VI SA/Wa 158/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Protokolant Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2010 r. sprawy ze skargi R. J. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską oddala skargę Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2009 r Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Okręgowej Radzie Radców Prawnych w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską, na podstawie art. 33(1) ust. 1, art. 33(9) ust. 3 i art. 33(10) ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz 1059 ze zm.), ustaliła negatywny wynik R. J. z egzaminu wstępnego na aplikację radcowską. R. J. uzyskał z egzaminu 99 punktów na wymagane minimum 100 punktów. Od uchwały R. J. wniósł odwołanie kwestionując prawidłowość pytania nr 84: "Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, umowa majątkowa małżeńska może rozszerzyć wspólność majątkową na: A. przedmioty majątkowe, które przypadną małżonkowi z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny, B. niewymagalne jeszcze wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, C. prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy". Według klucza odpowiedzi prawidłową była odpowiedź "C" natomiast zdający zakreślił odpowiedź "A". Skarżący zarzucił, że wykaz prawidłowych odpowiedzi wskazywał jako podstawę prawną art. 49 k.r. i o., tymczasem przepisy ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 90, poz. 631 ze zm.) rozróżniają kategorię praw autorskich osobistych i praw autorskich majątkowych. Prawa autorskie osobiste są niezbywalne i wspólność majątkowa nie może być na nie rozszerzona. W odpowiedzi "C" nie podano zaś, o którą kategorię praw autorskich chodzi, tym samym żadna z podanych w pytaniu odpowiedzi nie jest prawidłowa. Zdaniem prawidłowa odpowiedź na pytanie powinna wynikać wprost z przepisu, do którego odpowiedź się odwoływała, a nie z poglądów doktryny lub orzecznictwa sądów. Z tych przyczyn pytanie nr 84 zostało sformułowane nieprecyzyjnie i nie mogło zawierać poprawnej odpowiedzi, dlatego nie spełniało wymogów z art. 33(9) ustawy o radcach prawnych. W związku z tym R. J. wniósł o przyznanie punktu za to pytanie. Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] listopada 2009 r., po dokonaniu analizy wszystkich pytań testowych i sformułowanych odpowiedzi stwierdzając, że test spełniał kryteria z art. 33(9) ust. 1 ustawy o radcach prawnych, utrzymał zaskarżoną uchwałę w mocy. Wskazując na tytuły rozdziałów zawartych w Tytule I. "Małżeństwo" Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego Minister uznał, że pytanie nr 84 jednoznacznie odwoływało się do regulacji ustroju majątkowego małżonków. Stąd twierdzenie skarżącej, że w odpowiedzi "C" nie wskazano o jaki charakter praw chodziło (majątkowych czy również osobistych) było niezasadne. Powołując się na art. 33 pkt 9 k.r.o. Minister podkreślał, że treść odpowiedzi zawarta pod punktem "C" była literalnym brzmieniem tego przepisu. Natomiast przepis art. 49 § 1 k.r.o. w punkcie 1 i pkt 5 wyraźnie wykluczał jako odpowiedzi poprawne zawarte w pytaniu pod pkt "A" i "B". Istota pytania nr 84 polegała na tym, o jakie prawa majątkowe należące do majątku osobistego jednego z małżonków (art. 33 k.r.o.) można rozszerzyć umową małżeńską majątkową wspólność ustawową, mając na uwadze negatywny katalog tego rozszerzenia podany w art. 49 k.r.o. Wskazanie jednoznacznie na Kodeks rodzinny i opiekuńczy dawało możliwość udzielania odpowiedzi przez zdającego przy znajomości przepisów art. 33 i art. 49. Ponieważ w pytaniu wyraźnie określono, iż chodzi o umowę małżeńską majątkową, nie było potrzeby powtarzania tego ograniczenia w odpowiedzi "C", gdyż zdaniem ministra oczywistym było, że chodziło wyłącznie o prawa autorskie i pokrewne o takim charakterze. W treści pytania jest mowa o umowie majątkowej małżeńskiej i o wspólności majątkowej, a te dotyczą wyłącznie stosunków majątkowych między małżonkami. Ustawodawca w art. 33 pkt 9 k.r.o. zaliczył do majątku osobistego małżonka prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy nie dodając, że chodzi wyłącznie o te prawa mające charakter majątkowy, gdyż nie było takiej potrzeby bowiem, zdaniem ministra, oczywistym jest, że w kontekście majątku osobistego chodzi o prawa majątkowe. Zatem treść odpowiedzi "C" stanowi powtórzenie sformułowania z art. 33 pkt 9 k.r.o., do udzielenia której wystarczającym była znajomość przepisów tego kodeksu, bez konieczności sięgania do przepisów innych ustaw. Nadto sama treść art. 49 § 1 pkt 1 i pkt 5 k.r.o. wykluczały jako prawidłowe odpowiedzi zawarte w pkt "A" i "B" co pozostawiało jedyną możliwość zakreślenia odpowiedzi "C". Od decyzji R. J. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący podtrzymał zarzuty zawarte w odwołaniu od uchwały podkreślając, że pytanie nr 84 zostało sformułowane nieprecyzyjnie i nie zawierało poprawnej odpowiedzi, przez co naruszono art. 33(9) ustawy o radcach prawnych. Odpowiedź zawarta pod punktem "C" nie wynikała z treści art. 49 k.r.o. co, w ocenie skarżącego, nie dawało możliwości udzielenia wyczerpującej i logicznej odpowiedzi na to pytanie. Stwierdził, że Minister wskazując na poprawność odpowiedzi zawartej pod pkt "C" oparł swoje wywody na przepisach art. 33 pkt 9 w związku z art. 49 k.r.o. Tymczasem w kluczu odpowiedzi podano jako jedyną podstawę prawną - art. 49 k.r.o. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości, podtrzymując argumentację, wnosił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje; Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona niezasadna. Zgodnie z art. 33(1) ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j.t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm. aktualny na dzień egzaminu) - dalej jako u.r.p. - egzamin wstępny przeprowadzają komisje egzaminacyjne do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości, powołane w drodze zarządzenia, zwane dalej "komisjami kwalifikacyjnymi". Właściwość komisji kwalifikacyjnej obejmuje obszar właściwości jednej lub kilku Okręgowych Izb Radców Prawnych. Egzamin został przeprowadzony przez Komisję Egzaminacyjną do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Okręgowej Radzie Radców Prawnych w [...]. Z przebiegu egzaminu wstępnego sporządza się niezwłocznie protokół, który podpisują członkowie komisji kwalifikacyjnej uczestniczący w egzaminie wstępnym. Członkowie komisji kwalifikacyjnej mogą zgłaszać uwagi do protokołu - art. 33(9) ust. 4 u.r.p. Egzamin odbył się w dniu [...] września 2009 r. Z egzaminu sporządzono protokół opisujący jego przebieg. Protokół został podpisany przez komisję egzaminacyjną. Do protokółu załączono listę obecności zdających z ilością punktów otrzymanych przez każdego z nich oraz podano te wyniki do wiadomości zdających. Egzamin wstępny polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego, zwanego dalej "kandydatem", z zakresu: materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu adwokackiego, radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej /art. 33(1) ust. 3 u.r.p./. Stosownie do art. 33(9) ust. 1 u.r.p. egzamin wstępny polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, oraz z karty odpowiedzi. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi stanowiącej integralną część testu. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt, a pozytywny wynik z egzaminu wstępnego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów /art. 33(9) ust. 3 u.r.p./. Zachowując wymagania z art. 33(10) ust. 1 u.r.p. komisja egzaminacyjna ustaliła wynik z egzaminu R. J., określając ilość otrzymanych przez zdającego punktów na 99 i doręczyła skarżącemu uchwałę, od której zdający wniósł odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, a po utrzymaniu tej uchwały przez Ministra w mocy, wniósł skargę do Sądu. R. J. zarzucił testowi wadliwość pytania nr 84 - jego niejasność i przez to niemożność zakreślenia prawidłowej odpowiedzi na to pytanie. W jego ocenie by prawidłowo udzielić na to pytanie odpowiedzi należało posiadać wiedzę z ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz z ustawy Prawo własności przemysłowej, bowiem sama znajomość przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego była niewystarczająca. Jednakże koniecznej znajomości tych aktów normatywnych nie przewidywał przepis art. 33(1) ust. 3 u.r.p. co w ocenie skarżącego uzasadniało uznanie odpowiedzi udzielonej przez niego na pytanie nr 84 za prawidłową. Jednocześnie skarżący podkreślił, że w kluczu odpowiedzi prawidłowych wskazano jako podstawę prawną jedynie art. 49 k.r.o., natomiast Minister Sprawiedliwości odpowiedz "C" wyprowadził przy dodatkowym zastosowaniu przepisu art. 33 tej ustawy. Co do tego ostatniego zarzutu należy zauważyć, że zdający nie znając klucza odpowiedzi byli obowiązani udzielić odpowiedzi poprawnej na pytanie nr 84 na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do którego odwoływało się pytanie. Nie jest zatem istotne, iż Minister Sprawiedliwości, wyjaśniając poprawność odpowiedzi zawartej pod pkt "C", wskazał dodatkowo na przepisie art. 33 k.r.o., gdyż w istocie jej prawidłowość wynikała z art. 49 tej ustawy. W ocenie Sądu w składzie orzekającym dla udzielenia odpowiedzi prawidłowej wystarczającą była znajomość przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Stąd zarzut przekroczenia art. 33(1) ust. 3 u.r.p. nie był zasadny. Pytanie było sprecyzowane jasno i jednoznacznie, a na wskazane odpowiedzi można było udzielić jednej prawidłowej odpowiedzi – "C": "Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, umowa majątkowa małżeńska może rozszerzyć wspólność majątkową na: A. przedmioty majątkowe, które przypadną małżonkowi z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny, B. niewymagalne jeszcze wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, C. prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy". Przepisy art. 49 § 1 pkt 1 i pkt 5 k.r.o. eliminowały wprost jako odpowiedzi poprawne podane w pkt "A" i "B". Zgodnie z tymi przepisami nie można przez umowę majątkową małżeńską rozszerzyć wspólności na przedmioty majątkowe, które przypadną małżonkowi z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny (art. 49 § 1 pkt 1) oraz na niewymagalne jeszcze wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej każdego z małżonków (art. 49 § 1 pkt 5). Jak wynika z treści przytoczonych przepisów odpowiedzi zawarte w pkt "A" i "B" były cytatami przepisów art. 49 § 1 pkt 1 i pkt 5 k.r.o. wykluczającymi rozszerzenie wspólności majątkowej małżeńskiej przez umowę majątkową zawartą przez małżonków. Już chociażby z tego powodu jedyną poprawną odpowiedzią do zakreślenia w tym pytaniu była odpowiedź "C". Zdaniem Sądu nie można uznać za błąd lub nieprawidłowość to, że Minister Sprawiedliwości wyjaśniając wszechstronnie sprawę zastosował się do przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) uzasadniając swoje stanowisko zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. W tym bowiem celu sięgnął po przepis art. 33 k.r.o. by wskazać na relację jego zapisów do art. 49 k.r.o. Zgodnie z art. 33 w pkt 2 do majątku osobistego każdego z małżonków zaliczono przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, a w pkt 7 wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków. Rozszerzenie umowy małżeńskiej majątkowej na przedmioty i wierzytelności podane w art. 33 pkt 2 i pkt 7 k.r.o. zostało art. 49 § 1 pkt 1 i pkt 5 k.r.o. wyłączone. W odpowiedziach "A" i "B" do tych przedmiotów majątkowych i wierzytelności użyto czasu przyszłego co jest zrozumiałe w kontekście art. 49 § 1 pkt 1 i pkt 5, gdyż przepis art. 33 k.r.o. określa sytuację małżonka, który już te przedmioty majątkowe i wierzytelności nabył, natomiast przepis art. 49 § 1 pkt 1 i 5 k.r.o. stanowi o sytuacji przyszłej, w której małżonek jeszcze nie wszedł w ich posiadanie. Przepis art. 33 w pkt 9 k.r.o. zalicza do praw majątkowych osobistych małżonka również prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy. Podkreślenia wymaga, że pytanie opierało się wyłącznie na przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, stąd odwoływanie się do aktów normatywnym nie objętych art. 33(1) ust. 3 u.r.p. było czynieniem założeń zbędnych i niedopuszczalnych. Skoro zatem przepis art. 33 pkt 9 k.r.o. do majątku osobistego każdego małżonka zalicza prawa wymienione w tym przepisie, a jednocześnie przepis art. 49 w § 1 k.r.o. tych praw nie wymienia, to wniosek powinien być tylko jeden, że prawa te nie podlegają ograniczeniom co do rozszerzenia na nie wspólności małżeńskiej majątkowej. Natomiast pytanie i żadna z odpowiedzi nie dotyczyły praw niezbywalnych, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie (art. 33 pkt 5 w związku z art. 49 § 1 pkt 3 k.r.o.), dlatego wszelkie wywody na ten temat nie były uzasadnione. W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie stwierdzając naruszenia prawa, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.