VI SA/Wa 1559/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Nowecki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 września 2021 r. sprawy ze sprzeciwu "(...)"Sp. z o.o. z siedzibą w Ż. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia "(...)"kwietnia 2021 r. nr "(...)"w przedmiocie odmowy zwolnienia z funkcji biegłego sądowego oddala sprzeciw Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r., Minister Sprawiedliwości (dalej "organ II instancji") działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania W. z o. o. w Z. od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] marca 2021 r., [...] , odmawiającej zwolnienia B. L. z funkcji biegłego sądowego przy Sądzie Okręgowym w B., uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Prezesowi Sądu Okręgowego w B.. Stan sprawy przedstawiał się następująco: B. L.. pełni funkcję biegłego sądowego z dziedziny budownictwa lądowego (wcześniej - ogólnego) przy Sądzie Okręgowym w B. od czerwca 2015 r., ostatnio na podstawie decyzji z dnia [...] listopada 2020 r. W dniu 29 stycznia 2021 r. W. z o. o. w Z. (dalej: Spółka, skarżąca"), złożyła wniosek o zwolnienie B. L. z funkcji biegłego sądowego z powodu nienależytego wykonywania obowiązków. W uzasadnieniu podniosła, że wymieniony biegły sporządził opinię w sprawie sygn. akt [...]Sądu Okręgowego w B., w której Spółka występuje, jako pozwany. W ocenie Spółki, w opinii tej biegły nie zrealizował postanowienia dowodowego Sądu, a akta przetrzymywał przez ponad rok. Opinia została wykonana niechlujnie, zawiera błędy logiczne i merytoryczne, które dyskwalifikują jej przydatność w sprawie. Zdaniem Spółki, biegły wykonując tę ekspertyzę zlekceważył podstawowe standardy opiniowania i nie był zainteresowany przeprowadzeniem szczegółowych oględzin poprzedzających jej wydanie. We wniosku wskazano również, że biegły najprawdopodobniej przekazał kopię sporządzonej przez siebie opinii pełnomocnikowi strony przeciwnej, zanim przesłał ją do Sądu. Powyższe okoliczności świadczą o nienależytym wywiązywaniu się przez B. L. z funkcji biegłego i nasuwają wątpliwości co do jego bezstronności, co czyni wniosek o zwolnienie go z tej funkcji zasadnym. Spółka nadmieniła również, że wniosła o powołanie w sprawie niezależnych biegłych z Uniwersytetu [...] w B. celem zweryfikowania prawidłowości wydanej przez B. L. bopinii, ale Sąd tego wniosku nie uwzględnił. W dniu [...] czerwca 2021 r. Prezes Sądu Okręgowego w B. wydał rozstrzygnięcie (nazwane "postanowieniem"), którym odmówił zwolnienia B. L. z funkcji biegłego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 61a § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: kpa). Podając motywy rozstrzygnięcia, organ I instancji stwierdził, że podmiot wnioskujący w tej sprawie o wszczęcie postępowania o zwolnienie biegłego z funkcji nie może być uznany za stronę w rozumieniu art. 28 kpa. Przesłanką uzyskania przymiotu strony postępowania administracyjnego jest bowiem legitymowanie się interesem prawnym lub obowiązkiem, ze względu na który dany podmiot żąda czynności organu lub którego dotyczy postępowanie. Zdaniem organu w tej sprawie nie występuje interes prawny po stronie wnioskodawcy we wszczęciu tak określonego rodzajowo postępowania, albowiem żaden przepis mu takiego statusu nie przyznaje. Samo niezadowolenie wnioskodawcy z pracy biegłego i kwestionowanie jego kompetencji nie może stanowić o posiadaniu interesu prawnego w inicjowaniu przez niego postępowania o zwolnienie biegłego z funkcji. Inicjatywę w tym zakresie określają bowiem przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych. W związku z tym, w ocenie Prezesa Sądu Okręgowego w B., nie ma możliwości wszczęcia postępowania o zwolnienie B. L. z funkcji biegłego sądowego na wniosek strony skarżącej. Jak wskazał organ I instancji, przewidziana w art. 61 § 1 kpa odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego ma miejsce również wówczas, gdy z uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, co ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Zarzuty sformułowane we wniosku o zwolnienie B. L. z funkcji biegłego sądowego sprowadzają się do negatywnej oceny treści opinii wydanej przez biegłego w postępowaniu sądowym. Zdaniem organu I instancji, badanie wartości merytorycznej opinii biegłego sądowego nie może zaś być przedmiotem działań nadzorczych organu. Należy bowiem odróżnić merytoryczną ocenę pracy biegłego od oceny okoliczności nienależytego wykonywania przez niego obowiązków, o czym stanowi w § 6 ust. 2 rozporządzania Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz, U. Nr 15, poz. 133; dalej: "rozporządzenie"). Weryfikacja wartości merytorycznej opinii należy więc wyłącznie do sądu rozpoznającego konkretną sprawę. Nienależyte wykonywanie obowiązków wiąże się zaś zasadniczo z pozamerytoryczną oceną jego pracy. Reasumując, organ I instancji wskazał, że nienależyte wykonywanie czynności biegłego, dające podstawę do zwolnienia go z funkcji w oparciu o § 6 ust. 2 rozporządzenia, nie może zostać wykazane poprzez kwestionowanie merytorycznej zawartości opinii w konkretnej sprawie. Odpis rozstrzygnięcia doręczono Spółce w dniu 5 marca 2021 r. W dniu 15 marca 2021 r. Spółka złożyła w biurze podawczym Sądu Okręgowego w B. odwołanie. W jego uzasadnieniu wskazano, że oczywistym jest, iż biegłego nie odwołuje się z funkcji na życzenie wnioskodawcy. Może to uczynić tylko prezes sądu okręgowego, w sytuacji potwierdzenia się zgłoszonych wobec biegłego zarzutów. Prezes Sądu Okręgowego w B. nie wyjaśnił jednak tych zarzutów i nie odniósł się do nich w treści zaskarżonego postanowienia. Tymczasem postępowanie biegłego w sprawie sygn. akt [...] Sądu Okręgowego w B. może w ocenie wnioskodawcy nosić znamiona przestępstwa. Mając powyższe na uwadze, Spółka podtrzymała wnioski zawarte w piśmie z dnia 29 stycznia 2021 r. Na skutek wniesionego odwołania, decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. Minister Sprawiedliwości uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Prezesowi Sądu Okręgowego w B.. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zaskarżone rozstrzygnięcie uznać należy za decyzję, mylnie określoną jako "postanowienie". Decyzja ta została wydana jednak z naruszeniem przepisów postępowania. Jako jej podstawę prawną wskazano bowiem art. 61a § 1 kpa, który odnosi się wyłącznie do kwestii formalnej dopuszczalności wszczęcia postępowania administracyjnego i może stanowić podstawę wyłącznie do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, nie zaś do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W konsekwencji także znaczna część uzasadnienia zaskarżonej decyzji w ogóle nie odnosi się do treści rozstrzygnięcia, poświęcona jest bowiem kwestii posiadania przez Spółkę legitymacji do występowania w charakterze strony w sprawie dotyczącej zwolnienia B. L. z funkcji biegłego sądowego. Tymczasem z uwagi na rolę, jaką pełni uzasadnienie decyzji, musi być ono spójne z treścią rozstrzygnięcia zawartego w jego sentencji. Organ I instancji w ocenie Ministra Sprawiedliwości rażąco naruszył zatem art. 61a § 1 kpa, powołując go jako podstawę prawną merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a także art. 107 § 3 kpa, powołując w uzasadnieniu decyzji okoliczności i argumenty niezwiązane z treścią podjętego w sprawie rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy podkreślił, że wydanie decyzji administracyjnej rozstrzygającej sprawę co do istoty możliwe jest dopiero po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego ze wszystkimi związanymi z tym rygorami. Organ powinien więc przede wszystkim powiadomić wszystkie strony o wszczęciu postępowania (art. 61 § 4 kpa), a także umożliwić im czynny w udział we wszystkich jego stadiach (art. 10 § 1 kpa). Jeżeli natomiast organ uzna, że na przeszkodzie wszczęciu postępowania stoją przedmiotowe lub podmiotowe przesłanki, o których mowa w art. 61a § 1 kpa, powinien wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, nie zaś - jak w niniejszej sprawie – rozstrzygać sprawę co do istoty. W ocenie Ministra Sprawiedliwości, ponownie rozpatrując sprawę, organ I instancji powinien zatem w pierwszej kolejności dokonać analizy wniosku Spółki w kontekście formalnych, podmiotowych i przedmiotowych przesłanek dopuszczalności wszczęcia postępowania administracyjnego, w szczególności rozstrzygnąć, czy Spółka może zostać uznana za stronę, w rozumieniu art. 28 kpa, postępowania, którego przedmiotem jest zwolnienie B. L. z funkcji biegłego sądowego. W razie stwierdzenia takich przeszkód, organ winien wydać nie decyzję odmawiającą zwolnienia biegłego z pełnionej funkcji, ale postanowienie oparte na art. 61 a § 1 kpa, a więc o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego na wniosek Spółki, należycie je uzasadniając. Treść uzasadnienia musi odnosić się do rozstrzygnięcia i spełniać wymogi zawarte w odpowiednio stosowanym do postanowień art. 107 § 3 kpa. Spółka w dniu 10 maja 2021 roku złożyła sprzeciw na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2021 r., w części dotyczącej jej uzasadnienia. Sprzeciw zawierał również wnioski m.in. o przesłuchanie B. L., o skierowanie do zaopiniowania przez Uniwersytet [...], o skierowanie do prokuratury o zbadanie okoliczności wskazujących na otrzymanie przez powoda opinii B. L. przed przesłaniem do sądu, o dopuszczenie opinii Nr Rej. [...] i Nr Rej. [...] dotyczących jakości wykonanych prac w zakresie izolacji oraz o dopuszczenie do przesłuchania Rzeczoznawcy Pani G.. W uzasadnieniu Spółka przytoczyła okoliczności obejmujące postępowanie sądowe, w którym B. L. składał opinie jako biegły. W odpowiedzi na sprzeciw, organ wniósł o jego oddalenie, podtrzymał dotychczasową argumentację i wskazał, że Spółka nietrafnie zaskarżyła uzasadnienie decyzji z dnia [...] kwietnia 2021 roku, bowiem obowiązek właściwego zbadania sprawy i sporządzenia uzasadnienia decyzji wiąże się z wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania, która zobowiązuje organ do dołożenia szczególnej staranności przy uzasadnianiu swoich rozstrzygnięć. Organ podkreślił, że motywy skarżonej decyzji zostały tak ujęte, aby Strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy wydaniu przedmiotowej decyzji. Organ zauważył ponadto, że uchylenie uzasadnienia decyzji dotyczyć może sytuacji, gdy rozstrzygnięcie organu było prawidłowe, ale z innych przyczyn niż podane w uzasadnieniu, co prowadziłoby do sprzeczności między uzasadnieniem decyzji a jej rozstrzygnięciem, co w tej sprawie nie miało miejsca. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Wskazać należy, że stosownie do art. 61 § 1 kpa postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Z brzmienia tego przepisu wynika, że postępowanie wszczyna się na żądanie osoby, która jest stroną w rozumieniu art. 28 kpa. Jeżeli przepisy administracyjnego prawa materialnego stanowią, że w danej sprawie postępowanie administracyjne może zostać wszczęte wyłącznie na żądanie strony to wówczas taki wniosek strony zakreśla ramy podmiotowe i przedmiotowe tego postępowania. Zgodnie zaś z art. 61a § 1 kpa, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 kpa, zostało wniesione przez osobę niebędąca stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Należy wyjaśnić, że pojęcie strony, a więc podmiotu, któremu w postępowaniu administracyjnym przysługuje szczególna pozycja procesowa i związana z tym ochrona zostało określone w art. 28 kpa w myśl, którego stroną postępowania jest wyłącznie osoba, której interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo, która żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Podstawowe znaczenie dla wykładni tego przepisu ma pojęcie interesu prawnego. Zarówno w literaturze jak i w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości teza, iż kategoria interesu prawnego, na której oparta jest legitymacja procesowa w postępowaniu administracyjnym, należy do prawa materialnego. Czynnikiem różnicującym interes prawny i interes faktyczny jest istnienie lub brak normy prawnej przyznającej ochronę danemu podmiotowi. O istnieniu interesu prawnego decydują, zatem przepisy prawa materialnego przyznające stronie konkretne, indywidualne i aktualne korzyści. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga zatem, ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawną, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu. Od tak pojętego interesu prawnego należy natomiast, odróżnić interes faktyczny, tj. sytuację, w której dany podmiot jest zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, lecz nie znajduje to oparcia w przepisach prawa materialnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1668/14). Zgodnie z powyższym należy stwierdzić, że w przypadku rozpoznawanej sprawy Ministrowi Sprawiedliwości nie można odmówić racji. Także argumentacja wniesionego sprzeciwu nie podważa zasadności podjętego w tej sprawie rozstrzygnięcia, ani jego uzasadnienia, ponieważ dotyczy argumentów merytorycznych, w dalszym ciągu podważających zdolność wskazanego wyżej biegłego do pełnienia swojej funkcji. Pozostaje w związku z tym poza argumentacją Ministra Sprawiedliwości i jego rozstrzygnięciem niniejszej sprawy tak, jakby nie była zrozumiana przez stronę skarżącą. Tymczasem, w ocenie Sądu, treść zaskarżonego rozstrzygnięcia podobnie jak argumentacja uzasadnienia jest prawidłowa. Minister Sprawiedliwości prawa nie naruszył, zatem sprzeciw jest oczywiście nieuzasadniony. Należy podnieść, że zasadnicza argumentacja uzasadnienia sprzeciwu pozostaje poza granicami sprawy, dotycząc zarzutów strony skarżącej co do fałszywego, błędnego operatu sporządzonego w sprawie skarżącej. Argumentacja ta, wobec skierowania sprawy do ponownego rozpatrzenia sprawy będzie brana pod uwagę przez organ I instancji po ewentualnym uznaniu dopuszczalności wszczęcia postępowania przez skarżącą. Ma bowiem rację Minister Sprawiedliwości, że odmowa wszczęcia postępowania w oparciu o art. 61 a § 1 kpa jest aktem o charakterze wyłącznie formalnym, nie zaś merytorycznym. Tymczasem organ I instancji powołując w podstawie prawnej wydanego postanowienia (decyzji) art. 61 a § 1 kpa w istocie nie rozstrzygnął kwestii odmowy wszczęcia postępowania z przyczyn formalnych, a uzasadnienie postanowienia argumentował przyczynami merytorycznymi. Wskazać należy, że zastosowanie instytucji określonej w art. 61 a § 1 kpa powinno być ograniczone do co do zasady do takich sytuacji, w których brak jest możliwości wszczęcia postępowania z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych, a ustalenie tych okoliczności nie wymaga prowadzenia postępowania dowodowego. Organ II instancji trafnie zatem uznał, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia (decyzji) w ogóle nie odnosi się do treści rozstrzygnięcia, a powołana przez organ I instancji argumentacja nie ocenia zastosowania rozwiązań, o których mowa w art. 61a § 1 kpa. Z uwagi na rolę, jaką pełni uzasadnienie postanowienia (decyzji), musi być ono spójne z treścią rozstrzygnięcia danej kwestii procesowej zawartego w jego sentencji ( vide. wyrok NSA z 10 stycznia 2019 r., II OSK 572/18). Uzasadnienie aktu administracyjnego, stanowiąc jego integralną część, wpływa bowiem na jego treść. Sporządzenie uzasadnienia jest więc nie tylko wymogiem formalnym - wynikającym wprost z brzmienia art. 107 § 1 i § 3 kpa i art. 124 § 2 kpa - ale także ma istotne znaczenie merytoryczne. W tej sytuacji należy podzielić stanowisko Ministra, że postanowienie(decyzja) organu I instancji w istocie pozbawione było uzasadnienia, ponieważ podane przez ten organ motywy nie odnosiły się w ogóle do instytucji odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego, zgodnie z dyspozycją art. 61 a § 1 kpa. W konsekwencji powyższego, Minister Sprawiedliwości prawidłowo uchylił zaskarżone postanowienie(decyzję) w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Prezesowi Sądu Okręgowego w B., na podstawie art. 138 § 2 kpa i podjęte rozstrzygnięcie w całości pozostaje zgodne z prawem. W ocenie Sądu organ wyczerpująco także zbadał i wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz oparł swoje rozstrzygnięcie na prawidłowo zgromadzonym w niniejszej sprawie materiale dowodowym. Stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji zostało także prawidłowo uzasadnione w sposób określony przez normę prawną wyrażoną w przepisie art. 107 § 3 kpa. Sąd ponadto wyjaśnia, odnosząc się do zgłoszonych wniosków dowodowych strony skarżącej, że stosownie do art. 133 p.p.s.a. - sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, a postępowanie dowodowe w postępowaniu sądowo-administracyjnym ma jedynie uzupełniający, wyjątkowy, charakter, podyktowany łącznym spełnieniem przesłanek z art. 106 § 3 p.p.s.a., czyli jeśli przeprowadzenie dowodu jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie i nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Co do zasady nie jest zatem możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji, wydającym zaskarżoną decyzję. Celem postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego w sprawie administracyjnej, lecz wyłącznie ocena, czy organy administracji ustaliły ten stan zgodnie z przepisami postępowania, a w konsekwencji, czy dokonały prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego do dyspozycji określonych przepisów prawa materialnego. Innymi słowy istotne wątpliwości, o których mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. winny być związane z oceną, czy zaskarżony akt jest zgodny z prawem, nie zaś z ustalaniem na nowo stanu faktycznego. O takich wątpliwościach można mówić, gdy istotne dla sprawy elementy stanu faktycznego pozostają niewyjaśnione, są sporne, przy czym dopuszczenie nowego dowodu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu (por. wyrok NSA z 5 sierpnia 2020 r., II FSK 1560/18, Lex numer 3064542). Ponadto przepis powyższy przewiduje jedynie przeprowadzenie przez Sąd dowodu z dokumentów, a nie innych dowodów, w tym przesłuchania świadka. Reasumując, wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które Sąd ma obowiązek badać z urzędu – sprzeciw należało oddalić na mocy art. 151a § 2 p.p.s.a., orzekając w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2020.1842 t.j.).