VI SA/Wa 1700/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Protokolant spec. Iwona Sumikowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] marca 2018 r., 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego A. P. kwotę 460 zł (czterysta sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2018 roku, Główny Inspektor Transportu Drogowego na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 189a § 2, art. 189e i art. 189f § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., zwanej dalej kpa), art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2222 ze zm., zwanej dalej udp) oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 890), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2200. ze zm. zwanej dalej utd), po rozpoznaniu wniosku A.P. (skarżącego w niniejszej sprawie) o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2018 r. o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 1500 zł za przejazd bez uiszczenia opłaty elektronicznej. Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie Główny Inspektor Transportu Drogowego wyjaśnił, że w dniu [...] lutego 2017 r. o godzinie 07:21:12 urządzenie kontrolne zainstalowane na bramownicy nr [...] znajdującej się w pasie drogowym płatnego odcinka [...] (granica państwowa) - węzeł [...], zarejestrowało przejazd pojazdu samochodowego o numerze rejestracyjnym [...]. Przejazd został udokumentowany zdjęciem z urządzenia kontrolnego zainstalowanego na bramownicy i zapisany pod numerem ewidencyjnym [...]. Organ wskazał, że powyższe naruszenie związane było z brakiem na koncie przedpłaconym przypisanym do w/w pojazdu, odpowiedniej ilości środków pieniężnych koniecznych do opłacenia przejazdu w całości. Ponadto na podstawie informacji zgromadzonych w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK) ustalono, że dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego pojazdu przekracza 3.5 tony. Natomiast na podstawie pisma informacyjnego pochodzącego z Europejskiego Funduszy Leasingowego S.A. ustalono, że posiadaczem ww. pojazdu w chwili powstania naruszenia był A. P. Powyższe zostało ustalone w ramach prowadzonej przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego kontroli stacjonarnej obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Organ pismem z dnia 7 lipca 2017 r. zawiadomił skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej w dniu 24 lutego 2017 r. W toku postępowania organ wezwał K. Sp. z o.o. (podmiot odpowiedzialny za obsługę krajowego systemu elektronicznego poboru opłat, działający w imieniu i na rzecz Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad) do złożenia wyjaśnień dotyczących ww. przejazdu. Na podstawie udzielonych informacji organ ustalił, iż w dniu naruszenia nie odnotowano nieprawidłowości w funkcjonowaniu systemu elektronicznego poboru opłat oraz działaniu bramownic, zaś użytkownik nie składał reklamacji w związku z niesprawnym urządzeniem viabox, nie dokonywał również jego wymiany ani zwrotu. Z wykazu transakcji na koncie użytkownika wynika, iż w momencie odnotowania naruszenia, tj. 24 lutego 2017 r. o godz. 07:21:12 na koncie przedpłaconym użytkownika nie było dostępnych środków pieniężnych koniecznych do uiszczenia opłaty (saldo konta wynosiło 0,00 zł). Środki pieniężne wyczerpały się w dniu 2 grudnia 2016 r. o godz. 07:12:40. Użytkownik doładował konto przed naruszeniem w dniu 10 marca 2016 r. o godzinie 10:42:18, kwotą 500 zł, nadto nie odnotowano doładowania konta po zarejestrowanym naruszeniu. Według informacji operatora systemu pojazd o numerze rejestracyjnym [...] zarejestrowany został również w systemie elektronicznego poboru opłat w dniu 16 marca 2016 r. o godz. 23:42 na umowie z odroczoną płatnością i zostało wydane do niego urządzenie viabox. Według oświadczenia K. sp. z o.o., podczas przejazdu aktywne urządzenie viabox przynależało do konta przedpłaconego od dnia 9 marca 2016 r. od godz. 18:44. Operator systemu oświadczył, że w dniu naruszenia, tj. 24 lutego 2017 r. aktywne było urządzenie o numerze [...] wydane w dniu 9 marca 2016 r. o godz. 18:51:19 na umowie przedpłaconej (pre-pay) o nr [...], zawartej w dniu 9 marca 2016 r. Natomiast pojazd na umowie z odroczoną płatnością (post-pay) o nr [...]. został reaktywowany w dniu 31 lipca 2017 r. o godzinie 15:04:30 (bezpośrednio po zawieszeniu konta urządzenia na umowie [...]). Według wyjaśnień operatora systemu w sytuacji, gdy pojazd o takim samym numerze rejestracyjnym jest już zarejestrowany w systemie elektronicznego poboru opłat, konto pojazdu nowo dodawanego do umowy jest automatycznie zawieszane, ponieważ w jednej chwili nie może być aktywne więcej niż jedno urządzenie viabox przypisane do tego samego pojazdu. Z pisma operatora systemu wynika ponadto, że użytkownik nie dokonał zamknięcia konta pojazdu na umowie w trybie przedpłaconym w chwili rejestrowania go na nowej umowie. Na podstawie pisma z Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w W organ stwierdził, że wskazany odcinek autostrady [...] został prawidłowo oznakowany, a w czasie kontroli nie stwierdzono uchybień w ustawieniu tabliczek informacyjnych T-34. oznaczających pobór opłaty elektronicznej. W tych okolicznościach organ stwierdził, że skarżący w dniu 24 lutego 2017 r. dokonał przejazdu płatnym odcinkiem drogi bez uiszczenia opłaty elektronicznej. Konsekwencją tego było nałożenie kary pieniężnej w wysokości 1500 zł. Organ powołał przepisy stanowiące podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji oraz odniósł się do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy uznając je za bezzasadne. W ocenie organu sam fakt zarejestrowania pojazdu dodatkowo na umowie z odroczoną płatnością, jak i wyposażenie go w urządzenie viabox z nią powiązane, nie stanowiło automatycznie przesłanki spełnienia obowiązku uiszczania opłat elektronicznych w trakcie poruszania się tym pojazdem po płatnych odcinkach dróg. W tym konkretnym przypadku rejestrując pojazd w systemie na nowej umowie, użytkownik winien zamknąć poprzednie konto pojazdu, gdzie pobór opłat odbywał się w trybie przedpłaconym. Wskazał, że jak wynika z procedury operatora systemu, zawieszenia poprzedniego konta dokonuje pracownik rejestrujący nową umowę, Jednak w niniejszej sprawie to użytkownik pojazdu zobligowany był do wydania takiego polecenia ponieważ wydanie urządzenia viabox o nr [...] nie nastąpiło jednocześnie z zarejestrowaniem pojazdu na nowej umowie. Zarówno dotychczasowe konto pojazdu jak i urządzenie wydane do niego musiało pozostać aktywne, gdyż w czasie dzielącym obydwa zdarzenia pojazd mógł poruszać się po płatnych odcinkach dróg. Organ podkreślił, że przyczyną naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej był brak środków pieniężnych na koncie, a zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje, by ujawnione przez organ naruszenie było konsekwencją nieprawidłowego działania systemu elektronicznego poboru opłat. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, A. P. wniosła o uchylenie obu decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Podniósł zrzuty naruszenia: - art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mających na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli; - art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie jego uczestników do władzy publicznej; - art. 75 k.p.a. poprzez niewystarczające zgromadzenie dowodów z powodu odmowy odpowiedzi na istotne pytania przez operatora systemu Viatoll; - art. 77 k.p.a. poprzez naruszenie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego; - art. 107 k.p.a. poprzez niezrozumiałe i niepoparte dowodami uzasadnienie faktyczne decyzji; - § 10 ust. 1 oraz ust. 2 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych. W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął wskazane zarzuty podnosząc m.in., że Główny Inspektor Transportu Drogowego wystosował szereg pytań wobec operatora systemu, z których najbardziej istotne pozostały bez odpowiedzi. Operator zasłaniał się tajemnicą służbową i brakiem możliwości ujawnienia funkcjonowania wewnętrznych procedur. W ocenie skarżącego brak odpowiedzi na liczne pytania odnośnie funkcjonowania systemu uniemożliwiło skuteczną obronę i doprowadziło do wydania rozstrzygnięcia na zasadzie uznania, gdzie organ w całości dał wiarę niepotwierdzonym informacjom operatora systemu mimo, że ten nie był w stanie ich udowodnić. Skarżący podkreślił, ze na umowie przedpłaconej brak było środków, ponieważ zawarł umowę w trybie odroczonej płatności i w dniu powstania naruszenia umowa ta obowiązywała. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 5 grudnia 2018 r. pełnomocnik skarżącego złożył pismo informujące firmy K. z dnia 17 lipca 2018 r. skierowane do Głównego Inspektora Transportu Drogowego, dotyczące pojazdu [...], w którym poinformowano, że podczas otwarcia nowego konta pojazdu powinno zostać wydane aktywne urządzenie. Na skutek niedopatrzenia pracownika obsługującego użytkownika pobrane urządzenie nie zostało aktywowane przed wydaniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Przedmiotem skargi jest decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego utrzymująca w mocy własną decyzję o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 1500 złotych. Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło wykonywanie przejazdu po drodze krajowej wymienionej w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 1263 ze zm.), z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp. Bezspornie zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 ze zm.), za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Konsekwencją nieuiszczenia opłaty jest nałożenie na stronę kary pieniężnej, której wysokość stosownie do treści art. 13k ust. 1 udp uzależniona jest od rodzaju pojazdu, za przejazd którego nie została uiszczona opłata elektroniczna. Za naruszenie obowiązku uiszczenia obowiązku opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, wymierza się karę pieniężną w wysokości: 1) 500 zł - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy; 2) 1500 zł - w pozostałych przypadkach. Według art. 13k ust. 4 udp kary pieniężne, o których mowa w art. 13k ust. 1 udp, wymierza się właścicielowi pojazdu samochodowego, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, a jeśli pojazdem jest zespół pojazdów to właścicielowi pojazdu złączonego z przyczepą lub naczepą. Jeżeli właściciel nie jest posiadaczem pojazdu to kary nakłada się na podmiot, na rzecz którego przeniesiono posiadanie tego pojazdu. Jak wynika z akt sprawy w dniu 24 lutego 2017 r. o godzinie 07:21:12 zarejestrowano przejazd pojazdu samochodowego o numerze rejestracyjnym [...] przez urządzenie kontrolne zainstalowane na bramownicy znajdującej się w pasie drogowym płatnego odcinka [...] - węzeł [...]. Organ ustalił, iż w dniu naruszenia nie odnotowano nieprawidłowości w funkcjonowaniu systemu elektronicznego poboru opłat oraz działaniu bramownic, zaś użytkownik nie składał reklamacji w związku z niesprawnym urządzeniem viabox, nie dokonywał również jego wymiany ani zwrotu. W momencie odnotowania naruszenia, tj. 24 lutego 2017 r. o godz. 07:21:12 na koncie przedpłaconym użytkownika nie było dostępnych środków pieniężnych koniecznych do uiszczenia opłaty. Środki pieniężne wyczerpały się w dniu 2 grudnia 2016 r. o godz. 07:12:40. Ponadto ten sam pojazd zarejestrowany został również w systemie elektronicznego poboru opłat w dniu 16 marca 2016 r. o godz. 23:42 na umowie z odroczoną płatnością i zostało wydane do niego urządzenie viabox, które nie zostało aktywowane ponieważ w sytuacji, gdy pojazd o takim samym numerze rejestracyjnym jest już zarejestrowany w systemie elektronicznego poboru opłat, konto pojazdu nowo dodawanego do umowy jest automatycznie zawieszane. Powyższa argumentacja stoi w sprzeczności z wyjaśnieniami spółki K. zawartymi w piśmie z dnia 17 lipca 2018 r., które zostało przedstawione przez pełnomocnika skarżącego na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. W piśmie tym wprost wskazano, że podczas otwarcia nowego konta powinno zostać wydane aktywne urządzenie viabox. Wydanie nieaktywnego urządzenia nastąpiło na skutek niedopatrzenia pracownika wydającego to urządzenie. Tym samym stwierdzić należy, że okoliczności sprawy nie zostały przez organ dostatecznie wyjaśnione, zwłaszcza, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazywał na zaniedbania po stronie operatora systemu poboru opłat. W tej sytuacji wskazać trzeba, że zgodnie z unormowaną w art. 7 kpa zasadą prawdy obiektywnej, organy administracji publicznej podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Stosownie do tej zasady, organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy kpa. W tym zakresie można odwołać się do wyroku z dnia 23 listopada 1994 r. III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995, nr 7, poz. 83, w którym Sąd Najwyższy podkreślił, że: "jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego do wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 kpa)". Zauważyć ponadto trzeba, że z zasadą prawdy obiektywnej ściśle wiąże się zawarta w art. 8 kpa zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, która określa wyraźnie to, co implicite jest zawarte w zasadzie praworządności. Z zasady wyrażonej w art. 8 kpa wynika bowiem przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań (por. Jaśkowska Małgorzata, Wróbel Andrzej, Komentarz do art. 8 kodeksu postępowania administracyjnego, wyd. III). W niniejszej sprawie ze zgromadzonego przez organ materiału dowodowego nie wynika jaki wpływ na zaistniałe naruszenie i w konsekwencji na nałożenie na skarżącego kary pieniężnej miało wydanie użytkownikowi nieaktywnego urządzenia viabox na skutek błędu pracownika operatora systemu. Wobec powyższego Sąd uznał, że zachodzi podstawa do uchylenia wydanych w sprawie decyzji. Ponadto należy mieć na uwadze, że jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku (w tym przypadku zapłaty kary pieniężnej), znajdują zastosowanie nowe zasady postępowania administracyjnego, tj.: rozstrzygania na korzyść strony wątpliwości prawnych i faktycznych, obowiązujące od 1 czerwca 2017 r., a więc już w okresie wydawania spornych decyzji (vide: art. 7a i 81a k.p.a.). Wszystkie przytoczone okoliczności świadczą o tym, że organ nie wyjaśnił sprawy w sposób wymagany przez art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie przepisów postępowania administracyjnego miało istotny wpływ na wynik sprawy. Biorąc pod uwagę powyższe organ dokona ponownego i wyczerpującego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy i w zależności od wyników tego postępowania podejmie właściwe rozstrzygnięcia. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 poz. 1302, ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 205 § 2 ww. ustawy.