VI SA/Wa 1402/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Czarnecki po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2016 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] marca 2015 r. nr. [...] w przedmiocie odmowy uwzględniania wniosków o wyłączenie członków komisji postanawia: odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie R. P. wniósł w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Z podanych przez skarżącego w formularzu informacji wynikało, iż skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. W rubryce 10 formularza o przyznanie prawa pomocy skarżący, oświadczył iż nie uzyskuje żadnych dochodów – jest osobą bezrobotną i bezdomną wskutek eksmisji. Podał, że bez swojej winy został wpisany do Krajowego Rejestru Dłużnika Niewypłacalnych. Mając na uwadze, iż oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedstawione dokumenty były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, na podstawie zarządzenia referendarza sądowego skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu 26 października 2015 r., przy czym skarżący nawet do chwili obecnej żądanych dokumentów nie przedstawił, podając że nie posiada rachunków bankowych, nie składał zeznania podatkowego w związku z brakiem dochodów. Ponadto, nie mógł zarejestrować się jako osoba bezrobotna, z uwagi na brak zameldowania, podobnie z uwagi na bezdomność nie mógł korzystać z pomocy udzielanej przez gminę. W konsekwencji powyższego, postanowieniem z 22 grudnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Pismem z 12 stycznia 2016 r. strona skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. Do sprzeciwu skarżący nie załączył żadnych dodatkowych dokumentów potwierdzających jego obecną sytuację majątkową lub zmianę sytuacji finansowej w relacji do dokumentacji stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. W związku z tym należy uznać, iż właściwy do rozpatrzenia sprzeciwu jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (na gruncie przedmiotowej sprawy przepis ten znajdzie zastosowanie w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym w zw. z art. 2 cyt. ustawy nowelizującej). Stosownie natomiast do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie NSA z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.). Zgodnie ze stanowiskiem NSA, jeżeli skarżący nie dostarczył wymaganych dokumentów, nie podjął nawet próby częściowego wypełnienia wezwania, czyli - uchylił się od podania danych dotyczących dochodów i wydatków - to ocena sądu jest konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej (postanowienie NSA z 26 czerwca 2014r. sygn. akt: I FZ 190/14 z 28 listopada 2014 r. sygn. akt: II FZ 984/13). Celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, a zatem wszyscy obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie po stronie dochodowej i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnych od niej kosztów. Z tego powodu w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do sytuacji wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych określonej w art. 84 Konstytucji RP, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214 p.p.s.a. (por. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 – LEX). Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. orzeczenie NSA z 28 marca 2012 r., I OZ 179/12, dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Unormowanie art. 246 § 1 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem, rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego wyjaśnił, że nie uzyskuje żadnych dochodów, a z uwagi na bezdomność nie może zarejestrować się jako osoba bezrobotna lub uzyskać świadczeń z tytułu pomocy społecznej z gminy. Nie przedstawił przy tym żadnych dokumentów potwierdzających powyższe fakty. Wobec nie wykonania w prawidłowy zobowiązania do przedłożenia dokumentacji obrazującej jego pełną sytuację finansową, Sąd został pozbawiony możliwości oceny prawdziwości złożonych oświadczeń. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Oznacza to, że to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, Sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji (por. orzeczenie NSA z 9 grudnia 2014 r., sygn. akt II GZ 828/14; a także orzeczenie WSA w Poznaniu z 15 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Po 125/14 – https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej analizy okoliczności z tym związanych ma Sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało postanowić jak w sentencji.