VI SA/Wa 1470/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Śliwińska po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. P. na postanowienie Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu p o s t a n a w i a: odmówić przyznania T. P. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. 1. T. P. (dalej też jako skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika, adwokata P. L., złożył na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu. We wniosku podniósł, iż jedynym źródłem jego dochodu jest prowadzona działalność gospodarcza, która w minionym roku przyniosła łączny dochód w kwocie 8 816 zł. (przy czym skarżący zaznaczył, że dochód netto w 2010 r. wyniósł 2650 zł, co oznacza, iż średni miesięczny dochód wyniósł 220 zł.). Podkreślił, iż od początku 2011 r. sytuacja jego firmy pogorszyła się, i obecnie przynosi stratę. Skarżący podał, że posiada mieszkanie o pow. 52 m 2, zaznaczając, iż na zakup tej nieruchomości zaciągnął kredyt. Z przesłanych na wezwanie referendarza sądowego dokumentów wynika, iż przychód z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w ubiegłym roku sięgnął kwoty 1 510 900 zł, co przy kosztach uzyskania na poziomie 1 502 084 zł. pozwoliło skarżącemu osiągnąć dochód w wysokości 8 816 zł. Z kolei od początku bieżącego roku do końca czerwca przychód skarżącego wyniósł 818 193 zł, przy kosztach uzyskania na poziomie 826 424 zł., przy czym w każdym miesiącu przekroczył on kwotę stu tysięcy złotych. Z wyciągów z rachunku bankowego prowadzonego w [...] SA wynika, iż rachunek ten przeznaczony jest na spłatę kredytu, przy czym najwyższa kwota raty kredytu wynosi 1 844 zł, a najniższa 1 542 zł. Skarżący przedłożył nadto 8 wydruków potwierdzających wykonanie transakcji spłaty rat kredytu z rachunku bankowego prowadzonego w [...] SA o nr [...], przy czym najwyższa kwota raty kredytu wynosi 3 394 zł, a najniższa 2 990 zł. Natomiast na rachunku [...] prowadzonym w [...] SA nr [...], obsługiwana jest bieżąca działalność gospodarcza skarżącego, przy czym skarżący zanonimizował dane podmiotów oraz tytuły wpłat i wypłat, powołując się w piśmie przewodnim na konieczność ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa i danych osobowych. 2. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 30 września 2011 r. odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, iż skarżący w odpowiedzi na wezwanie przedstawił między innymi wydruk obejmujący zestawienie operacji dokonywanych w miesiącach maj, czerwiec i lipiec 2011 r. w ramach rachunku [...] prowadzonym w [...] SA. Istotnym jest przy tym, że na przedłożonych wydrukach zamazano informacje dotyczące podmiotów, na rzecz których następowały wypłaty, bądź które dokonywały wpłat na rachunek, skutkiem czego w odniesieniu do większości transakcji czytelne są wyłącznie dane dotyczące wysokości przelewów i daty ich dokonania. Jednakże, pomimo zamazania ww. danych, możliwe jest ich odczytanie w niektórych przypadkach. I tak przykładowo z tego rachunku wykonane zostały przelewy na drugi posiadany przez skarżącego rachunek nr [...] w dniu 25 czerwca 2011 r. w wysokości 3 000 zł. zatytułowany "wynagrodzenie", w dniu 29 czerwca 2011 r. w wysokości 6 000 zł. zatytułowany "wynagrodzenie", czy też w dniu 31 maja 2011 r. w wysokości 8 000 zł. zatytułowany "zasilenie konta". Zarazem z tego rachunku, na który dokonywane zostały powyższe wpłaty, skarżący nie przedstawił wydruków obejmujących wszystkie dokonane na nim transakcje a jedynie 8 wydruków potwierdzających wykonanie transakcji spłaty kredytu. Nie jest więc wiadome na etapie rozpoznawania wniosku, jakie operacje były wykonywane na tym rachunku oraz jaka była wysokość salda w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym, skoro skarżący nie przesłał na wezwanie Sądu żądanych dokumentów w zakresie dotyczącym kwestii wszystkich posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji, brak było możliwości ustalenia, czy wypełnia przesłanki art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W wymienionym powyżej postanowieniu wskazano także, iż o zasadności przyznania prawa pomocy nie może przesądzać niski dochód skarżącego, bądź też odnotowywana strata z prowadzonej działalności gospodarczej. Przychód skarżącego przekroczył bowiem w ubiegłym roku jeden milion pięćset tysięcy złotych, a do połowy bieżącego roku sięgnął kwoty 818 tysięcy złotych. Przywołano także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2010 r. (sygn. akt I FZ 10/10), w którym wskazano, że w przypadku przedsiębiorców, a do takich należy skarżący, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Podkreślono także, że na przyznanie prawa pomocy nie ma wpływu konieczność spłacania przez niego rat z tytułu zaciągniętych kredytów. Aby uzyskać, a następnie spłacać kredyt, skarżący winien był uprzednio wykazać odpowiednio wysoką zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia wraz z towarzyszącymi mu kosztami dodatkowymi. 3. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw. Zdaniem skarżącego chybiona jest argumentacja zawarta w zaskarżonym postanowieniu, jakoby skarżący nie spełniał warunków wskazanych w art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. Skarżący podkreślił, iż nieporozumieniem jest odwoływanie się do kategorii przychodu, by ocenić możliwości finansowe skarżącego. Przychód nie jest kwotą, która pozostaje do swobodnej dyspozycji skarżącego. Dopiero dochód stanowi o rentowności prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, bowiem dochód stanowi różnicę między przychodem a wydatkami. W ocenie skarżącego bezzasadny jest także argument, iż skoro na bieżąco spłaca kredyt, a także sam fakt, iż go uzyskał, świadczą o tym, że nie może przysługiwać mu prawo pomocy w niniejszym postępowaniu. Spłata kredytu stanowi obciążenie, które jest stałe i wymaga od skarżącego comiesięcznego wydatkowania określonych środków finansowych. Fakt, iż skarżący jest w stanie spłacić ratę kredytu, nie prowadzi do wniosku, iż posiada dodatkowe wolne środki, które może przeznaczyć na opłatę sądową. Nie sposób też wymagać, by skarżący zaprzestał spłat rat kredytu i w ten sposób uzyskane środki przeznaczył na opłacenie kosztów sądowych. Skarżący za chybiony uznał także argument, jakoby nie przedstawił pełnego zestawienia operacji z rachunku, z którego dokonuje spłat kredytu. Podkreślił, iż w wezwaniu z dnia 8 sierpnia 2011 roku w pkt. b wskazano, iż wzywa się skarżącego do złożenia wyciągów z rachunków bankowych. Przepisy prawa, w tym ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 prawo bankowe nie definiują pojęcia "wyciąg z rachunku bankowego". W tym zakresie, dla ustalenia treści pojęcia "wyciąg" należy odwołać się do jego rozumienia potocznego. Zgodnie z definicją słownikową, wyciąg oznacza tyle co, "skrótowy tekst zawierający najważniejsze dane z większej całości". Oznacza to, że wyciąg jest elementem większej całości. W przypadku rachunku bankowego należy pod tym pojęciem rozumieć każdy dokument, który obrazuje część operacji dokonywanych na tym rachunku. Takie dokumenty zostały przez skarżącego złożone. Nie sposób wobec tego czynić obecnie zarzutu, iż skarżący nie złożył pełnego zestawienia operacji przeprowadzonych na jego rachunku bankowym w [...], skoro takich dokumentów nie żądano od skarżącego. Użycie w wezwaniu niezdefiniowanego ustawowo pojęcia "wyciąg z rachunku bankowego" bez dookreślenia, jakie dane na nim powinny się znajdować, nie może następnie być interpretowane na niekorzyść skarżącego. Skarżący podkreślił, że nie wzywano go do złożenia wykazu operacji, z których wynikałby stan salda rachunków bankowych w ostatnich 3 miesiącach przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wobec tego nie może ponosić negatywnych konsekwencji nieprecyzyjnego sformułowania wezwania. Co więcej, skarżący wywodzi, że żaden przepis prawa nie wylicza enumeratywnie dokumentów, jakich złożenia można żądać w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. W § 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy, posłużono się pojęciami "wyciągi" i "wykazy z rachunków bankowych" bez ich zdefiniowania; natomiast od skarżącego zażądano jedynie wyciągów. W ocenie skarżącego treść § 4 pkt. 2 powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów pozwala przyjąć, że wykaz z rachunku bankowego obejmuje wszystkie operacje wraz ze staniem salda, natomiast wyciąg dotyczy kilku lub jednej operacji na rachunku. Skarżący zaznaczył, że w judykaturze wypowiadano wielokrotnie pogląd, iż niedokładne sformułowanie treści wezwania, w tym w szczególności brak precyzyjnego wskazania przez sąd zakresu oczekiwanego oświadczenia lub żądanych dokumentów, nie może wywołać negatywnych skutków procesowych dla strony. Mając na uwadze powyższe, skarżący uważa, iż złożony przez niego wniosek zasługuje na uwzględnienie, a oddalenie go było bezzasadne. 4. Zgodnie z art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie natomiast do treści art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w sprawie niniejszej, mianowicie skarżący został wezwany do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Analizując przedłożone dokumenty stwierdzić należy, iż nie pozwalają one na całościową i kompleksową ocenę stanu majątkowego i zdolności płatniczych skarżącego. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący przedstawił między innymi wydruk obejmujący zestawienie operacji dokonywanych w miesiącach maj, czerwiec i lipiec 2011 r. w ramach rachunku [...] prowadzonym w [...] SA. Pomimo zamazania danych dotyczących stron operacji, możliwe jest ich odczytanie w niektórych przypadkach. I tak przykładowo z tego rachunku wykonane zostały przelewy na drugi posiadany przez skarżącego rachunek nr [...] w dniu 25 czerwca 2011 r. w wysokości 3 000 zł. zatytułowany "wynagrodzenie", w dniu 29 czerwca 2011 r. w wysokości 6 000 zł. zatytułowany "wynagrodzenie", czy też w dniu 31 maja 2011 r. w wysokości 8 000 zł. zatytułowany "zasilenie konta". Zarazem z tego rachunku, na który dokonywane zostały powyższe wpłaty, skarżący nie przedstawił wydruków obejmujących wszystkie dokonane na nim transakcje a jedynie 8 wydruków potwierdzających wykonanie transakcji spłaty kredytu. Nie jest więc wiadome na etapie rozpoznawania wniosku, jakie operacje były wykonywane na tym rachunku oraz jaka była wysokość salda w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Argumentacja powyższa stanowiła również przyczynę odmowy przyznania prawa pomocy przez referendarza sądowego. Skarżący w sprzeciwie wskazuje, iż przedłożenie konkretnych dokumentów wynikało z charakteru wezwania, które ściśle nie dookreślało, jakie dane winny znajdować się na żądanych wyciągach z rachunku bankowego. Zdaniem skarżącego, jeżeli intencją Sądu było uzyskanie danych o wszystkich operacjach dokonywanych w ramach rachunku bankowego, koniecznym było wezwanie skarżącego do przesłania wykazów z rachunków bankowych, a nie wyciągów, które dotyczą kilku lub jednej operacji na rachunku. Odnosząc się do powyższej argumentacji podkreślić należy, iż z uzasadnienia postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 września 2011 r. wynika, że przyczyną uniemożliwiającą dokonanie pełnej oceny możliwości płatniczych skarżącego był właśnie brak wyciągów z rachunków bankowych obrazujących całość dokonywanych na nim transakcji. Tym samym skarżący wnosząc sprzeciw od powyższego postanowienia a zarazem mając świadomość braków, jakimi dotknięty był wniosek, miał możliwość usunięcia tych braków poprzez załączenie do sprzeciwu wymaganych dokumentów. Skarżący nie uzupełnił natomiast braków wniosku, ograniczając się jedynie do polemiki ze stanowiskiem wyrażonym w postanowieniu referendarza sądowego. Argumentacja powyższa jest jednakże irrelewantna w kontekście konieczności wykazania przez skarżącego, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). W niniejszej sprawie, skoro skarżący nie przedstawił dokumentów koniecznych dla oceny jego sytuacji majątkowej, pomimo, iż był świadomy, jakie to dokumenty, brak jest możliwości ustalenia, czy wypełnia przesłanki art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało postanowić jak w sentencji.