VI SA/Wa 2110/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak Sędziowie Asesor WSA Danuta Szydłowska (spr.) Sędzia WSA Olga Żurawska – Matusiak Protokolant Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi F. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie przyznania wynagrodzenia za dozór pojazdu 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. stwierdza, że uchylone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w [...] na rzecz F. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2008 r. wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 oraz art. 144 kpa oraz na podstawie art. 181 kc w związku z § 3 pkt 1 lit. c i § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 kwietnia 2002 r. w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 50, poz. 449) oraz w związku z art. 18 i art. 102 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] maja 2008 r. przyznające F. wynagrodzenie za dozór pojazdu –rower- za okres od [...] marca 2008 r. do [...] kwietnia 2008 r. w kwocie 85,67 zł, oraz odmawiające przyznania wynagrodzenia w pozostałej części. Zajmując stanowisko w sprawie organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy i wskazał, iż ustawa - Prawo o ruchu drogowym oraz przepisy wykonawcze do tej ustawy nie regulują kwestii finansowania wydatków związanych z likwidacją pojazdów, które przeszły na rzecz Skarbu Państwa. Powyższa problematyka nie została też uregulowana w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 23 kwietnia 2002 r. w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w podniesionej sprawie do kosztów likwidacyjnych. A zatem w ocenie organu w sprawie zastosowanie mają zasady pokrywania wydatków określone w ustawie z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104, ze zm.). Urząd Skarbowy, wykonujący funkcje organu likwidacyjnego, jako jednostka budżetowa, na podstawie art. 20 ww. ustawy pokrywa swoje wydatki bezpośrednio z budżetu państwa a pobrane dochody odprowadza na rachunek dochodów budżetu państwa. Stąd też wydatki związane z likwidacją pojazdów, które przeszły z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa, winny być pokrywane z budżetu urzędu, który zleca dokonanie stosownych czynności (np. parkowanie, holowanie pojazdu). W przypadku, gdy w postępowaniu likwidacyjnym występuje zarówno organ orzekający o przepadku pojazdu na rzecz Skarbu Państwa, jak i organ dokonujący faktycznej likwidacji (organ rekwizycyjny), zgodnie z art. 20 ww. ustawy koszty likwidacyjne ponosić będzie organ rekwizycyjny. Organ wyjaśnił, iż do rzeczy ruchomych porzuconych z zamiarem wyzbycia się własności przed dniem 1 stycznia 2002 r. zastosowanie ma art. 181 kc wprowadzający instytucję objęcia rzeczy w samoistne posiadanie i stanowiący jednocześnie podstawę do stosowania przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 kwietnia 2002 r. w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W niniejszej sprawie organem dokonującym faktycznej likwidacji był Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] natomiast organem, do którego przekazano dokumenty niezbędne do przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego był Naczelnik Urzędu Skarbowego [...]. Ponieważ w postępowaniu likwidacyjnym uczestniczyły dwa organy administracyjne, w ocenie organu należało kierować się zasadą, zgodnie, z którą organ dokonujący faktycznej likwidacji jest właściwy do wypłaty wynagrodzenia za dozór, i to ten organ winien ponieść w całości koszty dozoru ww. samochodu osobowego, od momentu otrzymania dokumentów umożliwiających przeprowadzenie postępowania likwidacyjnego, tj. od dnia [...] marca 2008 r.. do momentu odebrania pojazdu z parkingu tj. do dnia [...] kwietnia 2008 r. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie F. zwana dalej skarżącą, wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Podniosła zarzut naruszenia § 3 pkt 1 lit. z i § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 kwietnia 2002 r. w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz w zw. z art. 102 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i art. 130a ust. 10 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, przez błędną interpretację tych przepisów, w wyniku, której przyjęto zasadę, że urzędy skarbowe - organy likwidacyjne winny pokrywać wydatki związane z holowaniem i parkowaniem pojazdów wyłącznie od dnia otrzymania dokumentów pozwalających na prowadzenie postępowania likwidacyjnego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Dodatkowo podniósł, iż prócz przepisów szczególnych nie należy zapominać o ogólnych zasadach ustanowionych w kpa nakazujących stosowanie przepisów dotyczących terminów i działania bez zbędnej zwłoki. W przedmiotowej sprawie dokumenty wpłynęły do urzędu skarbowego z uchybieniem terminów przewidzianych przepisami prawa a zatem za niezasadne należy uznać obarczanie odpowiedzialnością za taką sytuację organy likwidacyjne. Dyrektor Izby Skarbowej, nie kwestionując samego roszczenia, wskazał, iż koszty dozoru Skarb Państwa winien ponosić od chwili, w której staje się właścicielem pojazdu, tj. po upływie 6 miesięcy od dnia usunięcia pojazdu przez właściwe służby publiczne. Jednakże w świetle ustawy o finansach publicznych nie zgodził się z twierdzeniem skarżącej, co do konieczności ponoszenia spornych kosztów przez urzędy skarbowe już od dnia, w którym właścicielem pojazdu stał się Skarb Państwa. Podkreślił, iż Skarbu Państwa nie można utożsamiać tylko i wyłącznie z urzędami skarbowymi gdyż jest on reprezentowany przez różne statio fisci, które jako jednostki organizacyjne uprawnione są do działania w imieniu i na jego rzecz w związku z powierzonymi im w tym zakresie zadaniami. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie z uwagi na uchybienia Policji nie można kosztami obarczać urzędów skarbowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowi art. 102 § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. nr 110, poz. 968 ze zm.) określający obowiązki dozorcy oraz wydatki i wynagrodzenie związane z wykonywaniem dozoru nad ruchomością, która przeszła na własność Skarbu Państwa. Z mocy § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 23 kwietnia 2002 r. w sprawie rozciągnięcia niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. nr 110, poz. 968 ze zm.) do przechowywania na parkingu pojazdów mają zastosowanie przepisy działu II rozdziału 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w szczególności art. 102. Stosownie do brzmienia art. 102 § 2 ww. ustawy organ egzekucyjny przyzna, na żądanie dozorcy, zwrot koniecznych wydatków związanych z wykonywaniem dozoru oraz wynagrodzenie za dozór. Ustawą z dnia 6 września 2001 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 12 listopada 2001 r.), dodany został art. 130a w ustawie z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, zmieniającej nim ustawę z dniem 1 stycznia 2002 r. Stosownie do art. 130a ust. 10 ustawy Prawo o ruchu drogowym pojazd usunięty w trybie określonym w ust. 1 lub 2 i nieodebrany przez uprawnioną osobę w terminie 6 miesięcy od dnia usunięcia uznaje się za porzucony z zamiarem wyzbycia się. Pojazd ten przechodzi na rzecz Skarbu Państwa z mocy ustawy. Tak więc upływ 6 miesięcy od dnia usunięcia pojazdu powoduje, że nieodebrany w tym terminie pojazd staje się własnością Skarbu Państwa z mocy samego prawa. Wprawdzie w § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2002 r. w sprawie usuwania pojazdów (Dz. U. Nr 134, poz. 1133 ze. zm.) jest mowa, że o "przyjęciu" na rzecz Skarbu Państwa (art. 130a ust. 10 natomiast stanowi, że pojazd "przechodzi" z mocy ustawy na rzecz Skarbu Państwa) orzeka naczelnik właściwego miejscowo urzędu skarbowego, co mogłoby sugerować, iż decyzja wydana w omawianym trybie ma dla powstania po stronie Skarbu Państwa tytułu własności pojazdu znaczenie konstytutywne, ale w świetle postanowień przepisów ustawy - Prawo o ruchu drogowym nie ulega wątpliwości, że decyzja ta ma wyłącznie charakter deklaratoryjny, bo może potwierdzać tylko to, co nastąpiło z mocy ustawy. Terminem początkowym ponoszenia przez Skarb Państwa spornych kosztów parkowania jest moment, w którym upłynął 6-miesięczny okres liczony od dnia usunięcia pojazdu. Dla ustalenia początkowego terminu, od jakiego Skarb Państwa winien ponosić opłaty za parkowanie pojazdu nie ma, zatem znaczenia, kiedy organ skarbowy otrzymał dokumenty niezbędne do wszczęcia procedury dotyczącej wydania decyzji o przejściu pojazdu na rzecz Skarbu Państwa – wyroki NSA z dni: 8 września 2006 r. I OSK 1765/06, LEX 344067 i 21 lutego 2007 r. I OSK 1185/05, LEX 321159. Ma więc rację F. stwierdzając, że terminem początkowym ponoszenia kosztów parkowania przez Skarb Państwa jest moment, w którym upłynął 6-miesieczny termin liczony od dnia usunięcia pojazdu przez właściwe służby publiczne. Przedmiotowy pojazd został zabezpieczony i znajdował się na parkingu depozytowym F. od 2 listopada 2001 r. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 12 listopada 2001 r.), która dodała art. 130a w ustawie z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, weszła w życie 1 stycznia 2002 r. Nie zawierała przepisów przejściowych. Zatem przepis art. 130a ustawy Prawo o ruchu drogowym obowiązuje od 1 stycznia 2002 r. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 16 marca 2004 r. (K 22/03. Dz. U. nr 51, poz. 514) uznał za niekonstytucyjne przepisy art. 6 dekretu z 18 września 1954 r. o likwidacji nie podjętych depozytów i nieodebranych rzeczy oraz wydanego na jego podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z 16 marca 1971 r. w sprawie orzekania o przejściu depozytów na własność Skarbu Państwa, które stanowiły podstawę przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego. Powstają więc pytania: czy, na jakiej podstawie i z jaką datą Skarb Państwa stał się właścicielem przedmiotowego pojazdu. Z braku szczególnej podstawy prawnej należy odwołać się do przepisów kodeksu cywilnego. I tak zgodnie z art. 180 k.c. właściciel może wyzbyć się własności rzeczy ruchomej przez to, że w tym zamiarze rzecz porzuci. Stosownie natomiast do art. 181 k.c. własność ruchomej rzeczy niczyjej nabywa się przez jej objęcie w posiadanie samoistne. Skoro zabezpieczony pojazd nie został odebrany przez osobę uprawnioną i to przez kilka lat, to oznacza, że właściciel go porzucił z zamiarem wyzbycia się własności. Porzucenie rzeczy ruchomej powoduje utratę własności i przekwalifikowanie rzeczy porzuconej do kategorii rzeczy niczyich. Wymaga to łącznego spełnienia dwóch przesłanek, a mianowicie faktycznej czynności porzucenia rzeczy oraz wyrażenia zamiaru wyzbycia się własności. Własność ruchomej rzeczy niczyjej nabywa się przez jej objęcie w posiadanie samoistne ( art. 181 k.c.). Niezbędne jest zatem zawładnięcie rzeczą. Musi temu towarzyszyć zamiar władania rzeczą "jak właściciel"; postawiono wszak warunek objęcia rzeczy w "posiadanie samoistne" ( vide art. 336 k.c.). Z chwilą objęcia rzeczy niczyjej w posiadanie samoistne następuje nabycie własności. Rzecz objęta przez państwo we władanie w ramach sprawowanych zadań publicznych może stać się przedmiotem posiadania przez wprowadzenie jej do obrotu cywilnego albo na podstawie szczególnej podstawy prawnej - postanowienie SN z 19 lutego 2004 r. IV CK 72/03 M. Prawn. 2006/24/1341. Skarb Państwa objął przedmiotowy pojazd w ramach wypełniania przez państwo zadań publicznych. Nie oznacza to wykonywania posiadania w znaczeniu art. 336 k.c. Jeżeli objęcie rzeczy we władztwo następuje w ramach wypełniania przez państwo zadań publicznych poza stosunkami cywilnoprawnymi, to nie oznacza to wykonywania posiadania w znaczeniu przyjętym w art. 336 k.c. Do istoty tego posiadania należy nie tylko stan faktyczny władania, który jest zaledwie jego pierwotną postacią possessio naturalis, ale również kwalifikacja nadana przez normę prawną mieszczącą się w prawie materialnym i odnoszącą się do stosunków w nim uregulowanych. W niniejszej sprawie na dzień zabezpieczenia pojazdu pojazd nie został wprowadzony do obrotu, co jest bezsporne. Brak było też szczególnej podstawy prawnej do objęcia w posiadanie rzeczy niczyjej, i kwalifikacji nadanej przez tę podstawę. Taka norma prawna pojawiła się dopiero 1 stycznia 2002 r. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy podkreślić, ze terminem początkowym ponoszenia przez Skarb Państwa spornych kosztów parkowania jest moment, w którym upłynął 6-miesięczny okres liczony od dnia usunięcia pojazdu. Dla przedmiotowego pojazdu będzie to upływ 6 miesięcy liczonych od dnia 1 stycznia 2002 r. Z tym dniem wszedł w życie art. 130a ustawy Prawo o ruchu drogowym i tym samym powstała podstawa prawna do objęcia w posiadanie przedmiotowego pojazdu. W dniu 30 maja 2002 r. weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowiące o stosowaniu przepisów działu II rozdziału 6 ustawy do ruchomości, które stały się własnością Skarbu Państwa na podstawie m. in. objęcia w posiadanie rzeczy niczyjej, w tym art. 102 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis ten wskazuje na organ egzekucyjny jako właściwy do przyznania wynagrodzenia za dozór. Tymże organem egzekucyjnym jest niewątpliwie urząd skarbowy. Bez znaczenia jest tu okoliczność, że organ likwidacyjny dokumenty umożliwiające przeprowadzenie postępowania likwidacyjnego otrzymał 21 marca 2008 r., a nie niezwłocznie po upływie wzmiankowanego okresu. Brak należytego współdziałania w tego rodzaju sprawach między podmiotami wskazanymi w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 2 sierpnia 2002 r. (Dz. U. Nr 134, poz. 1133 ze zm.) w sprawie usuwania pojazdów nie może mieć wpływu na ustalenie początkowego terminu, od jakiego Skarb Państwa winien ponosić opłaty za parkowanie pojazdu. Brak jest też jakiegokolwiek przepisu sankcyjnego wobec organów współdziałających. Przepis art. 102 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jednoznacznie określa podmiot zobowiązany do przyznania wynagrodzenia. Na zakończenie należy zauważyć, że zgodnie z wyrokiem TK z 3 czerwca 2008 r. OTK-A 2008/5/76 P 4/06 (Dz. U. nr 100, poz. 649) art. 130a ust. 10 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908, Nr 109, poz. 925, Nr 175, poz. 1462, Nr 179, poz. 1486 i Nr 180, poz. 1494 i 1497, z 2006 r. Nr 17, poz. 141, Nr 104, poz. 708 i 711, Nr 190, poz. 1400, Nr 191, poz. 1410 i Nr 235, poz. 1701, z 2007 r. Nr 52, poz. 343, Nr 57, poz. 381, Nr 99, poz. 661, Nr 123, poz. 845 i Nr 176, poz. 1238 oraz z 2008 r. Nr 37, poz. 214) w zakresie, w jakim dopuszcza odjęcie prawa własności pojazdu bez prawomocnego orzeczenia sądu, jest niezgodny z art. 46, art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz z art. 64 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 sierpnia 2002 r. w sprawie usuwania pojazdów (Dz. U. Nr 134, poz. 1133 i Nr 176, poz. 1451 oraz z 2004 r. Nr 32, poz. 283) jest niezgodny z art. 130a ust. 11 pkt 3 ustawy powołanej w punkcie 1 oraz z art. 92 ust. 1 i art. 46 Konstytucji. Zgodnie z pkt II wyroku przepisy wymienione w części I w punktach 1 i 2, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą z upływem 12 (dwunastu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższy wyrok TK, węzłowy dla ustalenia dopuszczalnego trybu odjęcia prawa własności pojazdu, nie ma jednak dla rozpatrywanej sprawy istotnego znaczenia, albowiem przejęcie prawa własności w trybie art. 130a ustawy Prawo o ruchu drogowym było prawnie skuteczne. Istniała podstawa prawna przejęcia. Organ objął w posiadanie i dokonał likwidacji. Przedmiotem postępowania nie była też kwestia własności przejętego pojazdu lecz sprawa należnych opłat za przechowanie pojazdu na parkingu depozytowym F. Ma do nich skarżąca prawo z mocy art. 102 ustawy prawo o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy uwzględnił wskazaną wyżej ocenę prawną. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153 poz.1270) orzekł jak w sentencji. Stosownie do art. 152 powyższej ustawy, uchylone postanowienie nie podlega wykonaniu. O kosztach Sąd postanowił w oparciu o art. 200 p.p.s.a.