VI SA/Wa 1386/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia wniosku o unieważnienie patentu na wynalazek pt.: "Sposób otrzymywania kolagenu biologicznie aktywnego ze skór ryb łososiowatych" nr [...] 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz skarżącego A. F. kwotę 1617 (jeden tysiąc sześćset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją Urząd Patentowy RP w trybie postępowania spornego po rozpoznaniu sprzeciwu A. F., skarżącego w niniejszej sprawie, od decyzji z dnia [...] sierpnia 2005 r. o udzieleniu na rzecz E. P. i K. P. na wynalazek pt. "[...]" oddalił wniosek i przyznał uprawnionym z patentu koszty postępowania. Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. Urząd Patentowy RP udzielił na rzecz E. P. i K. P. patentu nr [...] na zgłoszony w dniu [...] października 2002 r. wynalazek pt. "[...]". W sprzeciwie od powyższej decyzji skarżący zarzucił, że wynalazek w dacie zgłoszenia nie spełniał wymogu nowości oraz wymogu poziomu wynalazczego, określonych w art. 24, art. 25 i art. 26 powołanej ustawy. Na dowód braku nowości i oczywistości w świetle znanego stanu techniki ww. patentu, skarżący przedstawił wykaz publikacji sprzed daty pierwszeństwa, w których wskazano elementy technologii zbieżne z wynalazkiem: 1) patent polski [...] z dnia [...] stycznia 1993 r., w którym jest opisana wstępna obróbka mechaniczna (czyszczenie) surowca kwasem organicznym, w tym wypadku kwasem cytrynowym, a następnie filtracja surowca, 2) zgłoszenie patentowe [...], w którym przedstawiono wstępną obróbkę mechaniczną oczyszczającą skóry, zakwaszenie surowca kwasem askorbinowym, octowym lub bursztynowym, ekstrakcję w temperaturze nie niższej niż 10° C przez 24-36 godz. i filtrację podciśnieniową na sitach, 3) patent europejski [...] z dnia [...] czerwca 1994 r., w którym przedstawiono sposób zakwaszania surowca kwasem organicznym, a zwłaszcza kwasem cytrynowym oraz proces filtracji surowca, 4) patent francuski [...] z dnia [...] marca 2000 r., w którym opisano filtrację w celu wyeliminowania tłuszczy, olejów, barwników i substancji zapachowych zanieczyszczających kolagen, 5) patent amerykański [...] z dnia [...] maja 2001 r., w którym przedstawiono technologię wytwarzania kolagenu morskiego polegającą na czyszczeniu mechanicznym skór strumieniami wody, ekstrakcję kwasową kolagenu, stosując kwas octowy, cytrynowy, winowy, nie wykluczając kwasów organicznych, 6) patent [...] z dnia [...] maja 1995 r., w którym zastosowano ekstrakcję w roztworze kwasu octowego, 7) patent [...] (PCT/EPO1) [...], w którym opisane jest czyszczenie wstępne surowca, stabilizacja do dH od 2 do 6 kwasem octowym, propionowym, mrówkowym, mlekowym oraz ekstrakcja chemiczna, 8) patent [...] z dnia [...] września 2001 r., w którym podobną ekstrakcję w kwaśnym roztworze prowadzi się w czasie 24 do 72 h. Uprawnieni uznali sprzeciw za bezzasadny. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] Urząd Patentowy RP w trybie postępowania spornego na podstawie art. 24, 25, 26 i 246 powołanej ustawy wniosek oddalił (pkt 1) i orzekł o kosztach postępowania (pkt 2). Z przedstawionych ośmiu rozwiązań to jest [...];[...];[...];[...];[...];[...];[...];[...] żadne, zdaniem Urzędu, nie jest tożsame z rozwiązaniem według spornego patentu. Różnią się te rozwiązania zarówno celem, jak i sposobem jego realizacji. Podstawową różnicą jest zastosowanie w przeciwstawionych rozwiązaniach metody ekstrakcji, podczas gdy w przypadku spornego patentu kolagen otrzymuje się w wyniku hydratacji. Są to dwa różne procesy. Hydratacja (uwodnienie) to reakcja przyłączenia cząsteczek wody do cząsteczek innych substancji lub jonów. Ekstrakcja - to proces rozdzielenia mieszanin polegający na rozpuszczeniu składnika lub składników fazy ciekłej lub stałej w ciekłym rozpuszczalniku - ekstrahencie, a następnie mechanicznym oddzieleniu roztworu ekstrahowanego składnika np. przez filtrację wirowanie od pozostałości. W efekcie tej różnicy efektem rozwiązania według patentu był kolagen biologicznie aktywny, a w przeciwstawionych różne rodzaje kolagenu biologicznie nieaktywnego. Wskazane różnice są również, zdaniem Urzędu, wystarczające do stwierdzenia, iż drugi zarzut braku poziomu wynalazczego rozwiązania według patentu w świetle zebranych dowodów w sprawie jest bezpodstawny. W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 25 pwp przez zaniechanie analizy nowości poszczególnych elementów składowych zastrzeżeń patentowych i art. 26 pwp przez brak ustalenia, które elementy spornego wynalazku wynikają w sposób oczywisty ze stanu techniki, a także naruszenie art. 63 ust. 2 pwp przez zaniechanie ustalenia zakresu udzielonej ochrony patentowej oraz naruszenie art. 7, 8, 77 § 1 i 4, 107 § 3 kpa przez niedokładne wyjaśnienie okoliczności sprawy oraz brak wyczerpującej analizy całego materiału dowodowego. W uzasadnieniu wskazał, że organ nie wyjaśnił na czym polega różnica w sposobie wg wynalazku, że stanowi on hydratację, a nie ekstrakcję oraz na czym polega aktywność lub nieaktywność kolagenu. Wskazał, że kolegium nie odniosło się do jego poglądu, że wydzielenie kolagenu ze skór rybich w rozwiązaniach znanych ze stanu techniki oraz w spornym rozwiązaniu przebiegu z udziałem tych samych surowców (skóry rybie, woda, kwas mlekowy lub inny kwas organiczny) oraz w tych samych warunkach, co musi prowadzić do tego samego rezultatu. Przyznał, że nowa jest cecha znaczeniowa nr 18 (zastosowanie filtrów jedwabnych). Zdaniem skarżącego, uprawnieni otrzymali wyłączność na proces, którego elementy poza jedwabnymi sitami, są znane i wynikają w sposób oczywisty ze stanu techniki sprzed daty zgłoszenia. Wyrokiem z dnia 30 marca 2009 r. nr 1837/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Sąd podzielił zarzuty naruszenia przez organ przepisów prawa procesowego podniesione w skardze stwierdzając, że Urząd nie przedstawił w sposób wyczerpujący oceny całego materiału dowodowego i nie odniósł się również do zarzutów podniesionych przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego. Zdaniem Sądu naruszenia te nie miały jednak wpływu na wyniki sprawy a zatem nie mogły prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji. Urząd Patentowy skrótowo ale prawidłowo, jak stwierdził Sąd, wyjaśnił, że podstawowe różnice między rozwiązaniami wskazanymi przez skarżącego, a udzielonym patentem polegają na: - odmiennym celu i rezultacie tj. w rozwiązaniu ze spornego patentu uzyskuje się kolagen aktywny biologicznie, a wg. rozwiązań przeciwstawionych – kolagen biologicznie nieaktywny, - do wytwarzania kolagenu wg spornego patentu został wykorzystany proces chemiczny hydratacji, przy czym tylko w sposobie wg patentu ma zastosowanie kwas mlekowy, a w przeciwstawianych rozwiązaniach kolagen wytwarzany jest w procesie ekstrakcji, - do filtracji został zastosowany materialny jedwab, a nowość rozwiązania w tym zakresie przyznał skarżący. Urząd miał zatem podstawy, aby uznać, że sporny wynalazek spełnia kryterium nowości i nieoczywistości. Bezspornym jest przy tym użycie w chronionym rozwiązaniu nowatorskiej metody wykorzystania filtrów z naturalnego jedwabiu. Fakt uzyskiwania kolagenu aktywnego w wyniku sposobu opisanego w spornym patencie odróżnia to rozwiązanie od rozwiązań znanych ze stanu techniki. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania mające mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podnosząc powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku. Wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2011 r. sygn. akt II GSK 702/09 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie i orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego. Zdaniem NSA Sąd I instancji trafnie stwierdził, że Urząd nie przedstawił i nie ocenił w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i nie odniósł się do wszystkich zarzutów skarżącego ale nie wyprowadził z tej konstatacji właściwych wniosków poprzestając na stwierdzeniu, że takie działanie organu nie miało wpływu na wynik sprawy. Takie stanowisko NSA uznał za błędne i zawierające sprzeczność. Skoro bowiem Sąd ten stwierdził, że organ nie ocenił całego materiału dowodowego i nie ustosunkował się do wszystkich zarzutów wnoszącego sprzeciw, to nie mógł jednocześnie stwierdzić, że takie działanie organu nie miało wpływu na wynik sprawy. Jeżeli nie wszystkie zarzuty zostały rozważone i nie cały materiał dowodowy został oceniony, to jeszcze nie można stwierdzić, czy miało to wpływ na wynik sprawy. Dopiero po zbadaniu całego materiału i wszystkich zarzutów można ocenić, jakie było ich znaczenie i jaki miały wpływ na rozstrzygnięcie. Stwierdzone przez Sąd I instancji wadliwości postępowania w istocie rzeczy zdaniem NSA, dyskwalifikują jego wynik, jako ustalony przedwcześnie i w sposób nieuprawniony. W sprawach toczących się na skutek sprzeciwu pominięcie oceny części zarzutów sprzeciwiającego jak również brak oceny wskazanych przez niego dowodów musi prowadzić do wadliwości podjętej decyzji i powodować, że w istocie motywy rozstrzygnięcia nie poddają się kontroli sądowej. W tym stanie rzeczy zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia przez Sąd przepisów prawa procesowego, polegającego na akceptacji wadliwości postępowania administracyjnego jest, zdaniem NSA uzasadniony, co powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu rzeczą Sądu będzie, jak wskazał NSA, ocena, czy w świetle uzasadnienia decyzji można uznać, że przeciwstawione rozwiązania zostały wnikliwie ocenione, a zarzuty wnoszącego sprzeciw należycie rozważone. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) Sąd, któremu sprawa została przekazana jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd uwzględnił zatem ocenę prawną wyrażoną w ww. wyroku NSA i kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie z zawartymi w wyroku wytycznymi uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja nosi bowiem znamiona wadliwości w postaci naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa uzasadnia wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Zgodnie z art. 246 pwp w zw. z art. 247 pwp i art. 255 ust. 4 pwp Urząd Patentowy rozstrzyga sprawę w granicach sprzeciwu i jest związany podstawą prawną w nim wskazaną. W związku z art. 2551 ust. 3 pkt 5 pwp ciężar dowodu spoczywa na wnoszącym sprzeciw. Zgodnie jednak z art. 256 ust. 1 pwp w sprawach nieuregulowanych, w postępowaniu spornym stosuje się odpowiednio przepisy kpa. Zatem, co podkreślił NSA, organ ma obowiązek zgodnie z art. 77 § 1 kpa rozpatrzyć cały materiał dowodowy i zgodnie z art. 80 kpa ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Stosownie do art. 2558 ust. 1 pkt 8 pwp decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Natomiast stosownie do art. 107 § 3 kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie jest źródłem informacji dotyczącej toku rozumowania organu podejmującego decyzję, jak również przyjętych przez organ założeń stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. Jego zadaniem jest bowiem wszechstronne wyjaśnienie rozstrzygnięcia zawartego w decyzji umożliwiające stronie ocenę i ustosunkowanie się do argumentów organu w ramach środka odwoławczego a Sądowi kontrolę prawidłowości przeprowadzonego postępowania i jego efektu w postaci decyzji. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji wymogom art. 107 § 3 kpa w pełni nie odpowiada i wskazuje na to, iż organ chociaż, jak stwierdził, wziął pod uwagę cały materiał dowodowy zebrany w sprawie, to jednak, wbrew regule wyrażonej w art. 77 § 1 kpa w istocie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący nie rozpatrzył w tym również pominął w swej ocenie zarzuty zgłoszone przez sprzeciwiającego. Uzasadnienie (kilkuzdaniowe) sprowadza się bowiem do stwierdzenia, że żadne z przeciwstawionych ośmiu rozwiązań nie jest tożsame z rozwiązaniem wg spornego patentu, bo różnią się celem i sposobem jego realizacji, a podstawową różnicą jest zastosowanie w przeciwstawionych rozwiązaniach metody ekstrakcji, a w spornym patencie hydratacji, w wyniku której otrzymuje się kolagen. W efekcie tej różnicy efektem rozwiązania wg patentu był kolagen biologicznie aktywny, a w przeciwstawionych różne rodzaje kolagenu biologicznie aktywnego. Podnieść jednak należy, iż uzasadnienie nie może sprowadzać się jedynie do końcowych wniosków zresztą również sformułowanych w tym przypadku, w sposób skrótowy i ogólny. Wnioski co do bezzasadności zarzutów sprzeciwu winny być poprzedzone stosowną oceną materiału dowodowego i analizą poszczególnych dowodów ale też zarzutów sprzeciwiającego. Wówczas bowiem tylko możliwa jest kontrola Sądu co do poczynionych przez organ ustaleń i oceny prawnej. Sąd, co jasno wynika tak z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) jak i art. 3 ppsa dokonuje kontroli zaskarżonych aktów i czynić ustaleń nie może. Nie może zatem również uzupełniać stanowiska organu w tym zakresie i dokonywać oceny decyzji z uwzględnieniem samodzielnie dokonanych ustaleń. Skarżący zarzucając w sprzeciwie brak nowości i poziomu wynalazczego wskazał na dowody w postaci ośmiu wskazanych rozwiązań. Obowiązkiem organu była zatem uprzednia szczegółowa analiza tych rozwiązań, w płaszczyźnie poszczególnych cech znamiennych i dokonanie analizy porównawczej z rozwiązaniem wg spornego patentu. Podnieść przy tym należy, iż w ramach zawartych w sprzeciwie twierdzeń o niespełnieniu wskazanych ustawowych warunków do udzielenia patentu skarżący analizę taką przedstawił. Organ nie ustosunkował się w ogóle do żadnego z jej elementów ani też analizy takiej nie przeprowadził. Nie jest zatem możliwa kontrola stanowiska organu co do tego, iż zarzuty w powyższym zakresie nie są zasadne. Organ, co zasadnie podnosi skarżący nie odniósł się również do zarzutu, że szereg cech znamiennych stanowi cechy oczywiste lub wynikające ze stanu techniki, a cechy te zostały w sposób precyzyjny przez skarżącego wskazane. Pomijając przedstawione przez skarżącego zarzuty i nie analizując w sposób odpowiadający wymogom art. 107 § 3 kpa dowodów organ temu przepisowi a nadto art. 77 § 1 kpa uchybił, co stanowi o naruszeniu reguł procedury administracyjnej, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku stanowi o wadliwości postępowania przeprowadzonego przez organ jak i wydanej w tym postępowaniu zaskarżonej decyzji. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa orzekł, jak w pkt 1 sentencji, w pkt 2 po myśli art. 152 ppsa zaś o kosztach orzeczono mając na względzie art. 200 ppsa.