VI SA/Wa 1349/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym p o s t a n a w i a: 1. odmówić skarżącej R. P. zwolnienia od kosztów sądowych, 2. ustanowić dla skarżącej R. P. radcę prawnego. Wyrokiem z dnia 16 października 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę R. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym. W dniu [...] listopada 2007 r. doręczono skarżącej odpis wyroku z uzasadnieniem sporządzonym na jej żądanie. Natomiast w dniu [...] grudnia 2007 r. skarżąca nadała w urzędzie pocztowym wniosek, w którym żądała przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym Sąd przesłał skarżącej urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (PPF), zobowiązując do jego wypełnienia i odesłania Sądowi – w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia przedmiotowego wniosku bez rozpoznania. W powyższym terminie skarżąca nadesłała wypełniony formularz wniosku (PPF), w którym wnosiła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że nie jest w stanie ponieść wysokich kosztów reprezentowania przez profesjonalistę, gdyż wszelkie posiadane środki pieniężne wydatkuje na bieżąco na utrzymanie licznej rodziny. Wskazała, iż we wspólnym gospodarstwie domowym z nią pozostają: jej małżonek, trzech synów (K. P., L. P., R. P.), trzy córki (A. P., An. P., I. P.) oraz ciotka (Sa. J.) i wuj (S. J.). Skarżąca posiada dom o powierzchni 100 m kw., nieruchomość rolną o powierzchni 1,19 ha oraz samochód ciężarowy [...] z naczepą. W rubryce nr 10 formularza wniosku zatytułowanej "Dochody" skarżąca wpisała dochody jej męża oraz jednego z synów, podając, że wynoszą one "0 zł". Pismem z dnia [...] stycznia 2008 r. Sąd wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie w terminie 14 dni następujących dokumentów: 1) odpisów zeznań podatkowych za rok 2006 skarżącej R. P. [...] oraz jej małżonka A. P. [...], 2) dokumentów potwierdzających wysokość dochodów uzyskanych przez skarżącą i jej małżonka w roku 2007 [...], 3) udokumentowania sytuacji finansowej pełnoletnich dzieci skarżącej: K. P., L. P., A. P. i An. P., tzn. w przypadku wykonywania pracy zarobkowej - przedstawienie zaświadczenia pracodawcy wskazującego wysokość miesięcznego wynagrodzenia za pracę, a w przypadku pozostawania bez pracy - przedłożenie zaświadczenia właściwego urzędu pracy o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej oraz okresu pobierania zasiłku dla bezrobotnych, ewentualnie zaświadczenia szkoły o pobieraniu nauki, 4) udokumentowania sytuacji finansowej Sa. S. i S. S. (pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącą i jej najbliższą rodziną) poprzez przedstawienie przez każdego z nich ostatniego odcinka przekazu pocztowego świadczenia emerytalno-rentowego, a w przypadku wykonywania pracy zarobkowej - zaświadczenia pracodawcy wskazującego wysokość miesięcznego wynagrodzenia za pracę, 5) wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącą i jej małżonka rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 6) dokumentów potwierdzających ponoszenie przez skarżącą oraz osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, wydatków koniecznych do utrzymania oraz innych obciążeń (np. opłaty za energię elektryczną, wodę, gaz). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w piśmie z dnia [...] lutego 2008 r. wyjaśniła, że na jej utrzymaniu pozostaje czworo dzieci, gdyż syn K. P. nie żyje, a syn L. P. obecnie nie mieszka w domu rodzinnym, posiada stałe zatrudnienie i jest w pełni niezależny finansowo. Córki A. P. i An. P. studiują na Uniwersytecie Ł. i nie pracują zarobkowo. Koszty związane z ich utrzymaniem oscylują w granicach 1.800 zł miesięcznie, z czego opłaty za mieszkanie zamykają się w kwocie 780 zł. Syn R. P. jest uczniem szkoły zawodowej, a koszty związane z jego nauką (podręczniki, artykuły szkolne) i odbywaniem praktyk (ubrania robocze) wynoszą średnio 200 zł miesięcznie. Z kolei córka I. P. jest uczennicą IV klasy szkoły podstawowej. Natomiast w związku ze wskazaniem w formularzu wniosku ciotki i wuja jako osób pozostających ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym, skarżąca wskazała, iż ich nazwisko brzmi "J.". Dodała, że S. J. nie żyje. Natomiast Sa. J. pozostaje pod całkowitą opieką skarżącej oraz na jej całkowitym utrzymaniu. Emerytura Sa. J. w wysokości 681,11 zł nie wystarcza na pokrycie zobowiązań finansowych wynikających z umów kredytowych zawartych przez państwa J. Wobec tego skarżąca częściowo reguluje zobowiązania finansowe Sa. J., a nadto ponosi wszelkie inne koszty związane z utrzymaniem wyżej wymienionej, w tym koszt zakupu leków. W dalszej kolejności skarżąca w piśmie z dnia [...] lutego 2008 r. podała, iż dochód z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej wynosi 4.305,45 zł netto miesięcznie. W prowadzeniu tej działalności skarżącej pomaga mąż, który nie uzyskuje żadnych dochodów. Ponadto skarżąca oświadczyła, że opłaty za energię elektryczną, wodę, gaz i ogrzewanie wynoszą ok. 470 zł miesięcznie. Do przedmiotowego pisma skarżąca załączyła kserokopie następujących dokumentów: - harmonogramu spłaty umowy kredytowej zawartej z Sa. J. w dniu [...] października 2007 r. [...], - legitymacji członkowskiej Sa. J. wystawionej [...] sierpnia 2001 r. przez Okręg W. Polskiego Związku Niewidomych [...], - odcinka pocztowego świadczenia emerytalnego Sa. J. za miesiąc styczeń 2008 r. [...], - umowy pożyczki zawartej w dniu [...] lipca 2006 r. pomiędzy Sa. J. i [...] Bank [...], - poleceń przelewu kwot: 305,96 zł, 62,81 zł i 96,37 tytułem spłaty w/w pożyczki [...], - umowy pożyczki zawartej w dniu [...] października 2007 r. pomiędzy Sa. J. i S. J. a [...] Bankiem [...], - dokumentów, z których wynika, że Sa. J. zostały udzielne dwie pożyczki przez P. S. A. [...], - zeznania podatkowego skarżącej i jej męża za rok 2006 – [...], - wyciągu z rachunku bankowego skarżącej [...] oraz - zaświadczenie z dnia [...] stycznia 2008 r. stwierdzające, iż A. P. jest studentką Wydziału [...] Uniwersytetu Ł. [...], - zaświadczenie z dnia [...] stycznia 2008 r. stwierdzające, iż An. P. jest studentką Wydziału [...] Uniwersytetu Ł. [...], - zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. [...] z dnia [...] lutego 2008 r. o wysokości dochodu podatnika w podatku dochodowym od osób fizycznych [...]. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z nadesłanych do akt sprawy dokumentów wynika, iż skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, z której obecnie uzyskuje miesięczny dochód netto w wysokości 4.305,45 zł. Średni miesięczny dochód w takiej kwocie wynika z wysokości dochodu pomniejszonego o składki na ubezpieczenia społeczne (51.665,34 zł), jaki skarżąca wykazała w zeznaniu podatkowym [...] za 2007 rok [...]. Jest on niższy w porównaniu z dochodem uzyskanym przez skarżącą w roku 2006 wynoszącym 75.089,60 zł [...]. Podkreślić jednak należy, że na utrzymaniu skarżącej pozostaje jej mąż, czworo uczących się dzieci (w wieku 10, 17, 20 i 21 lat) oraz wymagająca stałej opieki ciotka – Sa. J. W tym miejscu dodać należy, iż skarżąca reguluje również część zobowiązań finansowych Sa. J., wynikających z udzielonych jej i S. J. pożyczek oraz kredytów, albowiem suma tych zobowiązań (1.259 zł) przewyższa prawie o 600 zł wysokość emerytury pobieranej przez Sa. J. (681,11 zł netto – [...]). Według oświadczenia skarżącej, w skład jej majątku wchodzi dom o powierzchni 100 m kw., nieruchomość rolna o powierzchni 1,19 ha oraz samochód ciężarowy [...] z naczepą. Skarżąca podała, że nie posiada żadnych oszczędności, gdyż wszelkie posiadane środki pieniężne wydatkuje na bieżąco na utrzymanie rodziny. Przedłożony do akt sprawy wyciąg z rachunku bankowego skarżącej z dnia [...] grudnia 2007 r. wskazuje ujemne saldo [...]. Jako stałe miesięczne wydatki skarżąca wymieniła: 1.800 zł - koszt utrzymania i nauki dwóch córek studiujących na Uniwersytecie Ł., 200 zł – koszt nauki syna w szkole zawodowej, ok. 120 zł – koszt zakupu leków dla Sa. J., 470 zł – opłaty za energię elektryczną, wodę, gaz i ogrzewanie. Nadto, jak już wyżej wskazano, skarżąca reguluje zobowiązania finansowe Sa. J. w części obejmującej ok. 600 zł. Suma w/w wydatków zamyka się w kwocie 3.190 zł. W ocenie rozpoznającego niniejszy wniosek, skarżąca nie wykazała przesłanek do przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Na wstępie podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy służy realizacji dostępu do Sądu oraz profesjonalnego prowadzenia sprawy dla osób, które ze względu na ciężką sytuację majątkową i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Przyznanie prawa pomocy, czyli tzw. "prawo ubogich" powinno być jednak traktowane jako wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego uzasadniony szczególnie ciężkimi warunkami materialnymi. W tym miejscu należy zaznaczyć, iż "konieczne utrzymanie" nie oznacza sytuacji materialnej subiektywnie ocenionej przez wnioskodawcę jako zadowalającej, lecz obiektywną możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, takich jak opłaty za mieszkanie, żywność, lekarstwa niezbędne w procesie leczenia. Dopiero, gdy nie jest możliwe uzyskanie dodatkowych środków finansowych, jak też gdy poczynienie oszczędności musiałoby odbyć się kosztem wspomnianych koniecznych potrzeb, Sąd zobligowany jest przyznać stronie prawo pomocy. W takim bowiem przypadku rozstrzygnięcie to jest niezbędne dla ochrony praw strony, a odmowa oznaczałaby w praktyce pozbawienie jej zagwarantowanego w Konstytucji prawa do Sądu. Analizując warunki rodzinne i majątkowe skarżącej pod kątem powyższych kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że nie znajduje się ona w tak wyjątkowo trudnej sytuacji, iż pomimo największych wysiłków poczynionych w celu zgromadzenia odpowiednich środków nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Co więcej, z akt sprawy wynika, że skarżąca dotychczas samodzielnie ponosiła koszty sądowe - uiściła bowiem wpis od skargi w wysokości 171 zł [...], a także opłatę kancelaryjną za odpis wyroku z uzasadnieniem doręczany stronie na jej wniosek w kwocie 100 zł [...]. Mając na względzie aktualne dochody skarżącej (4.305,45 zł netto) w kontekście skali jej miesięcznych wydatków (3.190 zł), uznać należy, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a zatem spełnia przesłanki częściowego przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mianowicie warunki materialne skarżącej pozwalają jej wprawdzie na opłacenie ewentualnych dalszych kosztów sądowych w niniejszej sprawie, lecz przekraczają spełnienie żądań finansowych wybranego pełnomocnika. Z tej przyczyny konieczne jest przyznanie skarżącej radcy prawnego z urzędu w celu stworzenia możliwości odpowiedniej obrony jej interesów przed Sądem. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.