VI SA/Wa 1563/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz Sędzia WSA Urszula Wilk (spr.) Protokolant ref. staż. Renata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2013 r. sprawy ze skargi J. M. i W. M. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz skarżących J. M. i W. M. kwotę 1617 (jeden tysiąc sześćset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją Urzędu Patentowego RP z dnia [...] sierpnia 2011 r. (nr Sp. [...]) stwierdzono wygaśnięcie z dniem [...] stycznia 2000 r. prawa ochronnego na znak towarowy [...] o numerze [...]. W uzasadnieniu decyzji Urząd Patentowy RP wskazał, że w dniu [...] grudnia 2010 roku do Urzędu Patentowego RP wpłynął wniosek Z. Sp. z o.o. z siedzibą w O.(wnioskodawca, uczestnik postępowania) o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy [...] o numerze [...]. Uprawnionymi do powyższego prawa ochronnego na znak towarowy są W. M. oraz J. M. (skarżący). Jako podstawę prawną swego żądania wnioskodawca wskazał art. 25 pkt 3, art. 28 i art. 30 ust. 1 u.z.t. w związku z art. 315 ust. 1 i 2 p.w.p. oraz alternatywnie art. 169 ust. 1 pkt 1, art. 169 ust. 4 pkt 1 oraz art. 172 w związku z art. 315 ust. 1 i 2 ustawy Prawo własności przemysłowej. W uzasadnieniu swego żądania wnioskodawca podniósł, że jest jedną z większych polskich firm specjalizujących się w produkcji i sprzedaży wyrobów cukierniczych, w tym głównie wafli i herbatników. Wnioskodawca w roku 1968 rozpoczął używanie oznaczenia [...] w nazwie firmy. Wykazując swój interes prawny wskazał na toczące się przed Urzędem Patentowym postępowanie pomiędzy stronami o unieważnienie spornego znaku towarowego (Sp. [...]) oraz na postępowania przed sądami powszechnymi. Wnioskodawca podniósł, że Sąd Wojewódzki w L. wyrokiem z dnia [...] września 1998 r. (sygn. akt [...]) zakazał uprawnionym posługiwania się oznaczeniem [...] w działalności gospodarczej. Wnioskodawca podniósł także, że w świetle oświadczeń uprawnionych jak i stwierdzeń przedstawionych przed Sądem Wojewódzkim oraz przed Urzędem Patentowym uprawnieni nie posługiwali się spornym znakiem towarowym. Podkreślił, iż używany przez uprawnionych znak towarowy różni się w znaczący sposób od zarejestrowanego znaku towarowego. Urząd Patentowy RP uzasadniając zaskarżone rozstrzygnięcie podał, iż z uwagi na to, że wnioskodawca wystąpił z żądaniem stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy w dniu [...] grudnia 2010 r., a więc pod rządami ustawy z dnia 30 czerwca 2000 roku Prawo własności przemysłowej (tekst jednolity Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm. - w rozpatrywanej sprawie zastosowanie znajdują przepisy tej ustawy, w szczególności art. 169 ust. 1 pkt 1. W ocenie organu wnioskodawca ma interes prawny w żądaniu stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy [...] o numerze [...]. Organ doszedł do przekonania, że skoro wnioskodawca jest uprawniony do podejmowania działań mających na celu ochronę praw do firmy to należy uznać, iż jego interes prawny wynika choćby z art. 43 kodeksu cywilnego jako że firma podlega ochronie przewidzianej dla dóbr osobistych (art. 23 i 24 k.c.). Działania te mogą także przejawiać się w żądaniu stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego, którego istotny element słowny [...] jest tożsamy z odróżniającym elementem firmy wnioskodawcy. Organ wyraził pogląd, iż w świetle ugruntowanego orzecznictwa pod pojęciem rzeczywistego używania, o którym mowa w ww. art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p., należy rozumieć używanie, które nie ma charakteru symbolicznego, nastawionego wyłącznie na utrzymanie prawa ochronnego na znak towarowy. Musi to być używanie faktyczne, zgodne z podstawową funkcją znaku towarowego, jaką jest zagwarantowanie konsumentowi czy końcowemu odbiorcy, że towar lub usługa oznaczone danym znakiem towarowym pochodzą z określonego przedsiębiorstwa, umożliwiając mu - bez ryzyka wprowadzenia w błąd - odróżnienie tego towaru lub usługi od towarów i usług mających inne pochodzenie handlowe. Urząd Patentowy RP wskazywał, że zgodnie z art. 169 ust. 6 p.w.p. ciężar przeprowadzenia dowodu w sprawie o stwierdzenie wygaśnięcia prawa spoczywa na uprawnionym z prawa ochronnego na znak towarowy, który powinien wykazać, że znaku używał lub jeśli znaku nie używał miał ku temu ważne powody. W ocenie organu uprawnieni nie udowodnili używania spornego znaku towarowego. Uprawnieni do prawa ochronnego na znak towarowy [...] o numerze [...] przedłożyli do akt sprawy jedynie dwa fragmenty papieru opakowaniowego zawierającego oznaczenie, które zdaniem uprawnionych jest używane. Powyższe dowody, w ocenie organu nie potwierdzają rzeczywistego używania znaku towarowego niezależnie od tego czy przedstawione na opakowaniach oznaczenie jest (także w rozumieniu art. 169 ust. 4 pkt 1 p.w.p.) spornym znakiem towarowym czy też nie. Rzeczywiste używanie znaku towarowego uniemożliwiające jego wygaśnięcie z reguły polega na nakładaniu znaku na towar i wprowadzaniu tak oznaczonych towarów do obrotu w określonym przedziale czasowym, który to okres czasu ma decydujące znaczenie w sprawie o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego. Tymczasem przedłożone do akt fragmenty opakowań nie pozwalają na stwierdzenie, że uprawnieni wprowadzali do obrotu towary oznaczane znakiem towarowym widniejącym na tych opakowaniach w określonym przedziale czasowym w sposób rzeczywisty i poważny. Tym samym, w ocenie organu, bezcelowa stała się ocena - czy widniejące na opakowaniach oznaczenie może dowodzić używania spornego znaku towarowego w rozumieniu art. 169 ust. 4 pkt 1 p.w.p. Organ podkreślił, że uprawnieni nie powoływali się na ważne powody usprawiedliwiające nieużywanie spornego znaku towarowego. W tym stanie faktycznym Urząd Patentowy RP uznał, że żądanie wnioskodawcy stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy [...] o numerze [...] jest zasadne. Uzasadniając datę, z jaką nastąpiło wygaśnięcie znaku zgodnie z treścią osnowy skarżonej decyzji, organ zaznaczył, iż art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p. wiąże ten skutek z nieużywaniem znaku towarowego przez okres pięciu lat. Bieg pięcioletniego okresu, o którym mowa w art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p. rozpoczyna się po dniu wydania decyzji o udzieleniu prawa ochronnego w sytuacji, w której nie doszło do podjęcia w ogóle używania znaku lub od dnia zaprzestania jego używania. Zatem w przypadku braku dowodów na używanie znaku towarowego, stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy następuje w dacie, w której upłynęło pięć lat liczonych od dnia następującego po dniu wydania decyzji. Decyzja o udzieleniu prawa ochronnego na znak towarowy [...] o numerze [...] wydana została w dniu [...] stycznia 1995 r. W aspekcie rozpatrywanej sprawy znaczenie ma zatem okres od dnia [...] stycznia 1995 r. do dnia [...] stycznia 2000 r. Organ stwierdził zatem wygaśnięcie prawa ochronnego na znak towarowy [...] o numerze [...] z dniem [...]stycznia 2000 r. Na opisaną decyzję skargę wywiódł pełnomocnik uprawnionych. Zarzucił, że wnioskodawca nie miał interesu prawnego uzasadniającego wszczęcie postępowania o wygaśnięcie znaku towarowego [...]. Urząd Patentowy RP w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 września 2012r. (sygn. akt VI SA/Wa 2191/11) oddalił skargę. Sąd, za prawidłową uznał ocenę, jakiej dokonał organ stwierdzając, że uprawnieni nie podjęli próby udowodnienia okoliczności rzeczywistego używania spornego znaku towarowego, a złożony przez nich papier opakowaniowy zawierający oznaczenie, które zdaniem uprawnionych jest używane, nie mógł być uznany za dowód rzeczywistego używania znaku towarowego. Trafnie zdaniem Sądu, w tej sytuacji organ odstąpił od oceny używania spornego znaku w rozumieniu art. 169 ust. 4 pkt 1 prawa własności przemysłowej, bowiem kwestia ta nie miała znaczenia w realiach sprawy. Sąd, przyjął ponadto, że w przypadku braku dowodów na używanie znaku towarowego stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy powinno nastąpić w dacie, w której upłynęło pięć lat liczonych od dnia następującego po dniu wydania decyzji udzielającej prawa ochronnego na znak towarowy. W tej sprawie termin pięcioletni biegł od dnia [...] stycznia 1995 r. Na skutek skargi kasacyjnej wywiedzionej przez J. M. i W. M. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 28 marca 2013r. (sygn. akt II GSK 376/13) uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny powołując art.169 ust.1 i 6 p.w.p. wskazał, że z uzasadnienia kontrolowanej decyzji jak i z pisemnych motywów wyroku wynika wprost, że stwierdzenie wygaśnięcia prawa do znaku towarowego nastąpiło z uwagi na niewykazanie przez uprawnionych używania znaku towarowego jak i nie wskazanie ważnych powodów nieużywania znaku. Nie budziło przy tym wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego to, że uprawnieni w postępowaniu o wygaśnięcie prawa do znaku towarowego inicjatywę dowodową ograniczyli do przedłożenia papieru pakunkowego zawierającego oznaczenia, który w ich ocenie miał wykazywać rzeczywiste używanie znaku. Co do zasady, trafne zatem było w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, twierdzenie i Sądu I instancji i organu, że dowód taki nie pozwala na stwierdzenie, że uprawnieni wprowadzali do obrotu towary oznaczone znakiem towarowym widniejącym na papierze pakunkowym w określonym przedziale czasowym w sposób rzeczywisty. Naczelny Sąd Administracyjny podniósł jednak, że uszło uwadze Sądu I instancji, przy ocenie legalności kontrolowanej decyzji, że w aktach sprawy jest cały szereg innych dowodów zgromadzonych w toku postępowania w przedmiocie unieważnienia prawa na sporny znak towarowy, a mogących mieć znaczenie dla ustalenia używania znaku towarowego lub istnienia ważnej przyczyny jego nieużywania. Postępowanie o unieważnienie prawa ochronnego na sporny znak towarowy toczy się między tymi samymi stronami od wielu lat, a w dacie wydania decyzji stwierdzającej wygaśnięcie prawa do znaku towarowego nie zostało jeszcze zakończone. Kolejna decyzja Urzędu Patentowego o unieważnieniu prawa ochronnego zastała uchylona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 2258/08. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano m.in. na konieczność ustalenia zakresu działania uprawnionego z rejestracji znaku. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał także, że pierwsza decyzja o unieważnieniu prawa ochronnego została wydana w dniu [...] maja 2001 r., a w jej uzasadnieniu podkreślono, że ustalenia zawarte w wyroku Sądu Wojewódzkiego w L. z dnia [...] września 1998 r. są dla organu wiążące. Powołując art. 77 § 4 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego faktami, o których mowa w zacytowanym przepisie są fakty ustalone przez organ w innym postępowaniu. W doktrynie postępowania cywilnego przyjmuje się, że: "z reguły fakty te pozostają w związku z dokonywanymi przez organ czynnościami w innych sprawach zawisłych w sądzie, i to nie tylko sprawach cywilnych, ale i karnych. Sąd może np. z innej już sprawy wiedzieć, że stronie odebrano zwolnienie od kosztów sądowych lub znać stan hipoteczny jej nieruchomości" (J. Jodłowski, Z. Resich, Postępowanie cywilne, 1996, s. 325). Tożsamą zasadę, określoną w art. 77 § 4 zdanie pierwsze in fine, należy przyjąć w odniesieniu do konstrukcji faktów znanych organowi z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny przypomniał zatem, że w postępowaniu w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na sporny znak towarowy ustalono, że inicjator postępowania w sprawie o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego (jak również unieważnienia prawa) Z. w dniu [...] czerwca 1997 r. wystąpił do sądu powszechnego z pozwem przeciwko uprawnionym o wydanie zakazu używania znaku towarowego "[...]". Sąd Wojewódzki w L. wyrokiem z dnia [...] września 1998 r. sygn. akt [...] zakazał uprawnionym posługiwania się oznaczeniem "[...]" w działalności gospodarczej. Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że w objętym skargą kasacyjną wyroku Sąd I instancji opisując przebieg postępowania powoływał wyrok zakazujący uprawnionym posługiwanie się oznaczeniem "[...]". Odpis tego wyroku znajduje się w aktach sprawy i co oczywiste znany był zarówno organowi jak i stronom postępowania spornego w obydwu sprawach – o unieważnienie prawa i o wygaśnięcie prawa do znaku. Stwierdzając, że uprawnieni w okresie od [...] stycznia 1995 r. do dnia [...] stycznia 2000 r. nie używali znaku towarowego "[...]" organ pominął wnioski płynące z zapadłego przed sądem powszechnym orzeczenia. Pominął, przy dokonaniu oceny, o której mowa w art. 80 k.p.a., to, że przynajmniej w dacie wystąpienia z powództwem uprawnieni wprowadzali do obrotu towary z oznaczeniem "[...]". o unieważnienie prawa z rejestracji znaku towarowego "[...] " nr [...] (a zatem tego, którego dotyczy decyzja o wygaśnięciu) wynika, że wnioskodawca "w 1997 r. stwierdził istnienie na rynku znaku towarowego" [...],służącego do oznaczenia wyrobów cukierniczych i fakt jego rejestracji. Skoro w 1997 r. "istniał na rynku znak towarowy "[...]" to niezrozumiałym jest przyjęcie, że znak ten od dnia następującego po rejestracji do dnia [...] stycznia 2000 r. w ciągu nieprzerwanego okresu 5 lat był nieużywany w sposób rzeczywisty. Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał, że w postępowaniu o stwierdzenie wygaśnięcia prawa do znaku towarowego uprawnieni nie powołali wyżej wskazanych faktów, nie mniej jednak z treści art. 169 ust. 6 prawa własności przemysłowej nie sposób wyprowadzić wniosku, że zaniechanie powołania się przez uprawnionego na fakty znane organowi z urzędu dotyczące używania znaku towarowego lub istnienie ważnych powodów jego nieużywania jest równoznaczne z niewykazaniem istnienia tych faktów przez uprawnionego. Wniosek taki pozostawałby, bowiem w sprzeczności z art.77 § 4 k.p.a. Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie dostrzegając wskazanych naruszeń przepisów postępowania Sąd I instancji naruszył art.145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Za nieusprawiedliwiony uznał Naczelny Sąd Administracyjny zarzut skargi kasacyjnej wskazujący na naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. W przedmiotowej sprawie przede wszystkim wskazać należy, iż zgodnie z przepisem art. 190 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przyjmuje się, iż ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla sądu pierwszej instancji zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że wojewódzki sąd administracyjny jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Nawet w przypadku sporu co do stanu faktycznego będącego podstawą subsumcji prawa, a więc i oceny prawnej lub odmiennej interpretacji prawa albo nawet możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wynikające z oceny prawnej NSA mają moc wiążącą, zaś odmienna ocena materiału dowodowego stanowi prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego. Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Niewątpliwie ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa, jako podstawy do wydania właśnie takiej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego ciążący na wojewódzkim sądzie administracyjnym, może być wyłączony tylko w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego (tak również: m.in. H. Knysiak-Molczyk /w:/ T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 2, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2008, s. 681-682 i powołane tam orzecznictwo). Pamiętać należy przy tym, iż ocena prawna, w rozumieniu art. 190 p.p.s.a., to wyjaśnienie przez NSA istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku, a więc nie tylko sama wykładnia w ścisłym tego słowa znaczeniu. W konsekwencji należy uznać, iż związanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w rozumieniu art. 190 p.p.s.a., oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku. Mając na względzie powyższe zauważyć trzeba, iż w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie związany był oceną prawną i wskazaniami zawartymi w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 376/13. W orzeczeniu tym Sąd drugiej instancji zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, rozstrzygającemu sprawę w postępowaniu zakończonym wyrokiem z dnia 24 września 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 2191/11, iż dopuścił się naruszenia art.145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez brak dostrzeżenia wskazanych naruszeń przepisów postępowania. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, kierując się przytoczoną wyżej wykładnią prawa sformułowaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym orzeczeniu - uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd podziela przy tym przytoczone wyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym wydając przedmiotową decyzję organ dopuścił się mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy - naruszenia przepisów prawa procesowego - art. 169 ust. 6 prawa własności przemysłowej oraz art. 77 § 4 k.p.a.. Ponownie rozpoznając sprawę Urząd Patentowy RP będzie miał na względzie przytoczone wyżej wywody Naczelnego Sądu Administracyjnego, a przede wszystkim to, że z treści art. 169 ust. 6 prawa własności przemysłowej nie sposób wyprowadzić wniosku, że zaniechanie powołania się przez uprawnionego na fakty znane organowi z urzędu dotyczące używania znaku towarowego lub istnienie ważnych powodów jego nieużywania jest równoznaczne z niewykazaniem istnienia tych faktów przez uprawnionego. Wniosek taki pozostaje, bowiem w sprzeczności z art.77 § 4 k.p.a.. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Stwierdzając, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu Sąd działał na podstawie art. 152 p.p.s.a. Orzekając o zwrocie kosztów postępowania sądowego, Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na przepisach art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 i § 3 p.p.s.a.