VI SA/Wa 2100/05

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Andrzej Siwek po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Z. i Z. Z. wspólników "E" s. c. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Z. i Z. Z. wspólników "E" s. c. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie nakazania wycofania z obrotu nawozu i ustalenia opłaty sankcyjnej postanawia: - odmówić M. Z. i Z. Z. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Postanowieniem wydanym w niniejszej sprawie w dniu 20 października 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącym – M. Z. i Z. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na w/w postanowienie skarżący wnieśli zażalenie, które Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 18 stycznia 2007 r., sygn. akt II GZ 5/07. Wobec powyższego, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 19 marca 2007 r. wezwano skarżących do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.187 zł – w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. W terminie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi skarżący złożyli kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 13 września 2007 r. odmówiono skarżącym przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W dniu 4 października 2007 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw stron skarżących od ww. postanowienia. Następnie postanowieniem z dnia 5 listopada 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy. Na w/w postanowienie skarżący wnieśli zażalenie, które Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 10 stycznia 2008 r., sygn. akt II GZ 215/07. Pismem z dnia 25 stycznia 2008 r. skarżący zwrócili się po raz trzeci o przyznanie prawa pomocy, wnosząc o zwolnienie od wpisu sądowego "w wysokości 99 procent kwoty wpisu lub wedle uznania Sądu". Na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 3 marca 2008 r. przesłano skarżącym urzędowe formularze wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF), zobowiązując do ich wypełnienia i przesłania do Sądu - w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Zachowując powyższy termin, skarżący złożyli wypełnione formularze wniosku o przyznanie prawa pomocy, w których wnieśli o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku obydwaj skarżący podali, że nie posiadają środków na uiszczenie opłaty sądowej. Każdy ze skarżących prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Skarżący są współwłaścicielami 6 hektarów nieużytków. Ponadto M. Z. jest właścicielem działki budowlanej o powierzchni 4 arów. Obydwaj skarżący wskazali w rubryce 10 formularza PPF (zatytułowanej Dochody), iż nie mają dochodów. Pismem Sądu z dnia 8 kwietnia 2008 r. każdy ze skarżących został wezwany do uzupełnienia w terminie 14 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy. I tak Z. Z. wezwano do: 1) udzielenia informacji, czy wskazana w rubryce 10 formularza PPF informacja, iż "nie osiąga dochodów" oznacza, że: a) skarżący nadal prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, lecz nie osiąga z tego tytułu dochodu (w takim przypadku zobowiązać skarżącego do przedłożenia odpisu ostatniej deklaracji o wysokości dochodu (straty) z prowadzonej działalności gospodarczej osiągniętego od początku bieżącego roku podatkowego), b) skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej ani nie jest zatrudniony (w takim przypadku zobowiązać skarżącego do przedłożenia dokumentu potwierdzającego fakt wyrejestrowania prowadzonej przez niego działalności gospodarczej z ewidencji prowadzonej przez właściwy organ gminy oraz zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o zarejestrowaniu w ewidencji osób bezrobotnych), 2) udzielenia informacji, czy nadal prowadzi działalność rolniczą, 3) wyjaśnienia, czy posiada aktualnie składniki majątkowe (w tym nieruchomości oraz ruchomości o wartości powyżej 3000 Euro), 4) ewentualnego wskazania wszelkich dodatkowych okoliczności, które, zdaniem skarżącego mają istotny wpływ na jego aktualną sytuację majątkową i możliwości płatnicze. Natomiast M. Z. został wezwany do: 1) udzielenia informacji, czy wskazana w rubryce 10 formularza PPF informacja, iż "nie osiąga dochodów" oznacza, że: a) skarżący nadal prowadzi produkcję rolną w zakresie jej działów specjalnych, lecz nie osiąga z tego tytułu dochodu, b) skarżący nie prowadzi już produkcji rolnej ani nie jest zatrudniony (w takim przypadku zobowiązać skarżącego do przedłożenia zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o zarejestrowaniu w ewidencji osób bezrobotnych), 2) udzielenia informacji, czy nadal prowadzi działalność rolniczą, 3) ewentualnego wskazania wszelkich dodatkowych okoliczności, które, zdaniem skarżącego mają istotny wpływ na jego aktualną sytuację majątkową i możliwości płatnicze. W odpowiedzi na powyższe wezwania skarżący w piśmie z dnia 21 kwietnia 2008 r. wskazali, iż Z. Z. nadal prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą. Dodali, że w wyniku wyroku WSA w Warszawie z dnia 19 października 2007 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1602/07) spółka rolnicza "E." częściowo wznowiła sprzedaż, a pozarolnicza firma Z. Z. wznowiła dystrybucję. Jednak obie firmy "nie osiągają dochodu, bo dobytek materialny Z. Z. znalazł się (w całości) pod zastawem kredytowym, jak również dobytek M. Z. (tytułem poręczenia)". Jednocześnie skarżący podali, że dochód w/w przedsiębiorstw jest w całości konsumowany przez spłatę zobowiązań, a koszt funkcjonowania tych przedsiębiorstw oraz pozyskanie środków transportu okazał się bardzo wysoki. Ponadto skarżący oświadczyli, iż nie posiadają miesięcznych deklaracji dochodu. Do przedmiotowego pisma z dnia 21 kwietnia 2008 r. załączyli kserokopię 1 strony odpisu wyroku Sądu Okręgowego w [...], [...] Wydział Cywilny z dnia [...] marca 2008 r., sygn. akt [...] (wydanego w sprawie o [...]), kserokopię 7 strony uzasadnienia w/w wyroku oraz kserokopię 1 i 2 strony protokołu kontroli przeprowadzonej w dniu 12 lutego 2008 r. w "E." w D. przez inspektorów Wojewódzkiego Inspektoratu Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w S. Zgodnie z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w sprawie niniejszej, mianowicie skarżący zostali wezwani do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, czego nie uczynili. Stosownie natomiast do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). W niniejszej sprawie skarżący pomimo wezwania Sądu w żaden sposób nie udokumentowali swojej aktualnej sytuacji majątkowej. Ograniczyli się do stwierdzenia, że nie osiągają dochodów. Z drugiej strony skarżący wskazali, iż ich dochody są w całości pochłaniane przez zobowiązania, a na ich majątkach zostały ustanowione zabezpieczenia: rzeczowe - zastaw (w przypadku Z. Z.) i osobiste – poręczenie (w przypadku M. Z.). Nie podali przy tym żadnych konkretnych informacji, np. wielkości zabezpieczonych zobowiązań czy wysokości dochodów (strat) osiągniętych w ubiegłym roku podatkowym. Tymczasem samo powołanie się na brak dochodów czy obciążenia majątkowe nie może być uznane za udowodnienie trudnej sytuacji materialnej. Podkreślić należy, iż instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które ze względu na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny (tak na gruncie przepisów k.p.c. J. Gudowski /w:/ T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewska "Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego. Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze", tom 1, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 290 i cytowane tam orzecznictwo Sądu Najwyższego). Skoro zatem jest to pomoc państwa, Sąd musi ustalić, czy ubiegający się o prawo pomocy wypełnia ustawowe przesłanki jej przyznania, co nie jest możliwe w przypadku niewykazania stanu majątkowego skarżących. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało postanowić jak w sentencji.