VI SA/Wa 1620/15
WyrokWSA w Warszawie2015-11-16
Skład orzekający: Aneta Lemiesz, Izabela Głowacka-Klimas, Zbigniew Rudnicki
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organizacja społeczna (związek zawodowy) może zostać dopuszczona do udziału w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie ustanowienia zarządcy komisarycznego w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, jeśli jej cele statutowe i interes społeczny nie mają bezpośredniego związku z przedmiotem tego postępowania?Ratio decidendi
Organ administracji publicznej (Komisja Nadzoru Finansowego) zasadnie odmówił dopuszczenia związku zawodowego do udziału w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie ustanowienia zarządcy komisarycznego w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, ponieważ cele statutowe związku (obrona praw pracowniczych, interesów materialnych, socjalnych i kulturalnych członków) oraz wskazany przez niego interes społeczny nie wykazały merytorycznego powiązania z przedmiotem postępowania, którym jest analiza finansowa i ekonomiczna kasy pod kątem groźby zaprzestania spłacania zobowiązań. Sąd administracyjny podzielił stanowisko organu, uznając, że związek nie wykazał kumulatywnego spełnienia przesłanek z art. 31 § 1 Kpa., tj. uzasadnienia celami statutowymi i interesem społecznym.Stan faktyczny
Związek zawodowy (skarżąca) złożył wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez Komisję Nadzoru Finansowego (KNF) w przedmiocie ustanowienia zarządcy komisarycznego w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej. Jako uzasadnienie wskazał swoje cele statutowe, dotyczące obrony praw pracowniczych i interesów członków, oraz potrzebę ochrony interesów materialnych, socjalnych i kulturalnych członków związku, którzy są jednocześnie członkami kasy. KNF odmówiła dopuszczenia związku do udziału w postępowaniu, uznając brak merytorycznego powiązania celów statutowych i interesu społecznego z przedmiotem postępowania. WSA w Warszawie oddalił skargę związku, podzielając stanowisko KNF.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę w całości.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Protokolant ref. staż. Małgorzata Ciach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2015 r. sprawy ze skargi N. z siedzibą w C. na postanowienie Komisji Nadzoru Finansowego z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym na prawach strony oddala skargę w całości
Komisja Nadzoru Finansowego (dalej KNF) postanowieniem z dnia
[...] marca 2015 r., znak [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (j.t. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; dalej "Kpa.")
w związku z art. 127 § 3 Kpa. w związku z art. 141 i art. 144 Kpa., art. 31 § 2 Kpa.
i art. 31 § 1 pkt 2 Kpa. oraz art. 11 ust. 1 i ust. 5 ustawy z dnia 21 lipca 2006 r.
o nadzorze nad rynkiem finansowym (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 1149 ze zm.),
po rozpatrzeniu wniosku N.
z siedzibą w C. (dalej Związek, skarżąca) o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. odmawiającym skarżącej udziału na prawach strony w postępowaniu administracyjnym prowadzonym
w przedmiocie ustanowienia zarządcy komisarycznego w S. w C., utrzymała w mocy postanowienie z dnia [...] stycznia 2015 r.
Do wydania powyższych rozstrzygnięć doszło w następującym stanie faktycznym oraz prawnym.
KNF w dniu [...] marca 2013 r. wszczęła z urzędu postępowanie administracyjne w przedmiocie ustanowienia zarządcy komisarycznego
w S. w C. (dalej Kasa) w związku z możliwością wystąpienia groźby zaprzestania spłacania długów przez Kasę. O wszczęciu przedmiotowego postępowania administracyjnego poinformowana została Rada Nadzorcza Kasy.
KNF pismem z [...] sierpnia 2013 r., na podstawie art. 74k ust. 3 ustawy z dnia
5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych (j.t. Dz. U. z 2013 r. poz. 1450 ze zm.; dalej "ustawa o skok"), poinformowała Kasę oraz Krajową Spółdzielczą Kasę Oszczędnościowo-Kredytową o rozszerzeniu przedmiotu prowadzonego postępowania administracyjnego w sprawie ustanowienia zarządcy komisarycznego, o przesłankę z art. 74k ust. 1 ustawy o skok.
Skarżąca pismem z dnia [...] lipca 2014 r. wystąpiła do KNF z wnioskiem
o dopuszczenie jej, jako organizacji społecznej, na prawach strony do udziału
w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie ustanowienia zarządcy komisarycznego w Kasie. Jako cel statutowy uzasadniający wniesione żądanie, wskazała § 6 Statutu, podnosząc, że zgodnie z nim, celem Związku jest "obrona godności, praw i interesów pracowniczych (zawodowych i socjalnych) członków Związku, a w szczególności ochrona interesów materialnych, socjalnych
i kulturalnych członków Związku oraz ich rodzin, a także wpływanie na kształt polityki gospodarczej i społecznej oraz szerzenie zasad demokracji i występowanie
w obronie uniwersalnych wartości humanitarnych". Skarżąca wskazała także, że Związek prowadzi działalność w powyższym zakresie, a potrzeby materialne członków Związku realizowane są m.in. dzięki przynależności do spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych.
Jak wyjaśniła skarżąca, Kasa powstała w 1994 r. jako organizacja samorządowa, zrzeszająca członków Związków Zawodowych, a wkrótce potem
po przyłączeniu S. także członków N. w C. Skarżąca wskazała, że celem działania Kasy było propagowanie oszczędności i gospodarczości wśród swoich członków. Kasa działała w myśl idei finansowej samopomocy i była źródłem pożyczek o umiarkowanym procencie. Skarżąca dodała, że spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe w ramach swojej misji społecznej świadczą usługi finansowe na rzecz pracowników i rencistów i podejmują działania w celu ochrony przed wykluczeniem społecznym. Ponadto, jej zdaniem, w prowadzonym postępowaniu, do którego chce przystąpić, badane są okoliczności bezpośrednio wiążące się ze statutowymi zadaniami skarżącej, ponieważ Kasa, pełniąc swe ustawowe zadania, wpływa na sytuację finansową, a tym samym także sytuację społeczną i zawodową swoich członków. Skarżąca podkreśliła, że zapewnienie możliwości niezakłóconego działania Kasy pozostaje w bezpośrednim zakresie statutowych zadań Związku, w szczególności w ramach ochrony zasad demokracji
i społecznej gospodarki rynkowej.
W ocenie skarżącej, ważny interes społeczny przemawiający
za dopuszczeniem jej do postępowania wyraża się w tym, że biorąc udział
w postępowaniu będzie ona mogła wskazywać na znane jej okoliczności dotyczące działalności Kasy na rzecz członków oraz skutków tej działalności dla zaspokojenia socjalnych i ekonomicznych interesów członków Związku i ich rodzin oraz ochrony demokracji i społecznych interesów gospodarki rynkowej w Polsce.
KNF pismem z [...] sierpnia 2014 r. wezwała skarżącą do przedstawienia uzupełniającej argumentacji złożonego wniosku i wyjaśnień na okoliczność spełnienia przesłanek art. 31 § 1 Kpa., tj. wykazania jakie cele statutowe Związku oraz jaki interes społeczny przemawia za dopuszczeniem go do prowadzonego postępowania administracyjnego.
Skarżąca w odpowiedzi na powyższe wezwania ponownie wskazała
na wcześniej wymienione cele w postaci obrony godności, praw i interesów pracowniczych członków Związku oraz realizacji ich potrzeb materialnych, społecznych i kulturalnych. Dodała, że Kasa jako spółdzielnia samopomocy finansowej zaspokaja potrzeby materialne członków Związku w dziedzinie korzystania z usług finansowych, a także potrzeby socjalne i kulturalne. Stwierdziła, że działalność Związku i Kasy łączy się najściślej właśnie w tej dziedzinie. Ponadto wskazała, że spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe, działając w wielu dziedzinach, realizują szeroko pojętą misję społeczną, która jest spójna z misją społeczną skarżącej.
Skarżąca wskazała też na skutek współpracy z Kasą, przejawiający się posiadaniem rozległej wiedzy o działalności Kasy. Podkreśliła, że ewentualne ustanowienie zarządcy komisarycznego w Kasie miałoby wpływ na wszelkie aspekty współpracy Kasy ze Związkiem oraz na wszelkie dziedziny jej działalności na rzecz członków, dlatego też cele statutowe Związku przemawiają za dopuszczeniem go do udziału w postępowaniu.
KNF postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. odmówiła dopuszczenia Związku do udziału na prawach strony w postępowaniu administracyjnym
w przedmiocie ustanowienia zarządcy komisarycznego w Kasie.
Skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzuciła wydanemu postanowieniu naruszenie art. 31 § 1 Kpa., poprzez bezzasadne odmówienie jej dopuszczenia do udziału w sprawie, pomimo wykazania przez nią, że jej cele statutowe oraz interes społeczny przemawiają za takim dopuszczeniem. Wniosła o dopuszczenie jej do postępowania prowadzonego w powyższym przedmiocie. W uzasadnieniu swojego stanowiska powtórzyła argumentację towarzyszącą złożonemu wnioskowi o dopuszczenie jej, jako organizacji społecznej, na prawach strony do udziału w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie ustanowienia zarządcy komisarycznego w Kasie.
KNF zaskarżonym do Sądu postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r. utrzymał w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie z [...] stycznia 2015 r.
W uzasadnieniu wydanego postanowienia KNF przywołała treść art. 31 § 1
pkt 2 Kpa. oraz art. 7 i art. 77 § 1 Kpa. i stwierdziła, że niespełnienie co najmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 31 § 1 Kpa. obliguje organ administracji
do odmowy dopuszczenia organizacji społecznej do prowadzonego postępowania. Dodała, że wykazanie spełnienia przesłanek wymienionych w art. 31 § 1 Kpa. należy do podmiotu, który kieruje wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu dotyczącym innej osoby, nie zaś do organu administracji. Dodatkowo, jak podała KNF, w toku rozstrzygania zasadności złożonego wniosku o dopuszczenie niezbędne jest wykazanie, że dopuszczenie organizacji społecznej ma związek z przedmiotem postępowania administracyjnego, do którego organizacja społeczna zabiega o dopuszczenie.
W ocenie KNF, przywołane we wniosku oraz w jego uzupełnieniu cele statutowe Związku, realizowane przez Kasę wśród jej członków, w ramach misji społecznej, jak również i te, które dotyczą zaspokajania potrzeb socjalnych
i kulturalnych członków kas, w tym Kasy, nie pozwalają na merytoryczne i prawne powiązanie z przedmiotem prowadzonego postępowania, tj. ustanowieniem zarządcy komisarycznego w Kasie. KNF wyjaśniła, że prowadząc postępowanie administracyjne organ nadzoru dokonuje ustaleń w zakresie istnienia groźby zaprzestania spłacania zobowiązań przez Kasę oraz bada czy w Kasie występuje
i utrzymuje się stan niedoboru aktywów w stosunku do jej zobowiązań, tj. analizuje przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 1 oraz art. 74k ust. 1 ustawy o skok, uzasadniające ewentualne skorzystanie przez KNF z instrumentu nadzorczego
w postaci ustanowienia zarządcy komisarycznego. W ocenie KNF, cel statutowy, przywołany we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, tj. "obrona godności, praw
i interesów pracowniczych członków Związku oraz realizacja ich potrzeb materialnych, społecznych i kulturalnych", nie ma związku z przedmiotem postępowania jakim jest ustanowienie zarządcy komisarycznego. W toku postępowania badane są obszary finansowe i wskaźniki ekonomiczne Kasy.
W konsekwencji KNF stwierdziła, że badanie przesłanek ustawowych
w prowadzonym postępowaniu nie dotyczy badania obszarów, które miałyby bezpośredni związek z działalnością Związku, w zakresie zaspokajania socjalnych czy zawodowych potrzeb członków Kasy.
KNF, odnosząc się do argumentu wpływu ustanowienia zarządcy komisarycznego w Kasie na aspekty współpracy Kasy ze Związkiem, wskazała, że nie znajduje podstaw dla wywiedzenia bezpośredniego związku przedmiotu postępowania ze wskazanymi celami statutowymi. Podkreśliła, że pojęcie "wszelkie aspekty współpracy Kasy", jest pojęciem bardzo szerokim i de facto nie konkretyzuje aspektów, na które wpływ miałoby mieć prowadzone postępowanie w przedmiocie ustanowienia zarządcy komisarycznego, zwłaszcza z punktu widzenia dotychczasowej współpracy Kasy ze Związkiem.
KNF podkreśliła, że zastąpienie demokratycznie wybranych organów Kasy przez zarządcę komisarycznego nie powoduje ustania bytu prawnego Kasy,
a jedynie wpływa na jego modyfikację w obszarze zarządczym, który oparty jest
o nową formułę. Tym samym, jak stwierdziła KNF, dokonywane w toku postępowania ustalenia nie wpływają na zakres działalności i bezwzględny obowiązek realizacji celów statutowych przez Kasę ani na współpracę ze Związkiem w zakresie popierania misji społecznej, czy też ochrony interesów materialnych, socjalnych
i kulturalnych członków Związku oraz ich rodzin (będących jednocześnie członkami Kasy).
W związku z powyższym KNF stwierdziła, że skarżąca nie skonkretyzowała zakresu prowadzonej działalności, która wpłynęłaby na Kasę w przedmiocie ustanowienia zarządcy komisarycznego. W ocenie KNF, nie jest możliwe uchwycenie rzeczywistego i bezpośredniego związku pomiędzy głównymi celami statutowymi Związku, a postępowaniem, do którego dopuszczenia organizacja społeczna oczekuje. Zdaniem KNF, trudno, aby na skutek współpracy Związku z Kasą
na wskazanych we wniosku płaszczyznach i zdobytej w ten sposób wiedzy
o działalności Kasy, można było dokładnie wyjaśnić stan faktyczny sprawy
i realizację w toku prowadzonego postępowania prawdy obiektywnej. Jak wskazała KNF, zestawienie wskazanych w uzasadnieniu wniosku celów statutowych Związku
z przedmiotem prowadzonego postępowania, jakim jest ustanowienie zarządcy komisarycznego ze względu na ziszczenie się przesłanek stricte ekonomicznych wskazanych w art. 73 ust. 1 lub 74k ust. 1 ustawy o skok, nie pozwala uznać, że istnieje merytoryczne powiązanie celów działania Związku z przedmiotem tego postępowania.
Nadto KNF odniosła się do drugiej przesłanki wymaganej przepisem art. 31
§ 1 Kpa., tj. istnienia interesu społecznego. Przesłanka ta, jak podała KNF, stanowi kryterium niedookreślone i każdorazowo wymaga indywidualnej oceny przeprowadzonej przez organ, do którego zostało skierowane żądanie.
Zdaniem KNF, obiektywny interes społeczny w prowadzonym postępowaniu powinien być definiowany poprzez pryzmat podstawowych, ustawowych celów działania Kasy. Związek, w opinii KNF, nie wskazuje precyzyjnie, w jaki sposób informacje wynikające z "wieloletniej i ścisłej współpracy" miałby być pomocne
w przedmiocie ustanowienia zarządcy komisarycznego w Kasie. Jednocześnie KNF podkreśliła, że wszelkie informacje czy dokumenty związane z działalnością Kasy, która podlega ocenie w toku prowadzonego postępowania pod kątem ziszczenia się przesłanek określonych w art. 73 ust. 1 oraz art. 74k ust. 1 ustawy o skok, znajdują się w posiadaniu Kasy.
Wobec powyższego KNF stwierdziła, że Związek nie wykazał łącznego spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 31 § 1 pkt 2 Kpa. Za dopuszczeniem Związku do postępowania nie przemawia ani możliwość realizacji celów statutowych w ramach przedmiotowego postępowania administracyjnego, ani interes społeczny. Zdaniem KNF, analiza wskazanych we wniosku celów statutowych Związku, nie pozwala na uznanie, że cele te wiążą się ściśle z przedmiotem prowadzonego postępowania, natomiast wskazywany interes społeczny nie spełnia kryterium obiektywizmu, z racji reprezentowania przez Związek interesów de facto swoich członków.
W skardze na postanowienie KNF z dnia [...] marca 2015 r. skarżąca zarzuciła naruszenie art. 31 § 1 Kpa., poprzez błędne uznanie, że nie wykazała w sposób wyczerpujący i precyzyjny, że jej cele statutowe i interes społeczny przemawiają za dopuszczeniem skarżącej do udziału w postępowaniu dotyczącym ustanowienia zarządcy komisarycznego w Kasie. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i utrzymanego nim w mocy postanowienia z dnia [...] stycznia 2015 r.
Jak podała skarżąca, z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika,
iż ustanowienie zarządcy komisarycznego w Kasie będzie miało wpływ na jej funkcjonowanie, a zatem może ono także oddziaływać na sposób funkcjonowania skarżącej. Przedmiotowe postępowanie pozostaje zatem w związku ze statutowymi celami skarżącej, ponieważ ustanowienie zarządcy w Kasie będzie oddziaływać
na zakres możliwości realizacji tych celów. Skarżąca wskazała, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie wymagają prawnego związku między przedmiotem postępowania administracyjnego, a celami statutowymi organizacji społecznej. Nie wymagają również, aby decyzja miała powodować całkowite uniemożliwienie realizacji przez organizację społeczną jej celów statutowych.
W ocenie skarżącej, związek natury faktycznej, wpływ postępowania administracyjnego i wydawanej w nim decyzji na faktyczne stosunki społeczne, pozostające w obszarze zadań statutowych organizacji społecznej, są w pełni wystarczające dla wypełnienia przesłanek z art. 31 § 1 Kpa.
Zdaniem skarżącej, organ błędnie wymaga od niej udowodnienia, że jej udział jest niezbędny do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i realizacji zasady prawdy obiektywnej. Kodeks postępowania administracyjnego w żadnym ze swych przepisów nie żąda, aby udział organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym był niezbędny do osiągnięcia celów postępowania administracyjnego, znaczenie ma jedynie to, jak podała skarżąca, czy taki udział może przyczynić się do osiągnięcia tych celów.
Skarżąca, odnosząc się do literatury przedmiotu, wskazała, że
za dopuszczeniem organizacji do postępowania przemawia interes społeczny jeśli udział jej w postępowaniu przyczyni się aktywnie do lepszego wypełniania przez postępowanie administracyjne jego celów. Organizacja społeczna chcąc przystąpić do postępowania powinna powyższą okoliczność jedynie uprawdopodobnić. Ponadto, nie można z góry przesądzać, udział której z organizacji społecznych wypełniających ustawowe przesłanki rzeczywiście istotnie wpłynie na tok postępowania.
Skarżąca, jako niezrozumiały, uznała argument, że interes społeczny nie przemawia za dopuszczeniem organizacji społecznej do udziału w sprawie, gdyż wszelkie informacje i dokumenty potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy znajdują się
w Kasie. Zdaniem skarżącej, precyzyjnie opisała, jaki interes społeczny przemawia za jej dopuszczeniem do udziału w sprawie, a mianowicie, że dzięki dostarczeniu wiedzy o działalności Kasy udział Związku w niniejszej sprawie wspomoże Komisję Nadzoru Finansowego w obiektywnym i wszechstronnym ustaleniu stanu faktycznego.
W odpowiedzi na skargę KNF wniosła o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków Sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów należy uznać, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W celu rozstrzygnięcia sprawy, niezbędna jest analiza przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej: k.p.a., które regulują kwestie udziału organizacji społecznych w postępowaniach administracyjnych na prawach strony.
Zgodnie z brzmieniem art. 31 § 1 k.p.a. organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem:
1) wszczęcia postępowania,
2) dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu,
jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny.
W myśl art. 5 § 2 pkt 5 k.p.a., organizacje społeczne to organizacje zawodowe, samorządowe, spółdzielcze i inne.
Przyjmuje się, że organizacje społeczne to takie grupy podmiotów (osób fizycznych i prawnych), które związane są wspólnym celem i stałą więzią organizacyjną, które nie wchodzą w skład aparatu państwowego i nie są zarazem spółkami prywatnymi (por. E. Smoktunowicz, Prawo administracyjne. Pojęcia, instytucje, zasady w teorii i orzecznictwie, Warszawa 2000, s. 20).
Pojęcie "organizacji społecznej" na gruncie art. 31 § 1 k.p.a. należy interpretować szeroko, bowiem w przepisie tym chodzi o każdy przejaw zorganizowanej działalności określonej grupy społecznej, w tym także członków grupy zawodowej. Podstawowym kryterium pozwalającym zakwalifikować dany podmiot jako organizację społeczną jest trwałość zrzeszenia określonej grupy społecznej i struktura organizacyjna, w której najwyższą pozycję zajmuje ogół członków, wszelkie zaś inne organy są mu bezpośrednio lub pośrednio podporządkowane.
Zgodnie z preambułą Statutu N. "N. prowadzi działalność w zakresie obrony godności, praw i interesów pracowniczych członków Związku oraz realizacji ich potrzeb materialnych, społecznych i kulturalnych", co wynika również z celów działania organizacji, określonych w § 6 Statutu. Związki zawodowe ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (j.t. Dz. U. z 2014 r., poz. 167, dalej: "u.z.z.") określa jako dobrowolne i samorządne organizacje ludzi pracy, powołane do reprezentowania i obrony ich praw, interesów zawodowych i socjalnych (art. 1 u.z.z.). Związek zawodowy powstaje z mocy uchwały o jego utworzeniu, podjętej przez co najmniej 10 osób uprawnionych do tworzenia związków zawodowych (art. 12 ust. 1 u.z.z.) i podlega rejestracji w KRS (art. 14 u.z.z.), po dokonaniu której uzyskuje osobowość prawną (art. 15 u.z.z.). Związki zawodowe mogą skupiać pracowników jednego zakładu (zakładowa organizacja związkowa) lub kilku (międzyzakładowa organizacja związkowa). Zgodnie z § 17 Statutu N., N. jest organizacją posiadającą osobowość prawną, wpisaną do rejestru Krajowego Rejestru Sądowego. Jednocześnie Wnioskodawca, będąc Organizacją Międzyzakładową, działa zgodnie z § 16 ust. 2 Statutu N. jako jedna z terytorialnych jednostek organizacyjnych N. i jako organizacja międzyzakładowa posiada także osobowość prawną.
Jak słusznie zauważył organ Skarżąca będąc branżową jednostką organizacyjną N. działa w ramach terytorialno-branżowej struktury organizacyjnej związku zawodowego, zgodnie z celami, określonymi w Statucie tegoż związku, Komisja ustaliła, że status prawny, jak również cele działania Wnioskodawcy wskazane w Statucie N., pozwalają zakwalifikować Wnioskodawcę do kategorii organizacji społecznych, o której mowa w art. 5 § 2 pkt 5 k.p.a., tj. organizacji zawodowych. Sąd powyższą ocenę w pełni podziela.
Dokonując powyższego ustalenia, Sąd w szczególności kierował się poglądami i wskazówkami interpretacyjnymi zawartymi w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego (wydanej w składzie 7 sędziów NSA) z dnia 12 grudnia 2005 r., II OPS 4/05 (lex nr 167966). W rzeczonym judykacie NSA podkreślił, iż brak jest legalnej definicji pojęcia "organizacja społeczna", oraz że nauka prawa administracyjnego, typując cechy organizacji społecznej, ustaliła zakres tego pojęcia szeroko, uznając różnorodność form organizacyjnoprawnych, jakie może przybrać organizacja społeczna. Odwołując się do art. 12 Konstytucji RP, NSA uznał że przy tak określonych celach i założeniach organizacyjnych należy przyjąć, że działalność związku zawodowego wyczerpuje kryterium organizacji społecznej (organizacji spółdzielczej), w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 5 k.p.a. Zatem przysługujący związkowi zawodowemu status organizacji społecznej pozwala na formułowanie jej wniosków w trybie art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a., pod warunkiem jednak, że postępowanie administracyjne, do którego chce przystąpić, nie dotyczy praw i obowiązków odnoszących się do niej samej, lecz wiąże się z prawami i obowiązkami innego podmiotu (innej osoby), a także przemawia za tym jej cel statutowy i interes społeczny. Postępowanie nie może więc dotyczyć praw i obowiązków samej organizacji społecznej, bowiem wówczas korzystałaby ona z przymiotu strony (art. 28 k.p.a.), co oznacza, że jej udział w toczącym się postępowaniu musi być determinowany jedynie przesłanką celu statutowego i interesu społecznego.
W tym miejscu należy wskazać ponadto na treść wyroku NSA z dnia 22 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OSK 1499/06, z którego wynika, że "(...) określona w statucie organizacji społecznej jej działalność, a więc w istocie cele organizacji społecznej, muszą być w stopniu możliwie ścisłym określone, tak aby dawały możliwość ustalenia, że wiążą się ściśle z przedmiotem sprawy, do udziału w której organizacja zamierza przystąpić na prawach strony". W ocenie Sądu musi istnieć merytoryczne powiązanie przedmiotu postępowania administracyjnego z celami działania organizacji społecznej. Organ administracji publicznej jest zatem obowiązany ustalić z urzędu, czy cele i przedmiot działalności, określone w statucie organizacji społecznej uzasadniają jej udział w postępowaniu w sprawie dotyczącej innej osoby.
W ocenie Sądu KNF w pełni zasadnie przyjął, że skarżąca nie może powoływać się na swoje cele statutowe i interes społeczny, o których mowa w art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a., jeśli upatruje ich jedynie w realizacji własnego interesu w ramach udziału na prawach strony w postępowaniu, do którego miałaby przystąpić tj. Organizacja społeczna w sprawie dotyczącej innego podmiotu musi działać w interesie społecznym w ramach wyznaczonych celów statutowych. Nie może natomiast dla realizacji tych celów powoływać się na przesłankę interesu społecznego, jeśli z całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych sprawy wynika, że jej udział w takim postępowaniu będzie służył zaspokajaniu jej własnego interesu. O tym, że w istocie tak właśnie jest, świadczy zarówno uzasadnienie złożonego wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu, jak i stanowisko, jakie strona skarżąca prezentuje w całym kontrolowanym przez Sąd postępowaniu.
Wskazać należy, że organ administracji dokonując weryfikacji, czy udział organizacji społecznej w sprawie dotyczącej innej osoby jest uzasadniony i uprawniony, zobligowany jest kierować się przesłankami wymienionymi w art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. dopuszczenie organizacji społecznej do postępowania ma być uzasadnione jej celami statutowymi oraz za dopuszczeniem organizacji społecznej ma przemawiać interes społeczny. Przy czym dopuszczenie organizacji społecznej do postępowania uprawnione jest jedynie w sytuacji, kiedy ww. przesłanki spełnione są kumulatywnie, zatem brak spełnienia którejkolwiek z nich uniemożliwia organowi administracji wydanie pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku organizacji społecznej o dopuszczenie do udziału.
W niniejszej sprawie jak słusznie zauważył organ skarżąca wskazała, że zgodnie z § 6 Statutu N. w C. celem jej działania jest obrona godności, praw i interesów pracowniczych (zawodowych, socjalnych) członków Związku, a w szczególności ochrona interesów materialnych, socjalnych, kulturalnych członków Związku oraz ich rodzin, a także wpływanie na kształt polityki gospodarczej i społecznej oraz szerzenie zasad demokracji i występowania w obrocie uniwersalnych wartości humanitarnych.
Skarżąca podkreśliła, że potrzeby materialne członków związku realizowane są m.in. dzięki przynależności do spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych S. powstała w 1994 r. jako organizacja samorządowa, zrzeszająca członków Związków Zawodowych, a wkrótce potem po przyłączeniu S. także członków N. w C. Wnioskodawca wskazał, że celem działania S. było propagowanie oszczędności i gospodarczości wśród swoich członków. Kasa działała w myśl idei finansowej samopomocy i była źródłem pożyczek.
W ocenie skarżącej prowadzone postępowanie w przedmiocie ustanowienia Zarządcy Komisarycznego w S. w C., bezpośrednio wiąże się z celami statutowymi skarżącej, gdyż działania S. wpływają na sytuację finansową, społeczną i zawodową jej członków.
Sąd powyższego stanowiska nie podziela. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie brak jest merytorycznego powiązania między celami statutowymi skarżącej, a toczącym się postępowaniem w przedmiocie ustanowienia zarządcy komisarycznego. Przedmiotem postępowania o ustanowienie zarządcy komisarycznego jest w pierwszej kolejności dokonanie ustaleń w zakresie istnienia groźby zaprzestania spłacania zobowiązań przez S. oraz badanie, czy w kasie występuje i utrzymuje się stan niedoboru aktywów w stosunku do jej zobowiązań. Innymi słowy organ dokonuje analizy zaistnienia przesłanek określonych w art. 73 ust. 1 oraz 74k ust. 1 ustawy o skok, co może skutkować skorzystaniem przez KNF z instrumentu nadzoru w postaci ustanowienia zarządcy komisarycznego.
Skarżąca w swoim wniosku podnosiła ponadto, że dysponuje dużą wiedzą na temat działalności S. z uwagi na ścisłą współpracę, a ewentualne ustanowienie Zarządcy Komisarycznego miałoby wpływ na wszelkie aspekty tej współpracy. Sformułowania użyte przez skarżącą są w ocenie Sądu nieostre. Nie wiadomo jak należy rozumieć "wszelkie aspekty współpracy". Skarżąca nie wywiodła, które aspekty tej współpracy wynikałyby z celów statutowych skarżącej i jak ustanowienie Zarządcy Komisarycznego wpłynie na współpracę. Sąd wskazuje, że z art. 73 ust. 3 ustawy o skok z dniem ustanowienia zarządcy komisarycznego członkowie zarządu kasy zostają odwołani z mocy prawa, a udzielone wcześniej prokury i pełnomocnictwa wygasają. Kompetencje innych organów kasy ulegają zawieszeniu. Na zarządcę komisarycznego przechodzi prawo podejmowania decyzji we wszystkich sprawach kasy, z wyjątkiem wprowadzania zmian w jej statucie. Innymi słowy zadania dotychczasowych organów kasy realizowane są przez zarządcę komisarycznego za ww. wyjątkiem odnośnie dokonywania zmian w statucie. Ewentualne działania zarządcy komisarycznego skoncentrowane są na przywróceniu stabilności finansowej S. oraz usunięciu zagrożenia zaprzestania spłacania zobowiązań przez S., jak również doprowadzeniu do stanu, w którym aktywa Kasy będą wystarczały na zaspokojenie jej zobowiązań.
Tym samym jak słusznie zauważył organ działania te nie wpływają na cele statutowe skarżącej.
W ocenie Sądu w niniejszym postępowaniu skarżąca nie wykazała również istnienia interesu społecznego w dążeniu do przystąpienia do niniejszego postępowania.
Jak słusznie zauważył organ, co Sąd w pełni akceptuje i potwierdza skarżąca wskazując na interes społeczny podnosiła, że działa na rzecz zrzeszonych w S. członków. Wśród tych członków, są także członkowie skarżącej, czyli N. w C., reasumując skarżąca realizuje ochronę subiektywnie postrzeganego interesu własnych członków. Działania takiego w żadnym razie nie można potraktować jako działania w obiektywnym interesie społecznym.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło