VI SA/Wa 1728/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas po rozpoznaniu w dniu 15 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. C. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia licencji pracownika ochrony fizycznej pierwszego stopnia postanawia przyznać skarżącemu J. C. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 500 zł (słownie: pięćset złotych) uiszczoną tytułem: wpisu od skargi, wpisu od zażalenia, wpisu od skargi kasacyjnej oraz opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem. Skarżący – J. C., złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie z jego skargi na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia licencji pracownika ochrony fizycznej pierwszego stopnia. W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację materialną swojej sześcioosobowej rodziny. W złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy zawarł informacje o prowadzeniu gospodarstwa domowego wraz z żoną i czworgiem dzieci, o źródłach dochodu swojej rodziny, wskazując, że majątek rodziny stanowi dom o powierzchni 120 m2 oraz grunty rolne o powierzchni 1,66 ha przeliczeniowego. Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez złożenie dokumentów obrazujących jego sytuację materialną, w tym między innymi wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych i lokat, odpisu zeznań podatkowych skarżącego i jego małżonki za rok 2011 lub 2012. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący oświadczył, że tytułem dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych z funduszy Unii Europejskiej otrzymał kwotę 5.500 zł. Jednocześnie wymienił wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego zamykające się w łącznej kwocie 5.040 zł. Nadesłał dokumenty obrazujące wysokość uzyskiwanego przez niego, jego żonę i starszego syna miesięcznego wynagrodzenia oraz zeznania podatkowe za rok 2011, z których wynika, że osiągnął dochód w wysokości 65.257,39 zł, zaś żona dochód w wysokości 24.472,79 zł. Przesłał również zaświadczenia potwierdzające, że pozostałe dzieci pobierają naukę. W dniu 10 czerwca 2013 r. do akt niniejszej sprawy wpłynęła skarga kasacyjna skarżącego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 marca 2013 r. sporządzona przez ustanowionego z wyboru adwokata. Do skargi kasacyjnej został załączony dowód uiszczenia wpisu od tej skargi w kwocie 100 zł oraz pełnomocnictwo z dnia 4 czerwca 2013 r. upoważniające ww. pełnomocnika do reprezentowania skarżącego zarówno przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, jak i przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Postanowieniem z dnia 10 lipca 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 1728/12, odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. W uzasadnieniu postanowienia podano, że skoro skarżący nie nadesłał oczekiwanych przez referendarza sądowego rachunków bankowych, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, to zasadnym jest nieuwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jak wskazano, fakt ustanowienia przez skarżącego profesjonalnego pełnomocnika z wyboru do dalszego prowadzenia niniejszej sprawy oraz opłacenia skargi kasacyjnej nie pozwala na uznanie, że skarżący wypełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący podniósł, że ani on, ani jego żona nie posiadają lokat oszczędnościowych, ponieważ ich sytuacja finansowa nie pozwala im zaoszczędzić, trudno im zaspokoić bieżące potrzeby rodziny. Nadto skarżący wyjaśnił, że na rachunkach bankowych nie posiadają zgromadzonych środków, gdyż wszystkie pieniądze wydają na bieżąco. Przedstawił sytuację zdrowotną swojej rodziny i związaną z tym konieczność ponoszenia wydatków na leki i wizyty lekarskie. Skarżący nadmienił, że ustanowienie pełnomocnika wynikało z koniczności złożenia skargi kasacyjnej w terminie, przed upływem którego jego wniosek o przyznania prawa pomocy nie został rozpoznany. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzenie niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w tym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.). Oceniając wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, stwierdzić należy, że zasługuje on na uwzględnienie jedynie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę uiszczonego wpisu od skargi, wpisu od zażalenia, wpisu od skargi kasacyjnej oraz wniesionej opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z dnia 28 marca 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 1728/12 wraz z uzasadnieniem. Stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a. strona postępowania, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, zobowiązana jest do złożenia oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, jest ona zobowiązana na wezwanie złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów (art. 255 p.p.s.a.). Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia we wnioskowanym zakresie. W niniejszej sprawie zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 11 kwietnia 2013 r. skarżący został zobowiązany między innymi do przedstawienia wyciągów z posiadanych przez niego i jego małżonkę rachunków bankowych i lokat za okres ostatnich 3 miesięcy. Wprawdzie, jak wynika z akt sprawy poprzedzających wniesienie sprzeciwu, skarżący nie wypowiedział się w tej kwestii, jednakże zobrazował swoją sytuację materialną wskazując na wysokość dochodów uzyskanych wspólnie z małżonką w 2011 r. oraz ponoszone koszty związane z posiadaniem gospodarstwa rolnego. Informacje te w zestawieniu z opisaną przez skarżącego sytuacją rodzinną, liczbą uczących się dzieci, koniecznością zakupu leków i opłacenia wizyt lekarskich dla członków swojej rodziny pozwalają stwierdzić, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednocześnie zauważyć należy, że udzielenie przez skarżącego pełnomocnictwa adwokatowi z jednoczesnym umocowaniem go do działania, w imieniu strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie oraz Naczelnym Sądem Administracyjnym powoduje brak uzasadnienia dla ustanowienia skarżącemu adwokata. Innymi słowy, fakt ustanowienia przez skarżącego profesjonalnego pełnomocnika z wyboru nie pozwala na uznanie, że skarżący wypełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w tym zakresie. W tym miejscu podkreślić należy, że postanowienie o przyznaniu prawa pomocy ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki ex nunc, tzn. od daty wniesienia wniosku. Nie działa ono zatem z mocą wsteczną, lecz obejmuje swoim zakresem wszelkie przyszłe i potencjalne koszty sądowe, w tym również te opłaty sądowe, które mogą być następstwem zmian w obowiązującym ustawodawstwie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 125/04 oraz z dnia 15 czerwca 2011 roku, sygn. akt II FZ 194/11, a także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 czerwca 2005 r., sygn. akt I SA/Wr 2578/02 – publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; B. Dauter [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 248; J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 578; T. Woś, [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 630-631). Prawo pomocy nie przysługuje z urzędu. Nie jest ono sytuacją faktyczną, ale aktem konwencjonalnym, tak jak rozstrzygnięcie Sądu wywołuje skutek w sferze prawnej. Skutek taki działa prospektywnie, tzn. obejmuje teraźniejsze i przyszłe zdarzenia lub okoliczności sprawy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt II FZ 635/10, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Mając powyższe na uwadze oraz fakt poniesienia przez skarżącego na tym etapie postępowania kosztów sądowych związanych z uiszczeniem wpisu od skargi, wpisu od zażalenia, wpisu od skargi kasacyjnej oraz wniesieniem opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z dnia 28 marca 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 1728/12 wraz z uzasadnieniem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.