VI SA/Wa 1561/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie WSA Magdalena Bosakirska (spr.) Asesor WSA Andrzej Czarnecki Protokolant Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi A.P. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] czerwca 2004r. w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie wpisania na listę aplikantów adwokackich 1. uchyla zaskarżoną uchwałę 2. zasądza od Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz A.P. kwotę 286,08 zł (dwieście osiemdziesiąt sześć złotych osiem groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] /dalej ORA/ po przeprowadzeniu konkursu, uchwałą z [...] listopada 2002r. odmówiła wpisu A.P. na listę aplikantów adwokackich. W uzasadnieniu uchwały ORA podała, że kandydat otrzymał w postępowaniu kwalifikacyjnym tylko 24 punkty, podczas gdy regulamin konkursu wymagał co najmniej 41 punktów. Uchwała ta uprawomocniła się. Pismem z dnia [...] marca 2004r. A.P. zwrócił się do ORA o wznowienie postępowania o przyjęcie go na aplikację adwokacką w 2002r. Powołał się na art. 145a KPA, 146 §1 KPA, 147 KPA, 148 KPA oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004r. sygn. akt P 21/02, w którym Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisów ustawy z dnia 26 maja 1982r. Prawo o adwokaturze /Dz.U. nr 123 z 2002r. poz. 1058/ dotyczących organizacji konkursów. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2004r. działając na podstawie art.44 ustawy Prawo o adwokaturze i art.149 § 1 KPA oraz powołując się na wskazany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego ORA w [...] wznowiła postępowanie w sprawie wpisu A.P. na listę aplikantów adwokackich. Uchwałę tę doręczono A.P. 27 maja 2004r. i nie została ona przez wnioskodawcę zaskarżona. Dnia [...] czerwca 2004r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej działając z urzędu na podstawie art.60 ustawy Prawo o adwokaturze postanowiło uchylić uchwałę ORA w [...] z dnia [...] kwietnia 2004r. o wznowieniu postępowania w sprawie wpisu A.P. na listę aplikantów adwokackich.W uzasadnieniu uchwały Prezydium NRA wskazało, że w uzasadnieniu wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego wyrażony został pogląd, że "pozbawienie mocy obowiązującej przepisanych za niezgodne z Konstytucją nie powoduje automatycznie prawnej bezskuteczności aktów i czynności podjętych przed dniem ogłoszenia wyroku./...../ konkursy na aplikację adwokacką i radcowską zachowują swoją skuteczność. Konkursy te nie podlegają procedurze wznowienia." Na powyższą uchwałę /decyzję/ A.P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzucał naruszenie art.190 ust.4 w związku z art.8 ust.1 Konstytucji RP, art.145a KPA i art.60 ustawy Prawo o adwokaturze. Wnosił o; 1/ uchylenie zaskarżonej decyzji, 2/ stwierdzenie jej nieważności, jako wydanej bez podstawy prawnej, z rażącym naruszeniem prawa i niewykonalnej, 3/ stwierdzenie, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa, 4/ uznanie w wyroku uprawnienia skarżącego do dalszego prowadzenia postępowania o przyjęcie na aplikację adwokacką oraz 5/ zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazał, że Konstytucja w art.190 ust.4 i KPA w art.145a przewidują możliwość żądania wznowienia postępowania po wydaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niezgodność z Konstytucją przepisów prawa, na podstawie których wydana została decyzja. Prawa tego nie może wyłączyć uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Moc wiążącą mają tylko wyroki TK, które są publikowane, nie zaś uzasadnienia tych wyroków, które publikacji nie podlegają. Wobec tego jego wniosek o wznowienie postępowania był uzasadniony. W odpowiedzi na skargę Naczelna Rada Adwokacka wniosła o jej oddalenie powołując się na argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. nr 153 z 2002r. poz.1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują więc kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Zgodnie z art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 z 2002r. poz. 1270 z późniejszymi zmianami/, dalej zwanej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami. Uchwała organu samorządu adwokackiego dotycząca wznowienia postępowania w sprawie przyjęcia na aplikację adwokacką stanowi jednostronny, władczy akt rozstrzygający indywidualną sprawę z zakresu administracji publicznej, podlegający zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Badając we wskazany wyżej sposób zaskarżoną uchwałę-decyzję administracyjną, Sąd stwierdził naruszenia prawa, skarga jest więc uzasadniona. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 lutego 2004 r. sygn. akt P 21/02 orzekł, że art. 40 p.4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze jest niezgodny z art. 2 i art. 65 ust. 1 w związku z art.31 ust.3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez to, że wskutek niewskazania ustawowych przesłanek dla ustalania maksymalnej liczby aplikantów adwokackich dopuszcza dowolność w ograniczaniu konstytucyjnych wolności wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy. Trybunał Konstytucyjny orzekł też, że art. 58 pkt. 12 lit. j ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze jest niezgodny z art.87ust.1 Konstytucji przez to, że dopuszcza co do osób nie będących jeszcze członkami korporacji samorządowej adwokatów, możliwość ograniczania tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu, bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczania. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wydane zostało po rozpoznaniu pytania prawnego Naczelnego Sądu Administracyjnego o zbadanie zgodności m.in. cytowanych przepisów z ustawą zasadniczą. Zasady Regulaminu wydanego na podstawie przepisu sprzecznego z Konstytucją miały zasadniczy wpływ na treść uchwały podjętej przez Okręgową Radę Adwokacką w [...] o odmowie wpisu na listę aplikantów adwokackich. Regulamin, na podstawie którego przeprowadzono konkurs, w wyniku którego odmówiono skarżącemu wpisu na listę aplikantów adwokackich został wydany na podstawie niekonstytucyjnego upoważnienia ustawowego (bez ustawowego upoważnienia) i dlatego jest niezgodny z art.92 ust. 1 Konstytucji RP. Uchwała ORA z dnia [...] listopada 2002r. o odmowie wpisu A.P. na listę aplikantów adwokackich, wydana więc została na podstawie konkursu przeprowadzonego na podstawie przepisów /regulaminu konkursu/ wydanych na podstawie niekonstytucyjnego upoważnienia. W ocenie Sądu rację ma skarżący, że w takim wypadku znajduje zastosowanie art. 190 ust.4 Konstytucji RP stanowiący, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją przepisów będących podstawą prawomocnej decyzji stanowi podstawę wznowienia postępowania. W sprawie niniejszej uchwalenie regulaminu konkursu na podstawie niekonstytucyjnego upoważnienia stanowi podstawę do wznowienia postępowania konkursowego przeprowadzonego na podstawie tego regulaminu. Należy zwrócić uwagę na to, że skoro uchwała w sprawie wpisu lub odmowy wpisu na listę aplikantów adwokackich ma walor decyzji administracyjnej, to stosować należy przy jej wydawaniu przepisy KPA, zgodnie z art.1 p. 1 i p.2 KPA. Tryb wznowienia postępowania konkursowego określa więc art.145a KPA. Wniosek skarżącego wniesiony został w ustawowym terminie jednego miesiąca i prawidłowo ORA w [...] podjęła uchwałę o wznowieniu postępowania. Uchwała ta jako niezaskarżona przez wnioskodawcę, stała się prawomocna od 11 czerwca 2004r. W ocenie Sądu pod względem merytorycznym była prawidłowa. Zgodnie z art. 147 KPA w związku z art. 145 KPA wznowienie postępowania może nastąpić tylko na żądanie strony. Z woli ustawodawcy postępowanie wznowieniowe nie może więc być wszczęte z urzędu. W sprawie niniejszej doszło do przedziwnej konstrukcji proceduralnej, polegającej na tym, że do wszczętego na żądanie strony postępowania wznowieniowego, już po uprawomocnieniu się decyzji I instancji o wznowieniu postępowania /decyzja – uchwała ORA z [...] kwietnia 2004r., doręczona wnioskodawcy 27 maja 2004r., prawomocna od 11 czerwca 2004r./ włączyła się z urzędu NRA i 15 czerwca 2004r. uchyliła decyzję I instancji. W ocenie Sądu takie działanie jest niedopuszczalne. Art.60 ustawy prawo o adwokaturze, upoważniający NRA do uchylania sprzecznych z prawem uchwał rad okręgowych, nie uprawnia NRA do naruszenia zasady skargowości wynikającej z art.46 i 47 ustawy prawo o adwokaturze ani do naruszania zasad KPA obowiązujących w sprawach indywidualnych z zakresu administracji publicznej. W ocenie Sądu nie jest dopuszczalne wzruszanie przez NRA z urzędu, w oparciu o art.60 prawa o adwokaturze, prawomocnych uchwał okręgowych rad adwokackich podjętych w postępowaniach dotyczących spraw indywidualnych i prowadzonych w trybie KPA. W sprawach dotyczących wpisu na listę aplikantów adwokackich ani w sprawach dotyczących wznowienia tego postępowania NRA nie może działać w trybie art.60, bowiem te postępowania toczą się w oparciu o zasady KPA, który takich możliwości nie przewiduje dla organu II instancji. Należy wskazać, że w uchwale 7 sędziów, wpisanej do księgi zasad prawnych, z dnia 30 września 1988r. /sygn.akt III PZP 19/88, OSN CP z 1989r. nr 4 poz.48/ Sąd Najwyższy wyjaśnił, że "Art.60 ustawy z 26 maja 1982r. prawo o adwokaturze nie uprawnia Naczelnej Rady Adwokackiej do uchylenia z urzędu uchwały okręgowej rady adwokackiej o wpisie na listę aplikantów adwokackich." Uchwała zachowała pełną aktualność w obecnym stanie prawnym. W rozpoznawanej sprawie niedopuszczalne więc było ze względów procesowych uchylenie przez NRA, działającą z urzędu, prawomocnej uchwały ORA w [...] o wznowieniu postępowania dotyczącego wpisania A.P. na listę aplikantów adwokackich. Uchylenie to, z powołaniem się na treść uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, było również w ocenie Sądu nieuzasadnione merytorycznie, bowiem żądanie wznowienia postępowania, wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004r. P 21/02, przepisów Konstytucji /art.190 ust.4/, przepisów KPA /art.145a / należy uznać za uzasadnione. Zważywszy powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 lit.b i 145 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art.200 i 205 § 1 p.p.s.a. zasądzając kwotę odpowiadającą sumie wpisu sądowego /200zł/ i kosztów przejazdu udokumentowanych przez skarżącego /86,08 zł/.