VI SA/Wa 139/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędziowie Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Paulina Paczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2011 r. sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie egzaminu wstępnego na aplikację notarialną oddala skargę Minister Sprawiedliwości – organ II instancji - decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania S. Z. – skarżącego - od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2010 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. - Komisja Kwalifikacyjna - w sprawie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację notarialną utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. Organ II instancji działał na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej k.p.a. w związku z art. 71k § 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.). Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2010 r. Komisja Kwalifikacyjna, ustaliła negatywny wynik egzaminu wstępnego na aplikację notarialną skarżącego. Jej zdaniem skarżący z testu 99 punktów, a zgodnie z treścią art. 71 j § 3 ustawy - Prawo o notariacie, pozytywny wynik z egzaminu wstępnego uzyskuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punków. Komisja Kwalifikacyjna wskazała, że uzyskana przez skarżącego liczba punktów przesądza o negatywnym wyniku egzaminu. Pytanie nr 1 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem cywilnym, jeżeli ustawa zastrzega dla czynności prawnej formę pisemną, oświadczenie woli osoby nie mogącej czytać powinno być złożone w formie: aktu notarialnego, pisemnej, pisemnej z podpisem urzędowo poświadczonym". Zdaniem Komisji Kwalifikacyjnej prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "B", oparta na art. 73 Kodeksu cywilnego. Skarżący udzielił odpowiedzi "A". Skarżący w odwołaniu zarzucił, że pytanie testowe nr 1 ma formę kazusu oraz zawiera więcej niż jedną prawidłową odpowiedź. Do odwołania dołączył opinię prawną kwestionującą prawidłowość pytania nr 1. Wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Komisję Kwalifikacyjną, z jednoczesnym wskazaniem, że pytanie nr 1 było sformułowane wadliwie, a co za tym idzie, uznanie odpowiedzi udzielonej przez skarżącego na to pytanie za poprawną. Jego zdaniem sposób sformułowania pytania nr 1 nie pozwalał na udzielenie jednoznacznej odpowiedzi na podstawie konkretnego przepisu Kodeksu cywilnego. Podniósł, że na to pytanie nie można było udzielić prawidłowej odpowiedzi bez dokonania pewnych założeń. Wskazał, że pytanie nie wskazywało ani o jaką konkretną formę pisemną chodzi (formę pisemną zwykłą, czy jedną z form kwalifikowanych), ani pod jakim rygorem ustawa taką formę zastrzega. Ponadto wskazał, że każda forma wyżej kwalifikowana czyni zadość formie prostszej, i z tego powodu należy przyjąć, że wymagania pisma zwykłego spełnione są także przy oświadczeniach w formie aktu notarialnego oraz przy oświadczeniu z podpisem notarialnie poświadczonym. Zatem także odpowiedzi "A" i "C" można uznać za prawidłowe. Dodatkowo skarżący podniósł, że w zaproponowanych odpowiedziach nie uwzględniono sytuacji, w której czynność dokonywana jest pomiędzy przedsiębiorcami, kiedy to zgodnie z art. 74 § 3 k.c., nie stosuje się przepisów o formie pisemnej zastrzeżonej dla celów dowodowych. Oznacza to, że również odpowiedź "B" nie jest w pełni prawidłowa. Jego zdaniem pytanie miało formę kazusu, gdyż dotyczyło czynności prawnej dokonanej przez osobę nie mogącą czytać, a do takich osób nie odnosił się żaden przepis Kodeksu cywilnego. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości realizującego zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 15 k.p.a. po ponownym merytorycznym rozpatrzeniu całokształtu sprawy oraz po ponownej analizie wszystkich zebranych dowodów dotyczących egzaminu, przy czym analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także pytań testowych), jak i jego przebiegu wskazał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Organ II instancji ustalił, że egzamin, którego skarżący był uczestnikiem, przeprowadzony został zgodnie z wymogami cytowanej wyżej ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego i notarialnego (Dz. U. Nr 84, poz. 708). Wskazał, że z przebiegu egzaminu sporządzono protokół podpisany przez członków komisji kwalifikacyjnej, który znany jest organowi II instancji z urzędu, gdyż doręczony został Ministrowi Sprawiedliwości w trybie art. 71 j § 5 ustawy – Prawo o notariacie. Z protokołu wynika, że w trakcie egzaminu nie wystąpiły nieprawidłowości mogące mieć wpływ na wynik egzaminu skarżącego. Również w uchwale komisji kwalifikacyjnej w sposób zgodny z przepisami ustalony został wynik egzaminu. Minister Sprawiedliwości stwierdził również, że wszystkie pytania testowe zostały sformułowane jednoznacznie, z wyjątkiem pytania nr 113. Pytanie to zostało sformułowane w sposób, który powoduje, że dwie odpowiedzi na to pytanie są możliwe, a zatem niezgodnie z art. 71 j § 1 cytowanej wyżej ustawy. Ponieważ jednak skarżący udzielił na to pytanie prawidłowej odpowiedzi i uzyskał za nie 1 punkt, pozostaje to bez znaczenia dla niniejszej decyzji. Jak wynika z ustaleń komisji kwalifikacyjnej i po ponownym przeliczeniu prawidłowych odpowiedzi przez organ II instancji, skarżący uzyskał z egzaminu 99 punktów, a zatem nie uzyskał wymaganych ustawowo 100 punktów, przy czym każdy wynik poniżej określonego ustawowego progu jest wynikiem negatywnym, niezależnie od liczby brakujących punktów, zgodnie z art. 71 j § 3 ustawy - Prawo o notariacie. Organ II instancji nie zgodził się z argumentacją prezentowaną w odwołaniu, że kwestionowane pytanie miało charakter kazusu, gdyż dotyczyło czynności prawnej dokonywanej przez osobę nie mogącą czytać, do których w dacie egzaminu nie odnosił się żaden przepis Kodeksu cywilnego. Zdaniem organu II instancji pytanie nr 1 posługiwało się nadal występującym w Kodeksie cywilnym określeniem odnoszącym się do osób nie mogących czytać, a jego treść pozwalała weryfikować bieżący stan przygotowania do egzaminu kandydata, poruszając tematykę, która uległa zmianom ustawowym kilka miesięcy przed dniem egzaminu. Z dniem 16 kwietnia 2010 r. utracił moc art. 80 k.c., który stanowił, że: jeżeli osoba nie mogąca czytać ma złożyć oświadczenie woli na piśmie, oświadczenie powinno być złożone w formie aktu notarialnego. W ocenie organu z art. 71 j § 1 ustawy - Prawo o notariacie nie można wyprowadzać wniosku, iż pytania egzaminacyjne na aplikację notarialną mogą przybierać wyłącznie formę powtórzonego wiernie przepisu ustawy. Zdaniem organu w pytaniu nr 1 nie miało miejsca "zastosowanie prawa", pytanie polegało na umiejętności wskazania, czy — w zakresie składania oświadczeń woli, dla których ustawa zastrzega formę pisemną — dla osoby nie mogącej czytać stosuje się zasady ogólne, czy też w stosunku do niej istnieją w Kodeksie cywilnym szczególne regulacje. W Dziale III Księgi Pierwszej Tytule IV: Forma czynności prawnych Kodeksu cywilnego zawarte są zarówno zasady ogólne, co do formy czynności prawnych, jak i szczególna regulacja, dotycząca określonej kategorii osób, dotkniętych inwalidztwem, czasową niesprawnością rąk, czy nie umiejących pisać. Taka szczególna regulacja dotyczy "osoby nie mogącej pisać, lecz mogącej czytać" i zawarta jest w treści art. 79 k.c. Do niedawna, tj. do 16 kwietnia 2010 r., także w stosunku do "osoby nie mogącej czytać" istniała również regulacja szczególna, zawarta w uchylonym obecnie art. 80 k.c. Udzielenie prawidłowej odpowiedzi na kwestionowane pytanie wymagała zdaniem organu II instancji literalnej znajomość przepisów, nie zaś zastosowania prawa. W skardze do Sądu skarżący S. Z. podtrzymał argumenty. Wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Komisję Egzaminacyjną z jednoczesnym wskazaniem, że odpowiedź udzielona przez zdającego była poprawna oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Podniósł zarzut naruszenia prawa polegającego na błędnym uznaniu, że odpowiedź przez niego udzielona na pytania nr 1 jest wadliwa, podczas gdy jego zdaniem odpowiedź zaznaczona przez niego była prawidłowa, a samo pytanie nr 1 zostało skonstruowane wadliwie. Podtrzymał zawartą w uzasadnieniu odwołania tezę wraz z towarzyszącą jej argumentacją zawartą w opinii prawnej załączonej do odwołania. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a zarzuty w niej wskazane są bezpodstawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej także: p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem rozpoznania jest decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2010 r. utrzymująca w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. z dnia [...] września 2010 r. w sprawie S. Z. Zakwestionowane przez skarżącego pytanie nr 1 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem cywilnym, jeżeli ustawa zastrzega dla czynności prawnej formę pisemną, oświadczenie woli osoby nie mogącej czytać powinno być złożone w formie: aktu notarialnego, pisemnej, pisemnej z podpisem urzędowo poświadczonym". Zdaniem Komisji Kwalifikacyjnej prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "B", oparta na art. 73 Kodeksu cywilnego. Skarżący udzielił odpowiedzi "A". Kwestionowane pytanie dotyczyło czynności prawnej dokonywanej przez osobę nie mogącą czytać. Zdaniem Sądu pytanie to posługiwało się nadal występującym w Kodeksie cywilnym określeniem odnoszącym się do osób nie mogących czytać, a jego treść pozwalała weryfikować bieżący stan przygotowania do egzaminu kandydata, poruszając tematykę, która uległa zmianom ustawowym kilka miesięcy przed dniem egzaminu. Wprawdzie z dniem 16 kwietnia 2010 r. utracił moc art. 80 k.c., który stanowił, że: jeżeli osoba nie mogąca czytać ma złożyć oświadczenie woli na piśmie, oświadczenie powinno być złożone w formie aktu notarialnego. W pytaniu nr 1 nie miało miejsca "zastosowanie prawa", pytanie polegało na umiejętności wskazania, czy — w zakresie składania oświadczeń woli, dla których ustawa zastrzega formę pisemną — dla osoby nie mogącej czytać stosuje się zasady ogólne, czy też w stosunku do niej istnieją w Kodeksie cywilnym szczególne regulacje. Dla zachowania formy pisemnej przez osobę nie mogącą czytać nie jest wymagane dokonanie czynności prawnej w formie aktu notarialnego lub pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym. W Dziale III Księgi Pierwszej Tytule IV: Forma czynności prawnych Kodeksu cywilnego zawarte są zarówno zasady ogólne, co do formy czynności prawnych, jak i szczególna regulacja, dotycząca określonej kategorii osób, dotkniętych inwalidztwem, czasową niesprawnością rąk, czy nie umiejących pisać. Taka szczególna regulacja dotyczy "osoby nie mogącej pisać, lecz mogącej czytać" i zawarta jest w treści art. 79 k.c. Do niedawna, tj. do 16 kwietnia 2010 r., także w stosunku do "osoby nie mogącej czytać" istniała również regulacja szczególna, zawarta w uchylonym obecnie art. 80 k.c. Udzielenie prawidłowej odpowiedzi na kwestionowane pytanie wymagało zdaniem Sądu literalnej znajomość przepisów, nie zaś zastosowania prawa lub interpretacji norm prawnych do konkretnego stanu faktycznego. Słusznie organ wskazał, że w wyroku z dnia 14 października 2009 r. II GSK 762/09 NSA uznał, iż kandydat na aplikanta winien dysponować wiedzą odnoszącą się do znajomości przepisów prawa oraz rozumienia ich istoty i sensu. Należy zatem odróżnić rozumienie przepisów prawa od umiejętności ich praktycznego zastosowania. Pytanie nr 1 nie wymagało praktycznego stosowania przepisów, lecz znajomości przepisów prawa cywilnego w zakresie zasad ogólnych składania oświadczeń w formie pisemnej i wyjątków od tej zasady, stąd też teza skarżącego o kazusowym charakterze tego pytania jest zupełnie chybiona. Rację ma skarżący twierdząc, że wyżej kwalifikowana czyni zadość formie prostszej, i z tego powodu wymagania pisma zwykłego spełnione są także przy oświadczeniach w formie aktu notarialnego oraz przy oświadczeniu z podpisem notarialnie poświadczonym. Takiego rozwiązania nie można zakwestionować na gruncie obowiązujących przepisów. Niemniej jednak na gruncie tego przypadku egzaminu sprawdzającego wiedzę kandydata nie ma to znaczenia. Zdaniem Sądu należy uznać, iż w obu instancjach wyczerpująco zbadano wszystkie istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą, a organy przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organy - rozstrzygając sprawę - oparły się na materiale prawidłowo zebranym w toku kontroli, dokonując jego wszechstronnej oceny. Ponadto należy uznać, iż stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, organ uzasadnił w sposób wymagany przez normę prawa określoną w przepisie art. 107 § 3 k.p.a. Z przytoczonych wyżej powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.