VI SA/Wa 1474/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Bosakirska Sędzia WSA Dorota Wdowiak Protokolant J. R. po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2007 r. sprawy ze skargi K. T. na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w W. z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę aplikantów radcowskich 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w O. z dnia [...] stycznia 2006 r.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza na rzecz K. T. od Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego. Wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II GSK 42/07, wydanym po rozpoznaniu skargi kasacyjnej p. K. T., zwanej dalej skarżącą, od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1268/06, w sprawie ze skargi na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] marca 2006 r., nr [...], w przedmiocie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich, uchylono zaskarżony wyrok i sprawę przekazano Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie ze względu na podniesione w niej zarzuty naruszenia prawa procesowego. Ustawa z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw, w tym ustawy o radcach prawnych, uregulowała sposób przeprowadzenia egzaminu na aplikację radcowską. Zgodnie z treścią przepisu art. 7 ust. 4 tej ustawy Krajowa Rada Radców Prawnych powołuje zespół do przygotowania pytań konkursowych dla kandydatów na aplikantów radcowskich, a w myśl art. 7 ust. 2 tej ustawy rada okręgowej izby radców prawnych powołuje komisję konkursową do przeprowadzenia egzaminu konkursowego dla kandydatów na aplikantów radcowskich. Przepis art. 7 ust. 7 omawianej ustawy wskazuje, że w 2005 r. do przeprowadzenia egzaminu konkursowego na aplikację radcowską stosuje się odpowiednio przepisy art. 331 ust. 3, art. 337, art. 339 i art. 3310 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. W myśl przepisu art. 339, ust. 2 test sprawdza komisja w składzie, który przeprowadza egzamin konkursowy. Przepis art. 3310 ust. 1 omawianej ustawy stanowi, że po przeprowadzeniu egzaminu konkursowego komisja ustala wynik kandydata w drodze uchwały i ogłasza wyniki egzaminu konkursowego. Skoro egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego, to wskazane organy, powołane są do opracowania testu, który ma tę wiedzę sprawdzić (zespół ds. przygotowania pytań konkursowych) i następnie oceny merytorycznej kandydata (komisja konkursowa). Działania tych organów mają zatem na celu ustalenie, czy kandydat na aplikację spełnia kryteria, od których ustawa uzależnia dokonanie wpisu na listę aplikantów radcowskich. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych z kolei pełni inną rolę. Organ ten orzeka o wpisie na listę aplikantów radcowskich, co następuje po przeprowadzeniu egzaminu konkursowego, przy czym tylko uzyskanie przez kandydata pozytywnej oceny z egzaminu konkursowego (190 punktów) uprawnia go do złożenia wniosku o wpis na listę aplikantów radcowskich (art. 33 ust. 3 i art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych). Zarówno ustawa o radcach prawnych, jak i ustawa o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw, nie przewidziały sytuacji wadliwie opracowanego testu i nie zawierają procedur usuwania takich wadliwości. Ustawy nie wskazują kto, na czyj wniosek i w jakiej formie prawnej poprawił błędnie opracowany test. Trudno natomiast zaakceptować sytuację, w której wadliwość testu wobec braku stosownych procedur, byłaby w ogóle nieusuwalna. W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji uznał, iż z akt sprawy wynika, że komisja konkursowa stwierdziła, że skarżąca uzyskała wynik negatywny zdobywając z testu wyboru 171 punktów. Tymczasem z akt sprawy wynika, że komisja konkursowa w uchwale z dnia [...] grudnia 2005 r., nr [...], ustaliła, że skarżąca uzyskała z testu wyboru 164 punkty. W aktach sprawy brak jest natomiast uchwały komisji egzaminacyjnej, która weryfikowałaby tak ustaloną liczbę punktów przez skarżącą. Weryfikacji takiej dokonała natomiast Okręgowa Izba Radców Prawnych w O., o czym poinformowała skarżącą pismem z dnia [...] stycznia 2006 r. Podzielając pogląd Sądu I instancji, iż okręgowe izby radców prawnych nie miały ustawowych uprawnień do samodzielnej weryfikacji wyników egzaminu ustalonych przez komisje konkursowe, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził jednak, iż w takiej sytuacji Rada OIRP w O. - przed podjęciem uchwały w przedmiocie wpisu skarżącej na aplikantów radcowskich - powinna przeprowadzić postępowanie wyjaśniające i zwrócić się do komisji konkursowej o zajęcie stanowiska oraz o podjęcie stosownej uchwały w przedmiocie weryfikacji wyników egzaminu uzyskanych przez skarżącą. Nie chodziłoby przy tym o weryfikację tego wyniku tylko o 10 pytań dokonanych przez zespół ds. przygotowania pytań na aplikację radcowską w odpowiedzi na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] grudnia 2005 r. oraz apel Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2005 r. skierowany do przewodniczących komisji konkursowych, lecz także o pytania, które zostały zakwestionowane przez samą skarżącą, zwłaszcza iż sama OIRP w O. w piśmie z dnia [...] marca 2006 r. adresowanym do Prezydium KRRP uznała, "że (...) należy jeszcze zakwestionować co najmniej 23 pytania testu, do których uwagi zostały sformułowane w załączniku do niniejszego pisma". Naczelny Sąd Administracyjny zauważył bowiem - o czym już była mowa, że skoro omawiane ustawy nie przewidują procedur usuwania wadliwości opracowanego testu, to trudno byłoby przyjąć, iż takie wadliwości mogą być usuwane na wniosek organów samorządu radcowskiego, czy też Ministra Sprawiedliwości, a nie mogą być weryfikowane na umotywowany wniosek samego kandydata na aplikanta radcowskiego. W rozpoznawanej sprawie wystąpiła - jak wskazano – sytuacja, w której autor testu, to jest zespół ds. przygotowania pytań przygotował te pytania wadliwie, dostrzegając te wady w 10 pytaniach. Zatem zajęcie stanowiska przez komisję konkursową jest w niniejszej sprawie niezbędne z uwagi na dążenie do realizacji zasady prawdy obiektywnej. W sprawie ustalenia organu i trybu właściwego do usunięcia wadliwości testu wchodzi w grę taka wykładnia, która nie będzie stała w sprzeczności z celem i sensem dokonanej nowelizacji, to jest centralizacją i zwiększeniem obiektywizmu z jednej strony, ale jednocześnie będzie uwzględniać fundamentalną zasadę zaufania obywatela do organów państwa i nieponoszenia negatywnych konsekwencji przez obywateli na skutek prawa niezawierającego odpowiednich mechanizmów dla prawidłowej realizacji norm prawnych stanowionych przez państwo. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny podzielił zarzuty skargi kasacyjnej, iż skoro komisja konkursowa w okolicznościach niniejszej sprawy w ogóle nie dokonała powtórnego sprawdzenia testu skarżącej, a Rada OIRP podejmując uchwałę odnośnie wpisu skarżącej na listę aplikantów radcowskich pomimo, iż sama miała wątpliwości co do prawidłowości pytań testowych, uchyliła się w istocie od podjęcia kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, to tym samym naruszyła przepis art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Z kolei Prezydium KRRP w zaskarżonej uchwale ograniczyło się do lakonicznego i niezgodnego z prawdą stwierdzenia, że w odwołaniu "(...) nie podniesiono zarzutów, co do prawidłowości postępowania kwalifikacyjnego, mogących mieć wpływ na ocenę kandydata, skutkującą wpisanie na listę aplikantów radcowskich" w sytuacji, gdy odwołanie skarżącej w całości zostało oparte na zarzutach kwestionujących prawidłowość pytań testowych, które miały przecież istotny wpływ na ostateczny wynik egzaminu. W konsekwencji zaakceptowanie przez Sąd I instancji uchwały Prezydium KRRP oraz poprzedzającej ją uchwały Rady OIRP w O. o odmowie wpisu skarżącej na listę aplikantów radcowskich uzasadnia zarzuty skargi kasacyjnej, dotyczącej naruszenia przez Sąd przepisów prawa procesowego, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż Sąd wydał w tej sprawie wyrok w sprawie niedojrzałej do ostatecznego rozstrzygnięcia. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodziła potrzeba ustosunkowania się do zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia prawa materialnego, gdyż do tych zarzutów należałoby się ustosunkować tylko w przypadku niewadliwie ustalonego stanu faktycznego bądź gdyby kasator nie kwestionował ustaleń faktycznych. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Stosownie do art. 185 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) w razie przekazania przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy do ponownego rozpoznania sąd rozpoznaje sprawę w innym składzie. Zgodnie z art. 190 powołanej ustawy Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie. Podstawowe znaczenie w sprawie mają zarzuty o charakterze proceduralnym, tj. naruszenia art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a., związane z niewłaściwym i niewystarczającym wyjaśnieniem stanu faktycznego co do prawidłowości postępowania kwalifikacyjnego. Po pierwsze, na tle ustaleń dokonanych w powołanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego należy przyjąć, że usuwanie wadliwości błędnie opracowanego testu wyboru może być dokonane na umotywowany wniosek samego kandydata na aplikanta radcowskiego. Oznacza to, że ma legitymację w sprawie i może skutecznie domagać się weryfikacji testu. Po drugie, podzielając generalny pogląd, że okręgowe izby radców prawnych nie miały ustawowych uprawnień do samodzielnej weryfikacji wyników egzaminu ustalonych przez komisje konkursowe należy stwierdzić, że w rozpatrywanej sytuacji Rada OIRP w O. - przed podjęciem uchwały w przedmiocie wpisu skarżącej na listę aplikantów radcowskich - powinna przeprowadzić postępowanie wyjaśniające. W ramach tego postępowania Rada powinna zwrócić się do komisji konkursowej o zajęcie stanowiska oraz o podjęcie stosownej uchwały w przedmiocie weryfikacji wyników egzaminu uzyskanych przez skarżącą. Po trzecie, oznacza to, że komisja konkursowa wobec zgłoszonych przez skarżącą zarzutów powinna zająć stanowisko merytoryczne oraz podjąć stosowną uchwałę o wyniku egzaminów skarżącej. Dopiero taka uchwała komisji egzaminacyjnej może stanowić podstawę uchwały Rady OIRP w O. w przedmiocie wpisu skarżącej na listę aplikantów radcowskich. Po czwarte wreszcie, komisja egzaminacyjna powinna dokonać weryfikacji merytorycznej nie tylko dziesięciu pytań wskazanych (i poprawionych) przez zespół ds. przygotowania pytań na aplikację radcowską, lecz także poszerzyć tą weryfikację o pytania, które zostały zakwestionowane przez samą skarżącą - tym bardziej, że sama OIRP w O. uznała, iż należy jeszcze zakwestionować co najmniej 23 pytania testu. Po piąte wreszcie, przy ewentualnym rozpatrywaniu przez Prezydium KRRP odwołania od uchwały Rady OIRP w O. w przedmiocie wpisu skarżącej na listę aplikantów radcowskich organ ten poprzedzi zajęcie stanowiska w sprawie wnikliwym rozpatrzeniem stanu faktycznego sprawy, spełniającym wymagania określone w art. 15 k.p.a. oraz odpowiadającym zasadzie prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) i zasadom prawidłowego zbierania i oceny dowodów (art. 77 § 1 k.p.a.). W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po ponownym rozpatrzeniu sprawy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 152 powołanej ustawy orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.