VI SA/Wa 2034/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. P. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie rzecznika patentowego w sprawie ze skargi Z. P. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji unieważniającej prawo z rejestracji wzoru przemysłowego pt. "Teczka na dokumenty" ([...]) postanawia zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 25 stycznia 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 2034/16 w ten sposób, że: 1. zwolnić skarżącego Z. P. od kosztów sądowych, 2. ustanowić dla skarżącego Z. P. rzecznika patentowego. Z. P. (dalej też jako "skarżący") złożył w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie rzecznika patentowego. Mając na uwadze, iż oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedstawione dokumenty były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, na podstawie zarządzenia starszego referendarza sądowego skarżący został wezwany do ich uzupełnienia. Skarżący żądanych dokumentów nie przedstawił, nie udzielając również żadnych wyjaśnień dotyczących jego sytuacji majątkowej. W zaistniałej sytuacji starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 25 stycznia 2017 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. W uzasadnieniu odmowy wskazał, że skarżący nie przesłał żądanych dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową, w związku z czym brak było możliwości ustalenia, czy skarżący wypełnia przesłanki art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej cyt. jako p.p.s.a. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wskazał, że wskutek choroby oczodołu ma trudności z prawidłowym odczytywaniem tekstu i dokumenty przesłał do Sądu pod inną sygnaturą wskutek błędnego odczytania wezwania. Do sprzeciwu załączył dokumenty wskazujące na jego sytuację majątkową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Jednocześnie, zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej, przepis art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, stosuje się do postępowań wszczętych po dniu jej wejścia w życie. Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. W związku z powyższym stwierdzić należy, że w nowym stanie prawnym, obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 powołanej ustawy). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 omawianej ustawy). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności pozwalają sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej, a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Oceniając przedstawioną przez wnioskodawcę sytuację majątkową stwierdzić należy, że skarżący znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – rzecznika patentowego. Z informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przesłanych dokumentów wynika, iż skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą. W roku 2015 jego dochód z tego tytułu sięgnął kwoty 17 179 złotych (przy przychodach na poziomie 140 118 złotych). Do miesiąca września 2016 roku dochód brutto skarżącego wyniósł 7 518 złotych (przy przychodzie na poziomie 104 513 złotych). Na rzecz skarżącego zasądzono także od S. P. rentę alimentacyjną w wysokości 100 złotych miesięcznie. Skarżący wraz z żoną są właścicielami domu z 1982 roku oraz nieruchomości z przełomu XIX i XX wieku, w stanie znacznego zniszczenia, wystawionych do sprzedaży. Żona skarżącego otrzymuje emeryturę w kwocie 1506 złotych miesięcznie. Skarżący zaznaczył, że niewielkie środki, jakie pozostają do dyspozycji jego i żony, starają się oni przeznaczyć na leki. Przypomnieć należy, że zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W niniejszej sprawie łącznie dochód netto skarżącego i jego żony oscyluje wokół kwoty dwóch tysięcy złotych. Uwzględniając zwykłe wydatki na bieżące funkcjonowanie skarżącego i jego żony, w tym zaznaczoną przez skarżącego konieczność zakupu leków, uznać należy, iż dochód skarżącego i jego żony nie pozwala im na poczynienie oszczędności w bieżących wydatkach celem pokrycia kosztów postępowania sądowego. Skarżący co prawda prowadzi działalność gospodarczą, jednakże zarówno jej skala, jak i finalnie uzyskiwany niewielki dochód z tego tytułu, w ocenie rozpoznającego wniosek, nie wyłączają możliwości przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Jak podkreślił bowiem Naczelny Sąd Administracyjny, przyznając prawo pomocy osobie prowadzącej działalność gospodarczą, z woli ustawodawcy jedynymi przesłankami warunkującymi możliwość przyznania prawa pomocy jest sytuacja materialna skarżącego. Prawo pomocy wiąże się bowiem ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Brak środków finansowych nie może stanowić bariery uniemożliwiającej stronie dochodzenie swych naruszonych praw przed sądem (sygn. akt I GZ 444/13). Zatem, mając na uwadze przedstawioną wyżej sytuację majątkową skarżącego, zasadnym jest przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że z przepisu art. 260 p.p.s.a. wynika, że sąd orzeka reformatoryjnie, a nie kasacyjnie. Sąd nie może być zatem związany ustaleniami faktycznymi oraz prawnymi poczynionymi przez referendarza. Oznacza to, że dla Sądu orzekającego w przedmiotowej sprawie nie jest wiążące ustalenie referendarza, że nieprzedłożenie dodatkowych dokumentów źródłowych świadczy o niewypełnieniu obowiązków przez skarżącego oraz że uniemożliwia ocenę jego sytuacji materialnej. Skoro w niniejszej sprawie skarżący nadesłał przy sprzeciwie dodatkowe dokumenty źródłowe potwierdzające jego stan rodzinny, majątkowy i dochody, z punktu widzenia charakteru wydanego przez Sąd postanowienia są one materiałem pozwalającym na dokonanie oceny, czy skarżący rzeczywiście nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że postanowienie referendarza należało zmienić, ponieważ sytuacja materialna skarżącego nie pozwala na poniesienie przez niego jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym nie tylko opłat sądowych i wydatków, ale także kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Z uwagi na wskazane powyżej okoliczności Sąd uznał, że przesłanka wynikająca z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi została spełniona i dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 § 1 tej ustawy orzeczono, jak w sentencji.