VI SA/Wa 1384/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Wilk Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Asesor WSA Szczepan Borowski (spr.) Protokolant st. ref. Katarzyna Mostowska po rozpoznaniu na rozprawie dnia 18 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi P. B. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 2594/19 wydanego w sprawie ze skargi P. B. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 26-29 marca 2019 r. z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego postanawia: odrzucić skargę Komisja Egzaminacyjna do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Warszawie (dalej także jako: Komisja Egzaminacyjna), uchwałą z dnia 24 kwietnia 2019 r. nr [...] stwierdziła, że P.B.(dalej także jako skarżący) uzyskał negatywny wynik egzaminu radcowskiego z powodu otrzymania oceny negatywnej za zadanie z zakresu prawa karnego. Od tej uchwały skarżący złożył odwołanie. Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 26-29 marca 2019 r. uchwałą z dnia 20 września 2019 r. - utrzymała w mocy zakwestionowaną przez skarżącego uchwałę Komisji Egzaminacyjnej. Skarżący zaskarżył tę uchwałę do sądu administracyjnego. Wyrokiem z 21 lutego 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie oznaczonej sygnaturą akt VI SA/Wa 2594/19 uchylił uchwałę (z dnia 20 września 2019 r) Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 26-29 marca 2019 r. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości wyrokiem z dnia 16 grudnia 2021 r. oddalił skargę kasacyjną od wspomnianego wyroku Sądu I instancji z dnia 21 lutego 2021 r. (sygn. akt II GSK 840/20). W piśmie z dnia 30 kwietnia 2024 r. P. B. złożył skargę o wznowienie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie zakończonego prawomocnym wyrokiem z dnia 21 lutego 2020 r. w sprawie o sygnaturze akt VI SA/Wa 2594/19. W skardze tej wniósł o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego wspomnianym orzeczeniem, a następnie o uchylenie powyższego wyroku i umorzenie postępowania oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. Jako podstawę wznowieniową skarżący wskazał art 271 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako: p.p.s.a). Zdaniem skarżącego organ administracji publicznej tj. Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 26-29 marca 2019 r., nie istniała od początku postępowania sądowoadministracyjnego a przez to nie miała ani zdolności sądowej ani procesowej. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że Komisja nr 2 zakończyła swoją działalność wraz z podpisaniem protokołu zbiorczego z jej prac tj. w dniu 25 października 2019 r., zaś złożenie skargi od uchwały organu nastąpiło w dniu 12 listopada 2019 r. Zdaniem skarżącego czynności związanych z przyjęciem skargi, jej przekazaniem do sądu administracyjnego i następnie udziałem w postępowaniu sądowym dokonała więc dodatkowa Komisja Odwoławcza, mimo że zakończyła ona swoją działalność. Dodatkowo skarżący wskazał, że pełnomocnik organu w postępowaniu, którego wznowienia żąda, został ustanowiony przez Komisję nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości. Zdaniem skarżącego, zakończenie działalności mocodawcy jest równoważne z zakończeniem działalności pełnomocnika albowiem pełnomocnictwo w takiej sytuacji wygasa. Skarżący odwołując się do wyroku tutejszego Sądu z dnia 8 lutego 2024 r (sygn. akt VI SAB/Wa 120/24), stwierdził, że skoro po zakończeniu działalności dodatkowej Komisji Egzaminacyjnej działać może tylko stała Komisja Odwoławcza to żadna z czynność po 25 października 2019 r. nie mogła być już dokonywana z udziałem dodatkowej Komisji Odwoławczej, w tym naturalnie czynność związana z przekazaniem skargi i uczestnictwem w postępowaniu sądowym. Wszystkie czynności inicjowane przez dodatkową Komisję Odwoławczą po tej dacie, zdaniem skarżącego obarczone są wadą nieważności. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania wniosła o jej oddalenie. Organ wskazał, że Komisja (komisja egzaminacyjna II stopnia) jako organ administracji (wedle ujęcia funkcjonalnego teorii organów) działający stale i nieprzerwanie ma również za zadanie nie tylko rozpoznawanie odwołań w sprawach, w których uprzednio właściwe były funkcjonujące okresowo komisje egzaminacyjne II stopnia do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach konkretnego egzaminu, ale także wszystkich wniosków dotyczących działania danej komisji powołanej do rozpoznanie odwołań od uchwał o wynikach konkretnego egzaminu. Należy podkreślić, że komisje egzaminacyjne II stopnia do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach konkretnego egzaminu powoływane są wyłącznie w celu "odciążenia" komisji II stopnia i usprawnienia jej prac. Pełnią one niejako rolę pomocniczą i (przy zastosowaniu porównania do struktur organów administracji państwowej) de facto rolę departamentów, wydziałów komisji egzaminacyjnej II stopnia. Organ zaznaczył, że podnoszenie kwestii złożenia skargi do sądu po sporządzeniu przez Komisję nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości zbiorczego protokołu w dniu 25 października 2019 r. w skardze o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 2594/19 nie jest zasadne i nie może to być podstawą wznowienia postępowania. Komisja II stopnia nr 2 wydała rozstrzygnięcie w czasie jej funkcjonowania, a fakt złożenia skargi przez skarżącego do sądu administracyjnego w dniu 12 listopada 2019 r., nie uzasadnia twierdzeń skarżącego o braku zdolności sądowej tego organu zwłaszcza, że ocenie sądu podlega konkretna uchwała podjęta przez ten organ w czasie funkcjonowania tegoż organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje. Postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania uregulowane w dziale VII ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie jest zwykłym postępowaniem sądowym. Ma ono charakter nadzwyczajny, gdyż może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 271 p.p.s.a. w przypadkach przewidzianych w dziale niniejszym można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Ze względu na wyjątkowy charakter tego postępowania muszą być zachowane wymogi określone w dziale VII ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Po wniesieniu skargi o wznowienie postępowania Sąd dokonuje jej kontroli z punktu widzenia zachowania warunków formalnych określonych w art. 279 p.p.s.a. Stanowią je: oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, wskazanie jednej z podstaw wznowienia wymienionych w art. 271 – 273 p.p.s.a., uzasadnienie podstawy wznowienia, a także okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Stosownie do art. 280 § 1 p.p.s.a., sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań, sąd skargę odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Sąd administracyjny przed merytorycznym rozpoznaniem skargi o wznowienie postępowania sądowego ocenia również swoją właściwość rzeczową. Zgodnie z art. 275 p.p.s.a. sądem właściwym do wznowienia postępowania z przyczyn nieważności jest sąd, przed którym zachodziła nieważność postępowania, a więc sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie. Jeżeli jednak zaskarżono orzeczenia sądów obu instancji, to właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny. Natomiast do wznowienia postępowania na innej podstawie (art. 272 lub 273) właściwy jest sąd, który ostatnio orzekał w sprawie. Z przepisu tego wynika, że ustawodawca powiązał właściwość sądów administracyjnych do wznowienia postępowania z podstawami wznowienia. Jeśli zatem skarga o wznowienie oparta jest na przesłance wskazanej w art. 271 p.p.s.a., w sprawie orzekał WSA, którego orzeczenie NSA utrzymał w mocy, zaś skarga o wznowienie dotyczy wyłącznie wyroku WSA, to sąd ten, zgodnie z art. 275 zdanie pierwsze p.p.s.a., jest właściwy w sprawie (por. B. Dauter, Postępowanie w sprawach wznowienia [w:] Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2018.). Mając zatem na uwadze przesłankę wznowienia postępowania wskazaną przez skarżącego tj. art. 271 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym można wnosić o wznowienie postępowania z powodu jego nieważności, a skarżący wyraźnie w skardze wskazał, że zaskarżonym orzeczeniem jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2020 r., to mimo, że w sprawie orzekał również Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt II GSK 840/20) to wobec niezaskarżenia przez skarżącego wyroków sądów obu instancji sądem właściwym jest sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, a więc w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Stosownie do art. 281 p.p.s.a., na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia lub termin do wniesienia skargi nie został zachowany, odrzuca skargę o wznowienie. W ocenie Sądu skarga o wznowienie postępowania w niniejszej sprawie została złożona w terminie. W myśl art. 277 p.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia. Należy zaakceptować stanowisko skarżącego, że o przyczynie, która w jego ocenie stanowi przesłankę nieważności postępowania i jednocześnie przesłankę wznowieniową w myśl art. 271 pkt 2 p.p.s.a. dowiedział się z wyroku WSA w Warszawie z dnia 8 lutego 2024 r., sygn. akt VI SAB/Wa 120/22, którego odpis wraz z uzasadnieniem został skarżącemu doręczony w dniu 4 marca 2024 r. Po ponownej analizie przesłanki wznowieniowej wskazanej w skardze Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie brak jest ustawowej podstawy wznowienia postępowania sądowego w sprawie oznaczonej sygn. akt VI SA/Wa 2594/19. Badanie pod kątem dopuszczalności wznowienia nie jest badaniem zasadności skargi o wznowienie. Celem tego badania jest stwierdzenie, czy spełnione zostały warunki, które umożliwiają rozpatrzenie samej skargi o wznowienie postępowania. Podstawą tej oceny są w zasadzie twierdzenia zawarte w skardze. Uznać zatem należy, że na wstępnym etapie sąd administracyjny odrzuca skargę o wznowienie postępowania, która nie opiera się na jednej z podstaw wznowienia opisanych w przepisach działu VII p.p.s.a. Podkreślić przy tym należy, że samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom art. 271 - 273 p.p.s.a. nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego uzasadnienia skargi wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi. Taka skarga, jako nieoparta na ustawowej przesłance wznowienia, podlega odrzuceniu (por. postanowienie SN z 14 stycznia 1999 r., sygn. akt II UKN 417/98, uchwała SN z 21 lutego 1969 r., sygn. akt III PZP 63/68, wyrok NSA z 19 kwietnia 2005 r., sygn. akt GSK 1242/04, postanowienia NSA z 11 września 2012 r., sygn. akt I OSK 1206/12 oraz z 25 listopada 2020 r., sygn. akt I GSK 431/20). Zgodnie z art. 271 pkt 2 p.p.s.a., który to przepis został wskazany przez skarżącego jako podstawa wznowienia postępowania można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. W ocenie skarżącego Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze sprawiedliwości nie miała ani zdolności sądowej ani zdolności procesowej do bycia stroną postępowania o sygn. akt VI SA/Wa 2594/19 albowiem jej działalność zakończyła się w dniu 25 października 2019 r. po sporządzeniu protokołu zbiorczego ze swoich prac. Skarżący stanął na stanowisku, że zdolności sądowej i procesowej nie może mieć organ, który zakończył swoją działalność. Zdaniem Sądu pogląd skarżącego nie jest usprawiedliwiony, a to przede wszystkim dlatego, że tzw. dodatkowa komisja egzaminacyjna II stopnia, powoływana na podstawie art. 368 ust. 2a ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 499, dalej jako: ustawa o radcach), nie stanowi odrębnego organu, od działającej stale komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości. Zgodnie z art. 368 ust.1 ustawy o radcach od uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego zdającemu przysługuje odwołanie do komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w terminie 14 dni od dnia otrzymania uchwały, o której mowa w art. 366 ust. 2. Do zadań tego organu należy przede wszystkim rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, ale w szerokim znaczeniu albowiem Komisja Egzaminacyjna II stopnia uprawniona jest również do rozpoznawania wszystkich wniosków dotyczących swojego działania, ale także działania określonej komisji dodatkowej powołanej do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach konkretnego egzaminu. Zgodnie bowiem z 368 ust. 2a ustawy o radcach kiedy przemawiają za tym względy organizacyjne, a w szczególności duża liczba odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, Minister Sprawiedliwości może powołać więcej niż jedną komisję odwoławczą do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach danego egzaminu radcowskiego, wskazując ich właściwość terytorialną. W takiej sytuacji nie stosuje się przepisu o dwuletniej kadencyjności komisji odwoławczej. Nie oznacza to jednak, że taka dodatkowa Komisja staje się autonomicznym od Komisji organem w znaczeniu ustrojowym. Powoływane są one, jak słusznie stwierdził organ wyłącznie w celu "odciążenia" komisji II stopnia i usprawnienia jej prac. Pełnią one niejako rolę pomocniczą i (przy zastosowaniu porównania do struktur organów administracji państwowej) de facto rolę departamentów, wydziałów komisji egzaminacyjnej II stopnia. Stąd też, w ocenie Sądu, czynności podejmowane przez dodatkową komisje egzaminacyjną II stopnia stanowią w istocie czynności podejmowane w imieniu komisji podstawowej albowiem to ona jest organem właściwym w sprawach odwołań od wyników egzaminu radcowskiego. Z tych też powodów należało uznać, że pełnomocnictwo udzielone pełnomocnikowi reprezentującemu Komisję Egzaminacyjną II stopnia w kwestionowanym przez skarżącego postępowaniu sądowym udzielone przez członków Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 26-29 marca 2019 r. zachowało swoją skuteczność również po zakończeniu prac tej dodatkowej komisji albowiem nie zostało ono odwołane przez organ. Takie wnioski wypływają również z powołanego w skardze wyroku WSA w Warszawie z dnia 8 lutego 2024 r., sygn. akt VI SAB/Wa 120/22, który stwierdził, że uznaniu Ministra Sprawiedliwości pozostawiono szczegółowe kwestie związane z funkcjonowaniem dodatkowych Komisji, w tym czasu ich funkcjonowania, wskazując jedynie kryterium organizacyjne oraz przedmiot ich działania (komisji odwoławczych) czyli rozpatrywanie odwołań od wyników danego egzaminu radcowskiego, a nie przeprowadzenie danej procedury egzaminacyjnej. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, w sprawie nie doszło do udziału strony (organu), która nie posiadała zdolności sądowej lub procesowej albowiem organem właściwym w sprawie była Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości. Komisja II stopnia nr 2 natomiast jako podmiot pomocniczy, powołany do odciążenia podstawowej komisji odwoławczej i która podjęła zaskarżoną uchwałę była uprawniona do przyjęcia skargi i przekazania jej do Sądu. Niezależnie od powyższego zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Kwestionowany przez skarżącego wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 lutego 2020 r. był przedmiotem kontroli instancyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 21 grudnia 2021 r. oddalił skargę kasacyjną organu. W uzasadnieniu tego orzeczenia NSA wskazał, że nieważność postępowania w rozpoznawanej przez Sąd kasacyjny sprawie nie zachodzi. A zatem nie stwierdził, że w sprawie zaszła również okoliczność, o której stanowi art. 183 § 2 pkt 2 i odpowiednio art. 271 pkt 2 p.p.s.a. zgodnie z którym nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. Innymi słowy Naczelny Sąd Administracyjny prawomocnym wyrokiem, który nie został zakwestionowany skargą o wznowienie postępowania, przesądził, że w rozpoznawanej sprawie nie zaszła okoliczność braku zdolności sądowej i zdolności procesowej organu. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga o wznowienie postępowania sądowego nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia i z tej przyczyny – działając na podstawie art. 281 p.p.s.a., ją odrzucił.