VI SA/Wa 1435/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Protokolant ref. staż. Anna Owczarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi M.H. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego M. H. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania Decyzją z dnia [...] marca 2015 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2015 r. o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 5000 zł na M. H. (dalej: skarżący), prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą: M. w K. Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło wykonywanie przejazdu po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii IV. Naruszenie stwierdzono w wyniku przekroczenia dopuszczalnego nacisku na pojedynczej osi napędowej. Organ wskazał jako podstawę prawną decyzji przepisy art. 64 oraz 140aa ust. 1-3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1137, z późn. zm. – dalej: p.r.d. ). oraz art. 104 par. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm. – dalej: k.p.a.) Jak wynika z akt, w dniu [...] października 2014 r. na drodze krajowej nr [...] w miejscowości R. zatrzymano do kontroli dwuosiowy pojazd marki [...] o nr rej. [...] wraz z trzyosiową naczepą marki [...] o nr rej. [...]. Pojazdem kierował M. H., który wykonywał przejazd z ładunkiem podzielnym w postaci cegieł umieszczonych na paletach na trasie G. – K., jako przedsiębiorca prowadzący działalność pod firmą M. Przebieg kontroli utrwalono protokołem z dnia [...] października 2014 r. Przewożonym ładunkiem była folia termokurczliwa, zakwalifikowana jako ładunek podzielny. Na skutek przeprowadzonej w dniu [...] października 2014 r. kontroli drogowej w miejscowości R., przy pomocy użytych do pomiaru wag przenośnych do pomiarów statycznych (wagi SAW 10C/II) ustalono, iż pojazd skarżącego, który poruszał się po drodze krajowej nr [...] od strony K. w kierunku K., o dopuszczalnym nacisku osi pojedynczej do 10 ton, przekraczał dopuszczalny nacisk na tę oś o 0,55 tony, albowiem stwierdzony nacisk wynosił 10,55 tony (K-1). W odwołaniu złożonym od decyzji organu I instancji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania. Podniósł, iż nie miał możliwości zweryfikowania nacisku na osi na terenie załadowcy, który jest odpowiedzialnym stwierdzonego naruszenia, w związku z czym nie miał wpływu na powstanie naruszenia.  Organ odwoławczy odwołał się do ustalonego w postępowaniu przed organem I instancji stanu faktycznego, zgodnie z którym podczas kontroli przeprowadzonej w dniu [...] października 2014 r. stwierdzono, iż kontrolowany zespół pojazdów poruszając się drogą krajową nr [...] o dopuszczalnym nacisku do 10 t, przekroczył dopuszczalny nacisk na pojedynczej osi napędowej. W wyniku pomiarów kontrolowanego pojazdu członowego, stwierdzono następujące naruszenia dopuszczalnych norm: - nacisk pojedynczej osi napędowej 10,55 t (po odjęciu błędu pomiaru w wysokości 2% zaokrąglonych do 0,1 t w górę) - przekroczenie o 0,55 t. Kontrola drogowa nie wykazała przekroczenia żadnych innych parametrów, które pozostawały w dopuszczalnej normie. Zgodnie z przepisem art. 41 ust. 1 udp po drogach publicznych dopuszcza się ruch pojazdów o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3 tejże ustawy. W przepisie art. 41 ust. 1 udp znalazła się delegacja ustawowa dla Ministra właściwego do spraw transportu, do ustalenia w drodze rozporządzenia, wykazu: 1) dróg krajowych oraz dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t, 2) dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 - mając na uwadze potrzebę ochrony dróg oraz zapewnienia ruchu tranzytowego. Na podstawie powyższej delegacji ustawowej, wykaz dróg krajowych i dróg wojewódzkich, na których obowiązuje nacisk osi do 8 t i 10 t został określony rozporządzeniem Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia z dnia 6 września 2012 r. w sprawie wykazu dróg krajowych oraz dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t, oraz wykazu dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t (Dz. U. z 2012 r. poz. 1061). Droga krajowa nr [...] na odcinku W. /DROGA [...]/ - G. – P. /DROGA [...]/, M. /DROGA [...]/ - K. – Z. – S. – P. – N. – K. – T. – C. – S. /DROGA [...]/, K. – C. – B. /DROGA [...]/, została zaliczona do kategorii dróg po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t. Stosownie do ust. 3 art. 41 udp drogi wojewódzkie inne niż drogi określone na podstawie ust. 2 pkt 1 (a więc określone ww. rozporządzeniu), drogi powiatowe oraz drogi gminne stanowią sieć dróg, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t. W ustalonym stanie faktycznym karę pieniężną należy nałożyć jak za brak zezwolenia kategorii IV, które stosownie do lp. 4 załącznika nr 1 do prd jest wydawane na przejazd pojazdu po drodze krajowej: a) o rzeczywistej masie całkowitej nie większej od dopuszczalnej, b) o szerokości nieprzekraczającej 3,4 m, c) o długości nieprzekraczającej: - 15 m dla pojedynczego pojazdu, - 23 m dla zespołu pojazdów, - 30 m dla zespołu pojazdów o skrętnych osiach, d) o wysokości nieprzekraczającej 4,3 m, e) o naciskach osi nieprzekraczających wielkości przewidzianych dla dróg o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t. W kontrolowanej sprawie nałożono karę pieniężną w wysokości 5000 złotych. Stosownie do treści art. 140ab ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo o ruchu drogowym: karę pieniężną, o której mowa w art. 140aa ust. 1, ustala się w wysokości 5000 zł - za brak zezwolenia kategorii III-VI. W dniu kontroli pojazdem członowym kierował M. H., który wykonywał przejazd z ładunkiem podzielnym w postaci cegieł umieszczonych na paletach na trasie G. – K., jako przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą pod firmą M. Rodzaj przewożonego ładunku został ustalony na podstawie dokumentu przewozowego nr [...] z dnia [...] października 2014 r. okazanego podczas kontroli drogowej, który znajduje się w aktach sprawy. Ustalając kategorię wymaganego zezwolenia organ kieruje się wymiarami, masą, naciskami osi pojazdów nienormatywnych uprawnionych do poruszania się na podstawie zezwoleń kategorii I-VII oraz drogi, po których pojazdy te mogą się poruszać. Powyższe warunki zostały określone przez ustawodawcę w załączniku nr 1 do prd. Następnie organ dokonuje wyboru kategorii zezwolenia, której posiadanie zwalniałoby stronę postępowania z konsekwencji prawnych wynikającymi z treści art. 140ab ust. 1 prd. Przy dokonywaniu kwalifikacji kategorii zezwolenia bez znaczenia jest okoliczność w postaci podzielności ładunku. Stosownie bowiem do treści art. 140ab ust. 2 prd w przypadku naruszeń zakazu, o którym mowa w art. 64 ust. 2, za przejazd pojazdem nienormatywnym nakłada się karę jak za przejazd bez zezwolenia. Organ ustalając kategorię zezwolenia, którą powinna legitymować się strona postępowania kieruje się następującymi kryteriami. Po pierwsze, rodzajem drogi na której stwierdzono nienormatywność pojazdu. Eliminowane są te kategorie zezwoleń, które nie mogłyby zostać przyznane na przejazd po drodze, na której stwierdzono naruszenie. Po drugie, rodzajem parametrów normatywnych pojazdów, od spełnienia których ustawodawca uzależnił uzyskanie zezwolenia. Parametry tego rodzaju nie mogą być przekroczone, co oznacza, że w tym zakresie muszą być normatywne. Przy ich wyodrębnieniu posłużono się zwrotem "nie większe od dopuszczalnych". Organ zatem bada, spośród kategorii zezwoleń odpowiadającej drodze, na której stwierdzono naruszenie, parametry normatywne pojazdu, eliminując następnie te kategorie zezwoleń, które nie spełniają tego rodzaju warunków. Po trzecie, organ kieruje się rodzajem parametrów nienormatywnych pojazdów, od spełnienia których ustawodawca. uzależnił uzyskanie zezwolenia. Parametry tego rodzaju mogą zostać przekroczone, ale jedynie do górnej granicy określonej przepisami prawa. Przy ich wyodrębnieniu posłużono się zwrotem np. "o szerokości nie przekraczającej 3,2 m", "o długości nie przekraczającej 23 m dla zespołu pojazdów, "o wysokości nieprzekraczającej 4,3 m", "o rzeczywistej masie całkowitej nieprzekraczającej 60 t". "o naciskach osi nieprzekraczających wielkości przewidzianych dla dróg o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t". Kolejną czynnością jest zatem zakwalifikowanie przekroczonego parametru do kategorii zezwolenia, dla której możliwe byłoby jego uzyskanie i które nie przekraczałoby maksymalnych, ściśle określonych wielkości dla danej kategorii zezwolenia. Jeżeli pomimo tego nie jest możliwe ustalenie kategorii zezwolenia od I do VI, to kwalifikacja stwierdzonego naruszenia jest dokonywana w oparciu o zezwolenie kategorii VII. Jeżeli zatem kontrolowany pojazd nie spełnia warunków normatywnych lub warunków nienormatywnych, albo poruszał się po kategorii drogi, dla której nie przewidziano przekroczenia parametru ustalonego podczas kontroli dla kategorii zezwoleń od I do VI, to wówczas możliwa jest kwalifikacja prawna stwierdzonego naruszenia jedynie w oparciu o brak zezwolenia kategorii VII. Zezwolenie na tę kategorię wydaje się bowiem, gdy przekroczono wielkości dopuszczalnych odstępstw określonych w zezwoleniach kategorii I – VI. Organ odwoławczy wskazał, iż miejsce ważenia w R. legitymuje się protokołem z pomiaru pochylenia terenu z dnia 13 października 2014 r., które zostało zatwierdzone przez uprawnionego geodetę. Pojazd został zważony przy pomocy przenośnych wag do pomiarów statycznych typu SAW 10C/II o nr fabrycznych: 856711 i 856688, które w dniu kontroli legitymowały się ważnymi świadectwami zgodności wydanymi przez Okręgowy Urząd Miar w Poznaniu w dniu 22 stycznia 2014 r. na podstawie dyrektywy WE nr 90/384/EWG. Dyrektywa ta została wdrożona do polskiego prawa rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 grudnia 2003 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla wag nieautomatycznych podlegających ocenie zgodności (Dz. U. z 2004 r. Nr 4, poz. 23), które weszło w życie z dniem akcesji Polski do UE. Termin zgłoszenia przyrządu pomiarowego po raz pierwszy do legalizacji ponownej, po dokonaniu oceny zgodności, wynosi 3 lata, stosownie do lp. 7 załącznika nr 6, tabela nr 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 7 stycznia 2008 r. w sprawie prawnej kontroli metrologicznej przyrządów pomiarowych (Dz. U. Nr 5, poz. 29 z późn. zm.). Powyższe dokumenty zostały okazane kierowcy przed dokonaniem ważenia. Kierowca został również poinformowany o sposobie przeprowadzania pomiarów oraz o przysługujących mu uprawnieniach. GITD uznał, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania, określone w art. 140aa ust. 4 prd, przewidującym, że nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1, wobec podmiotu wykonującego przejazd, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli: 1) okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot, o którym mowa w ust. 3 pkt 1: a) dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem, b) nie miał wpływu na powstanie naruszenia, lub 2) rzeczywista masa całkowita pojazdu nienormatywnego nie przekracza dopuszczalnej wielkości lub wielkości określonej w zezwoleniu, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, a przekroczenie dotyczy wyłącznie nacisku osi pojazdu w przypadku przewozu ładunków sypkich oraz drewna. Organ odwoławczy wskazał przy tym, iż w myśl art. 140aa ust. 3 ustawy prd karę nakłada się na podmiot wykonujący przejazd, niezależnie od ewentualnej odpowiedzialności załadowcy. Zdaniem organu nie zostały spełnione także pozostałe przesłanki wyłączające prowadzenie postępowania w niniejszej sprawie wobec skarżącego, który nie wykazał, aby dochował należytej staranności, bądź nie miał wpływu na treść naruszenia. Pismem z dnia 15 kwietnia 2015 r. strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący zarzucił naruszenie art. 355 § 2 k.c. oraz art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 28, art. 77 § 1, art. 78, art. 89 § 2, art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Podniósł, iż organ nie rozważył w dostatecznym stopniu okoliczności wyłączających możliwość nałożenia kary na stronę, tj. należytej staranności i braku wpływu, a postępowanie prowadzono arbitralnie, dążąc do nałożenia kary na stronę. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie przed WSA w Warszawie skarżący wskazał, iż nie czuje się winny, aby doszło z jego strony do zaniedbań. Podniósł, iż na miejscu ważenia powierzchnia była nierówna, a wagi podkładane były pojedynczo pod koła, nie połączone kablem. Każda z wag pokazywała inny wynik. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie niepełnego materiału dowodowego. Mianowicie – aby uznać procedurę kontrolną za przeprowadzoną w sposób jednoznacznie prawidłowy – nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości przebieg samej procedury ważenia, które w kontrolowanej sprawie odbyło się przy pomocy wag przenośnych do pomiarów statycznych (wagi SAW 10C/II). Ustalenia faktyczne w powyższej kwestii mają podstawowe znaczenie dla ustalenia odpowiedzialności skarżącego, a następnie mają wpływ na ewentualny wymiar kary pieniężnej. Obowiązkiem organu odwoławczego było uzupełnienie materiału dowodowego celem dokonania prawidłowej kontroli przebiegu procedury ważenia. W toku rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym skarżący uzupełnił dotychczas prezentowaną argumentację i wskazał, że parametr uznany w toku postępowania za przekroczony w stosunku do wartości normatywnej – nacisk pojedynczej osi napędowej – został zważony w sposób nieprawidłowy – przy pomocy wag niepołączonych ze sobą kablem, w związku z czym wynik mógł nie być miarodajny. Z argumentem powyższym nie sposób polemizować, nie dysponując takimi dokumentami, jak homologacja użytych wag jak również instrukcja ich obsługi, pochodząca od producenta. Brak tych dokumentów powoduje, iż zarzut strony nie poddaje się kontroli przez sąd administracyjny. Decyzja obarczona jest zatem wadami procesowymi polegającymi na niedostatecznym zgromadzeniu i omówieniu niezbędnego w sprawie materiału dowodowego (naruszenie art. 7, 77, 107 § 1 k.p.a.), co mogło zaważyć na trafności rozstrzygnięcia. Na konieczność wnikliwego zbadania procedury ważenia przy pomocy wag stacjonarnych wskazuje bogate orzecznictwo sądów administracyjnych – np. wyroki NSA z dnia 4 czerwca 2014 r. sygn. akt II GSK 569/13, z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt II GSK 1315/13, jak też z dnia 25 września 2015 r. sygn. akt II GSK 1724/14, w którym NSA wręcz wskazał, aby w przypadkach braku możliwości jednoznacznego rozstrzygnięcia kwestii prawidłowości ważenia, organ rozważył nawet powołanie biegłego. W sprawie niespornym jest użycie do pomiaru wskazanych parametrów dwóch wag typu SAW 10C/II, posiadających aktualne świadectwo legalizację i ustawionych w miejscu specjalnie przystosowanym do ustawienia jednej pary wag, którego spadki zostały zmierzone przez geodetę uprawnionego. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest zatem kwestia uzyskanych wyników z dokonanych przez organ pomiarów przy użyciu wag typu SAW 10C/II, oraz przyjęty przez organ sposób ważenia. Brak jest przy tym w aktach sprawy dowodów, na podstawie których można było jednoznacznie stwierdzić, czy w toku kontroli doszło do połączenia używanej pary wag w celu stworzenia pomostu wagowego, a także, czy wagi te zostały użyte w sposób zgodny z homologacją oraz instrukcją obsługi. Problemem istotnym w przedmiotowej sprawie była zatem ocena legalności działania organów nie z uwagi na posługiwanie się przez nie nielegalnymi urządzeniami, ale odpowiedź na pytanie, czy użyte urządzenia wykorzystano w sposób zgodny z przepisami prawa, poprzez dokonanie nimi ważenia pojazdu, w sposób przewidziany dla danej czynności. W ocenie Sądu argumentacja skarżącego podniesiona na rozprawie sądowej w dniu 18 grudnia 2015 r. w zakresie nieprawidłowego przeprowadzenia ważenia przy użyciu dwóch niepołączonych ze sobą wag zasługuje na uwzględnienie ze względu na brak miarodajnych ustaleń i dowodów w tej mierze. Jak podniesiono wyżej, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym w szczególności protokołu kontroli nie wynika w sposób niewątpliwy, by organ dokonując ważenia połączył używane wagi kablem celem stworzenia pomostu wagowego. Brak wyżej wzmiankowanych dokumentów: homologacji wag oraz Instrukcji ważenia powoduje, iż prawidłowość działania organu w zakresie zastosowanej procedury ważenie pozostaje poza kontrolą Sądu. W świetle powyższego, Sąd stoi na stanowisku, że ustalenia organu w tym zakresie nie mogą stanowić podstawy do nałożenia na skarżącą kary administracyjnej. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek niniejszego wyroku, organ uzupełni materiał dowodowy, a dokonując jego oceny weźmie pod uwagę wywody zawarte w niniejszym uzasadnieniu i przytoczonym orzecznictwie NSA. Decyzja została uchylona w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 2070 ze zm.), o kosztach orzeczono w myśl art. 200 p.p.s.a.