pracodawców: skarżącego i jego żony, potwierdzających wysokość wynagrodzeń miesięcznych podanych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, c. dokumentu potwierdzającego zaprzestanie (wykreślenie, zawieszenie) prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej pod nazwą C."[...]", a w przypadku kontynuowania działalności gospodarczej, do przedłożenia dokumentu wskazującego na wysokość dochodu osiągniętego w 2012 i 2013 r. z tytułu prowadzenia tej działalności, d. wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy a w przypadku nieposiadania rachunków bankowych, do złożenia stosownego oświadczenia, e. dokumentów potwierdzających wielkość posiadanych nieruchomości i miejsce ich położenia (np. zaświadczenia z właściwego urzędu gminy lub decyzje ustalające wysokość podatku od nieruchomości), f. oświadczenia, czy skarżący otrzymał dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych z funduszy Unii Europejskiej, jeśli tak to kiedy i w jakiej wysokości. W wykonaniu wezwania skarżący wraz pismem z [...] marca 2014 r. przedłożył: a. wystawione przez pracodawcę żony skarżącego – Wyższą Szkołę [...] w G. zaświadczenie, że jej dochód z tytułu zatrudnienia na stanowisku Kanclerza wynosi 2 115 złotych brutto miesięcznie, b. wystawione przez pracodawcę skarżącego – C. sp. z o. o. zaświadczenie, że jego dochód z tytułu zatrudnienia na stanowisku Prezesa Spółki wynosi 3 000 złotych brutto miesięcznie, c. zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego przez skarżącego w 2012 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, z którego wynika, iż przy przychodzie na poziomie 32 444, 50 złotych i kosztach jego uzyskania sięgających kwoty 8 730, 26 złotych, osiągnął on dochód na poziomie 23 714 złotych, d. zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego przez żonę skarżącego w 2012 roku z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, z którego wynika, iż przy przychodzie na poziomie 149 159, 62 złotych i kosztach jego uzyskania sięgających kwoty 177 505, 97 złotych, osiągnęła stratę sięgającą kwoty 28 346, 35 złotych, e. dokumentację stanowiącą potwierdzenie obciążeń związanych posiadaną nieruchomością f. oświadczenie, iż nie uzyskał dopłat do gruntów rolnych, g. oświadczenie, iż pełnienie przez skarżącego funkcji organu prowadzącego szkoły niepubliczne nie jest działalnością gospodarczą. Skarżący nie przedłożył natomiast wyciągów z rachunków bankowych (swoich i żony), nie wyjaśnił także, czy jakikolwiek rachunek bankowy posiada on sam lub jego żona. Dokumenty zgromadzone w sprawie okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy. W konsekwencji powyższego, postanowieniem z [...] kwietnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Pismem z [...] maja 2014 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, zwracając uwagę Sądu na okoliczność wielości postępowań prowadzonych przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Podkreślił, iż w stosunku do jego osoby ww. postępowań będzie blisko pół tysiąca, z czego nieuchronnie, zdecydowana większość spraw znajdzie swój finał w sądzie. Zaznaczył również, iż wniesienie takiej ilości wymaganych opłat sądowych spowoduje niewątpliwie bardzo znaczący uszczerbek utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Do sprzeciwu skarżący nie załączył żadnych dodatkowych dokumentów potwierdzających jego obecną sytuację majątkową. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej też jako p.p.s.a.) stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. strona postępowania, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, zobowiązana jest do złożenia oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest na wezwanie złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 p.p.s.a. od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. W przedmiotowej sprawie powyższy warunek dopuszczalności przyznania prawa pomocy nie został spełniony. Skarżący, pomimo wezwania z [...] marca 2014 r. do nadesłania dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających stan majątkowy, w tym jego możliwości płatnicze oraz członków jego rodziny, nadesłał jedynie część żądanych dokumentów, nie uzasadniając przyczyny takiego stanu rzeczy. Skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych. Nie oświadczył przy tym, iż ani on ani jego żona nie posiadają żadnych rachunków bankowych. Nie jest więc wiadome na etapie rozpoznawania wniosku, czy skarżący, jak też jego żona, posiadają rachunki bankowe, ani jakie operacje były wykonywane na tych rachunkach oraz jaka była wysokość salda w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym, skoro skarżący nie przesłał na wezwanie Sądu żądanych dokumentów w zakresie dotyczącym kwestii posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji, brak jest możliwości ustalenia, czy zostały spełnione przesłanki art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Trzeba przy tym podkreślić, że brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny tej sytuacji dokumentów. Odstępując od złożenia wymaganych dokumentów skarżący nie usunął wątpliwości, jakie budziło oświadczenie zawarte w złożonym przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym uniemożliwił dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej oraz możliwości płatniczych. Samo oświadczenie skarżącego wyrażone w sprzeciwie, o istnieniu podstawy do zwolnienia go od kosztów sądowych nie poparte rzetelnymi dowodami, czy też wyczerpującym wyjaśnieniem, do czego bezskutecznie wnioskodawca był wzywany, a co wykonał jedynie połowicznie, w ocenie Sądu, jest niewystarczające do oceny przesłanek uzasadniających przyznanie stronie prawa pomocy. Okoliczności faktyczne podniesione w uzasadnieniu wniosku nie mogą być brane pod uwagę, bowiem nie wypełniają przesłanek art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia powinno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Koszty sądowe należy traktować jako bieżące wydatki w budżecie rodziny, które powinny być zaspakajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dlatego też wniosek o przyznanie prawa pomocy winien być sporządzony w sposób rzetelny, uwzględniający wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a wskazane w nim okoliczności, stosownie do wytycznych wynikających z treści art. 255 p.p.s.a, powinny być na żądanie Sądu należycie udokumentowane. Dla potrzeb niniejszej sprawy nadmienić należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się bowiem, iż rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy. Tym samym to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione (por. orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 4 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 758/04; a także orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 15 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Po 125/14 – orzeczenie dostępne orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc się do argumentacji podniesionej w sprzeciwie, wskazać należy, iż okoliczność prowadzenia przez stronę licznych postępowań nie stanowi sama z siebie przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona decydując się na prowadzenie wielu postępowań sądowych musi liczyć się z tym, że każde z nich będzie wiązało się z obowiązkiem partycypowania w jego kosztach i związanych z tym wydatków. Zasadą jest bowiem ponoszenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego przez stronę, a przerzucenie tych kosztów na społeczeństwo jest możliwe tylko w szczególnie uzasadnionych okolicznościach. Innymi słowy sam fakt prowadzenia wielu postępowań sądowych nie może spowodować automatycznego zwolnienia strony z ponoszenia kosztów sądowych, gdyż sytuacja finansowa strony będzie rozpoznawana odrębnie w każdej ze spraw (por. orzeczenia NSA z 4 listopada 2011r., sygn. akt I FZ 290/11; z 1 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 546/11; z 3 kwietnia 2009, sygn. akt I OZ 304/09; z 3 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 553/08 – orzeczenia dostępne orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna nie uzasadnia przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec jak w postanowieniu.