VI SA/Wa 156/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Sędzia WSA Izabela Głowacka - Klimas Protokolant Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2007 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką oddala skargę Uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji adwokackiej na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], ustaliła, że J. K. uzyskał z testu kwalifikacyjnego 188 punktów, wobec czego uzyskał wynik negatywny z egzaminu. We wniesionym do Ministra Sprawiedliwości odwołaniu od uchwały, J. K. zarzucił naruszenie art. 75i ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058, ze zm.) - zwanej dalej ustawą. Domagał się zaliczenia jako poprawnych odpowiedzi na co najmniej dwa spośród trzech pytań - o nr 102, 129 i 181. Argumentował, że ww. pytania, wbrew art. 75i cytowanej ustawy, zawierały nie jedną, lecz dwie prawidłowe odpowiedzi. Odnośnie pytania nr 102, o treści: "Według prawa upadłościowego i naprawczego nie ma legitymacji do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. A. wierzyciel spółki B. dłużnik spółki C. rada nadzorcza" odwołujący argumentował, że popranymi odpowiedziami są B i C. Powołał się przy tym na brzmienie art. 20 Prawa upadłościowego i naprawczego, zgodnie z którym podmiotem legitymowanym do zgłoszenia upadłości jest dłużnik lub każdy z jego wierzycieli. Dłużnik spółki oraz rada nadzorcza legitymacji takiej nie posiadają, zatem obie odpowiedzi są prawidłowe. Omawiając pytanie nr 129: "Według kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, wynikające z małżeństwa powinowactwo: a. ustaje z chwilą orzeczenia rozwodu b. nie ustaje i trwa pomimo ustania małżeństwa c. ustaje z chwilą prawomocnego unieważnienia małżeństwa" J. K. wskazał, że poprawnymi odpowiedziami są B oraz C. Odpowiedź B jest uzasadniona brzmieniem art. 26 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Natomiast z uwagi na to, że powinowactwo ustaje z chwilą prawomocnego unieważnienia małżeństwa, prawidłowa jest również odpowiedź C. Odwołujący powołał się przy tym na stanowisko wyrażone w komentarzu do ww. kodeksu pod redakcją K. Piaseckiego, opublikowanego w 2000 r. Odwołujący podniósł, że także pytanie nr 181: "Kto dobrowolnie odstąpił od dokonania czynu zabronionego: A. nie podlega karze za usiłowanie B. nie popełnia przestępstwa C. podlega karze za usiłowanie, ale z nadzwyczajnym jej złagodzeniem" zawiera dwie poprawne odpowiedzi - A i B. Wskazał na praktykę orzeczniczą, znajdującą wyraz m. in. w wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 23 marca 2000 roku, sygn. II AKa 47/00, zgodnie z którą dobrowolność odstąpienia od dokonania czynu zabronionego, może polegać wyłącznie na odstąpieniu od dokonania przestępstwa. Przywołał także wyrażony w orzecznictwie Sądu Najwyższego pogląd tzw. "ujemnej przesłanki materialnej", zgodnie z którym nie można popełnić przestępstwa, jeżeli nie popełniło się czynu zabronionego, jak również brzmienie art. 1 § 1 Kodeksu karnego oraz komentarz do tej ustawy z 2006 r., pod redakcją M. Mozgawy. Po rozpatrzeniu odwołania Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] września 2006 r., nr [...], powołując się na art. 138 § 1 i 2 K.p.a. w związku z art. 75j ustawy - Prawo o adwokaturze, uchylił § 1 zaskarżonej uchwały i ustalił, że J. K. uzyskał z egzaminu łącznie 189 punktów, natomiast w pozostałym zakresie utrzymał uchwałę w mocy. Organ uznał zasadność odwołania jedynie w części dotyczącej pytania nr 102, podzielając w całości argumentację odwołującego w tej kwestii. To zadecydowało o zmianie rozstrzygnięcia w zakresie liczby punktów uzyskanych przez odwołującego. Odnosząc się do zarzutów co do pytania nr 129, Minister stwierdził, że wywody odwołującego są całkowicie chybione. Argumentował, że ze stwierdzenia, iż powinowactwo ustaje ex tunc wskutek unieważnienia małżeństwa wynika, iż powinowactwo to nigdy nie istniało. Tymczasem odpowiedź C wskazywała konkretny termin, kiedy powinowactwo miało ustać - datę uprawomocnienia wyroku unieważniającego małżeństwo. Takie sformułowanie odpowiedzi sprawiało, że jedyną prawidłową była odpowiedź B. Minister podniósł również, że pytanie nr 181 miało jedną prawidłową odpowiedź - A. Konstrukcja pytania opierała się na art. 15 § 1 k.k. i odpowiedź na nie zawarta była w treści tego przepisu. Organ podkreślił przy tym różnicę pomiędzy kodeksowymi uregulowaniami dwóch rodzajów sytuacji: gdy sprawca nie popełnia czynu oraz gdy sprawca nie podlega karze. Ponadto wskazał, że odwołujący nie rozróżnił "nie popełnienia przestępstwa" od "odstąpienia od dokonania". Do popełnienia przestępstwa może dojść w formie usiłowania, dokonania a nawet przygotowania, natomiast odstąpienie od dokonania może nastąpić jedynie w sytuacji zakończenia formy stadialnej przestępstwa, jaką jest usiłowanie. Organ stwierdził również, że zakres testu egzaminacyjnego był zgodny z art. 75a ust. 3 - Prawo o adwokaturze. J. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję, zaskarżając ją w części ustalającej, że nie uzyskał łącznie ilości punktów oznaczających pozytywny wynik tego egzaminu. Domagał się uchylenia skarżonej decyzji we wskazanym zakresie. Zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 75a ust. 3 oraz art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, oraz naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. art. 7, 11, 77 i 107 § 3 k.p.a. Naruszenie prawa materialnego polegało w ocenie skarżącego na tym, że pytania testowe nie mogły stać się podstawą do sprawdzenia we właściwy sposób wiedzy kandydata, jak również na tym, że wskazane przez klucz odpowiedzi na te pytania nie mogły być uznane za jedynie prawidłowe. Ustosunkowując się do stanowiska organu w kwestii pytania nr 129 skarżący wskazał na art. 18 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, którego treść - w jego przekonaniu - przeczy argumentom przytoczonym w uzasadnieniu decyzji. Podniósł przy tym, że pytanie dotyczyło całego kodeksu, zatem ograniczenie się przy udzielaniu odpowiedzi do art. 26 tej ustawy było nieuzasadnione. Ponadto podkreślił, że wyrok unieważniający małżeństwo ma charakter konstytutywny - tworzy nowy stan prawny - i jednocześnie niweczy małżeństwo ze skutkiem ex tunc. Odnośnie pytania nr 181 skarżący w pełni podzielił stanowisko Ministra co do art. 15 kodeksu karnego. Wskazał jednak, że z treści pytania nie wynika, że dotyczy ono sytuacji, w której do popełnienia przestępstwa już doszło. Kwestionował także wywody organu, że z treści pytania, zwłaszcza na podstawie użytego w nim słowa "odstępuje", wnioskować należy, że zakończona została już faza stadialna przestępstwa - usiłowanie. W ocenie skarżącego argumentacja organu była chybiona również dlatego, że art. l5 k.k. odnosi się do sytuacji gdy sprawca co do zasady podlega karze, zaś art. 17 k.k. odnosi się do sytuacji gdy sprawca co do zasady karze nie podlega, to jest podlega jej tylko w sytuacjach wskazanych przez ustawodawcę. Argumentował ponadto, że sformułowania "kto dobrowolnie odstąpił od dokonania czynu zabronionego" i "nie popełnia przestępstwa", są logicznie równoważne. Naruszenie przepisów postępowania wyrażało się w tym, że organ nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego(art. 77 § 1 k.p.a.) co z kolei świadczy o braku należytej dbałości o dokładne wyjaśnienie sprawy (art. 7 k.p.a.). W takiej sytuacji organ nie mógł zawrzeć w decyzji uzasadnienia odpowiadającego wymaganiom stawianym przez art.l07 §3 k.p.a. Organ, w odpowiedzi na skargę, domagał się jej oddalenia. Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego Minister Sprawiedliwości stwierdził, że pytania konkursowe zostały sformułowane w taki sposób, że spełniały kryteria określone w art. 75i ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze. Jedynym wyjątkiem było pytanie nr 102. Organ nie ustosunkował się natomiast do zarzutu naruszenia art. 75a ust. 3 cytowanej ustawy z uwagi na to, że skarżący nie wyjaśnił, na czym naruszenie tego przepisu polegało. W przypadku pytania nr 129 organ zakwestionował zawartą w skardze argumentację dotyczącą ustania powinowactwa w następstwie unieważnienia małżeństwa wskazując, że powinowactwo powstałe na skutek unieważnionego następnie małżeństwa należy uznać za nigdy nie istniejące. Podniósł także, że odpowiedź C nie wynika wprost z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Odnosząc się do pytania nr 181 Minister ograniczył się do powtórzenia argumentów zawartych w uzasadnieniu decyzji oraz wskazania, że sformułowanie "dokonanie czynu zabronionego" odnosi się do dokonania jako formy stadialnej przestępstwa, a Kodeks karny tylko w takim sensie posługuje się słowem "dokonanie". Co do zarzutu naruszenia przepisów postępowania organ stwierdził, że w tym zakresie jego działanie nie polegało na prowadzeniu postępowania dowodowego, zatem zarzut naruszenia art. 77 k.p.a. jest niezasadny. Podobnie ocenił zarzut dotyczący art. 107 § 3 k.p.a. wskazując, że tok jego rozumowania, poczynione przez niego ustalenia oraz przepisy, na których oparł się przy wydaniu decyzji zostały całościowo przedstawione w uzasadnieniu zgodnie z wymogami. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje; Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. W myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona niezasadna. Zgodnie z art. 75 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze nabór na aplikację adwokacką przeprowadza się w drodze egzaminu konkursowego. Egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta adwokackiego z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu (art. 75a ust. 3 ustawy). Egzamin ten, stosownie do art. 75i ust. 1 ustawy, polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt, przy czym pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów (art. 75i ust. 3 ustawy). Skarżący J. K. uzyskał z egzaminu testowego 188 punktów, jednakże po rozpatrzeniu jego odwołania Minister Sprawiedliwości uznał, iż należało zaliczyć jako poprawną odpowiedź na pytanie nr 102 i w związku z tym przyznał skarżącemu dodatkowo jeden punkt. Nie zmieniło to jednakże sytuacji skarżącego, bowiem uzyskując w wyniku odwołania 189 punktów, w dalszym ciągu brakowało mu jednego punktu do wymaganej minimalnej ilości 190 punktów kwalifikujących na aplikację adwokacką. Dlatego kwestionował odpowiedzi wskazywane przez Ministra Sprawiedliwości jako poprawne na pytania nr 129 i nr 181 wywodząc jednocześnie, iż pytania te naruszały art. 75j ust. 1 ustawy, jako nie dające podstawy do udzielenia wyłącznie odpowiedzi alternatywnej. Sąd administracyjny nie jest organem, który niejako w trzeciej instancji dokonuje sprawdzenia testu. Jak już wskazano uprawniony jest wyłącznie do kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem materialnym i procesowym. W przypadku dokonywania kontroli decyzji Ministra Sprawiedliwości Sąd ma w pierwszym rzędzie zbadać, czy organ administracji publicznej uczynił zadość obowiązkowi ponownego rozpatrzenia sprawy, a więc czy dokonał powtórnej analizy akt sprawy pod kątem ustalonego, a kwestionowanego przez stronę postępowania (kandydata) wyniku egzaminu oraz czy to rozpatrzenie nie ma charakteru skrótowego, pobieżnego, czy nie zawiera sprzeczności albo oczywistych błędów, gdy idzie o ocenę zgromadzonych dowodów. Organowi nie można - zdaniem Sądu - postawić zarzutu, że sprawę załatwił z istotnym naruszeniem norm procesowych. Jak wynika z obszernego i szczegółowego uzasadnienia decyzji, Minister Sprawiedliwości przeanalizował całość dokumentacji związanej z przeprowadzonym egzaminem i ustosunkował się, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., do wszystkich zarzutów skarżącego, które ukierunkowały jego działanie. Ostatecznie stwierdził, iż skarżący powinien otrzymać z testu dodatkowo jeden punkt więcej, co jednakże nie miało istotnego wpływu na wynik konkursu. Omawiając kwestionowane odpowiedzi na pytania, zdaniem skarżącego organ administracji powinien uwzględnić przy pytaniu nr 129 art. 18 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem nie można unieważnić małżeństwa po jego ustaniu. Nie dotyczy to jednak unieważnienia z powodu pokrewieństwa między małżonkami oraz z powodu pozostawania przez jednego z małżonków w chwili zawarcia małżeństwa w zawartym poprzednio związku małżeńskim. Organ administracji wskazał, jako jedynie poprawną odpowiedź opartą na art. 26 k.r.o. i Sąd orzekający w sprawie nie widział podstaw do stwierdzenia, iż Minister Sprawiedliwości w tym zakresie naruszył prawo materialne przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Powołany przez skarżącego przepis -art. 18 k.r.o. - nie dotyczył sytuacji podanej w pytaniu nr 129. Natomiast art. 26 k.r.o. - z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka; trwa ono mimo ustania małżeństwa - stanowił jednoznaczną odpowiedź na to pytanie. W ocenie Sądu orzekającego w sprawie Minister Sprawiedliwości, uzasadnił dlaczego jedyną właściwą odpowiedzią na pytanie nr 181 była odpowiedź zwarta w punkcie "A". Wskazując na art. 15 § 1 k.k. - nie podlega karze za usiłowanie, kto dobrowolnie odstąpił od dokonania (...) czynu zabronionego - organ administracji wywodził, iż pytanie dotyczyło odstąpienia od dokonania czyny zabronionego, co oznacza, iż nie doszło do realizacji żadnej formy stadialnej przestępstwa, w tym nie doszło również do jego usiłowania. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd administracyjny, nie stwierdzając by zaskarżona decyzja administracyjna została wydana z naruszeniem prawa materialnego lub przepisów postępowania, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.