VI SA/Wa 2117/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2011 r. sprawy ze skargi Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia uchwał o odmowie wpisu na listę radców prawnych i wpisania na listę radców prawnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części, w jakiej Minister Sprawiedliwości wpisał G. S. na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...]; 2. oddala skargę w pozostałej części; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja w uchylonej części nie podlega wykonaniu. G. S. (dalej zwany też stroną, skarżącym) w dniu [...] kwietnia 2009 r. złożył wniosek o wpis na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], na podstawie art. 24 ust. 1 i art. 25 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych. Pismem z [...] kwietnia 2009 r. uzupełnił wniosek poprzez załączenie zaświadczenia z dnia [...] kwietnia 2009 r. wystawionego przez firmę "T." sp. j. z siedzibą w K. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] uchwałą z dnia [...] maja 2009 r., Nr [...] odmówiła wpisu wnioskodawcy na listę radców prawnych uznając, że strona nie spełnia przesłanek określonych w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych w brzmieniu znowelizowanym ustawą z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2009 r., Nr 37, poz. 286). Od powyższej uchwały skarżący odwołał się do P. w W., zarzucając zaskarżonej uchwale, że została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj.: art. 24 ust. 2a oraz art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych. P. w W. uchwałą z dnia [...] sierpnia 2009 r., Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] o odmowie wpisu skarżącego na listę radców prawnych tej Izby, podzielając w pełni argumentację organu I instancji. Od tej uchwały w dniu [...] września 2009 r. skarżący odwołał się do Ministra Sprawiedliwości, wnosząc o uchylenie uchwał: P. w W. oraz Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] i dokonanie wpisu na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...]. Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] października 2009 r., Nr [...]uchylił uchwałę P. z dnia [...] sierpnia 2009 r., Nr [...] oraz utrzymaną przez nią w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] maja 2009 r., Nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Radzie Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...]. Rada ta, uchwałą z dnia [...] lutego 2010 r., Nr [...], po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, odmówiła ponownie wpisu strony na listę radców prawnych, uznając, że skarżący nie spełnia przesłanek określonych w art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. a i b ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy - Prawo o notariacie. Od powyższej uchwały skarżący złożył w dniu [...] marca 2010 r. odwołanie do P. w W., wnosząc o jej uchylenie i dokonanie wpisu na listę radców prawnych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej uchwały i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Uchwałą z dnia [...] maja 2010 r., Nr [...] P. utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę. P. co do zasady podzieliło argumentację organu I instancji. Od powyższej uchwały, skarżący złożył w dniu [...] czerwca 2010 r. odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, wnosząc o uchylenie zaskarżonej uchwały i dokonanie wpisu na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...]. Uwzględniając w całości odwołanie Minister Sprawiedliwości stwierdził, że P. poczyniło nieprawidłowe ustalenia faktyczne i dokonało nieprawidłowej oceny prawnej w zakresie posiadanej przez wnioskodawcę praktyki zawodowej co spowodowało przyjęcie, iż nie spełnia on przesłanki dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Uznał, że zgromadzony w postępowaniu materiał dowodowy pozwala stwierdzić, że postępowanie wyjaśniające w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone przez organy samorządowe w sposób wyczerpujący, a to dało podstawę do wydania przez Ministra Sprawiedliwości decyzji merytorycznej w wpisie kandydatek na listę radców prawnych. Stwierdził, że w dniu [...] marca 2009 r. weszła w życie ustawa z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2009 r., Nr 37, poz. 286) - która zmieniła dotychczasową treść art. 25 ustawy o radcach prawnych. Przepis ten uregulował w odmienny sposób kryteria, na podstawie których oceniana jest praktyka kandydata, niezbędna do uzyskania wpisu na listę radców prawnych. Z brzmienia art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych wynika, że wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się do osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1. Minister Sprawiedliwości ocenił, że z dokumentów złożonych wraz z wnioskiem o wpis na listę radców prawnych wynika, że skarżący w czerwcu 1997 r. ukończył wyższe studia magisterskie na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] w [...], uzyskując tytuł magistra prawa.Uchwałą z dnia [...] stycznia 2003 r., Nr [...] Rady Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] w [...] uzyskał stopień naukowy doktora nauk prawnych. Od dnia [...] maja 2003 r. na podstawie umowy o współpracy z dnia [...] kwietnia 2003 r. wykonywał czynności we wszelkich sprawach wynikających z bieżącej działalności "T." s.c. w K. Natomiast od dnia [...] kwietnia 2008 r. do chwili obecnej wymieniony na podstawie umowy o stałe świadczenie usług prawniczych zawartej z "T." sp. j. z siedzibą w K. świadczy usługi prawne w zakresie obsługi klientów Kancelarii. Z zaświadczenia wystawionego przez adwokata X. K., wynika, iż wykonywał na podstawie umowy o współpracy z "T." s.c. w K., czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej. Do zakresu jego działań należało m.in.: udzielanie porad i konsultacji prawnych, sporządzanie opinii prawnych, opracowywanie projektów aktów prawnych, sporządzanie pism procesowych w postępowaniach przed organami administracji publicznej i sądami oraz występowanie na podstawie udzielanych mu pełnomocnictw przed organami administracji publicznej w sprawach należących do działalności wymienionej Kancelarii. Nie podzielił stanowiska P. oraz Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], że art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych różnicuje sytuację kandydatów uzależniając spełnienie przesłanek o wpisie od miejsca wykonywania przez nich czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej. Użyty przez ustawodawcę termin "w kancelarii" nie może być utożsamiany z fizycznym świadczeniem czynności przez wnioskodawcę w kancelarii, gdyż sformułowanie to odnosi się do sposobu organizacji działalności prawnej prowadzonej przez adwokata, czy radcę prawnego. Ocenił, że taka interpretacja przyjęta przez organ wpisowy i odwoławczy jest niedopuszczalna również ze względu na przewidzianą przez ustawodawcę możliwość wykonywania tych czynności przez wnioskodawcę nie tylko w formie umowy o pracę, ale także na podstawie umów cywilno-prawnych, które ze swej istoty mogą być wykonywane poza siedzibą kancelarii. Utożsamianie pojęcia: "w kancelarii" z fizycznym miejscem świadczenia tych czynności podważa sens art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych. Istotą tej regulacji nie jest określenie w sensie fizycznym miejsca świadczenia czynności, lecz wykonywanie w odpowiedniej formie wymagających wiedzy prawniczej czynności związanych ze świadczeniem pomocy prawnej, gdyż to te elementy stanowią przesłankę wpisu. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości w omawianej sprawie do okresu wymienionego w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych należy zaliczyć praktykę zawodową nabytą przez stronę w czasie współpracy z "T." s.c. w K. od dnia [...] kwietnia 2004 r., czyli w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych. W ocenie Ministra Sprawiedliwości powyższe fakty potwierdzają okoliczność, iż wnioskodawca spełnia wszystkie przesłanki niezbędne do wpisu na listę radców prawnych wymagane przepisami ustawy o radcach prawnych. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., Minister Sprawiedliwości uchylił uchwałę P. z dnia [...] maja 2010 r., Nr [...] oraz utrzymaną przez nią w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] lutego 2010 r., Nr [...] o odmowie wpisu wymienionej na listę radców prawnych tej Izby i wpisał G. S. na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...]. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyło P. zarzucając wadliwą interpretację art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie. Uczestnik postępowania G. S. wniósł o oddalenie skargi i uzasadnienie swojego stanowiska popierające argumentację Ministra Sprawiedliwości zawarł w piśmie złożonym do Sądu [...] marca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga co do zasady jest nieuzasadniona. W ocenie Sądu, Minister Sprawiedliwości prawidłowo ocenił, że G. S. spełnia wszystkie przesłanki niezbędne do wpisu na listę radców prawnych wymagane w art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych. Przepis ten stanowi, że wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się do osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę radców prawnych, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4 a ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze, lub kancelarii i radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1. Z materiału dowodowego i stanowiska stron wynika, że nie ma sporu co do stanu faktycznego, a co do interpretacji powołanej normy w kontekście faktu, że kandydat czynności o których mówi ta norma wykazywał na podstawie umowy o współpracy z kancelarią adwokacką – w sprawach należących do działalności tej kancelarii – działając jako podmiot gospodarczy. Sąd w składzie orzekającym aprobuje w pełni stanowisko Ministra Sprawiedliwości odnośnie interpretacji normy art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych, iż utożsamianie pojęcia użytego w przepisie "w kancelarii" – z miejscem świadczenia tych czynności podważa sens tego uregulowania. Istotą tej regulacji nie jest określenie w sensie fizycznym miejsca świadczenia usług, czyli "czynności", lecz wykonywanie w odpowiedniej formie wymagających wiedzy prawniczej "czynności" bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej. Należy bowiem uznać, że współpraca G. S., prowadzącego samodzielną działalność gospodarczą i oparta na umowie cywilnoprawnej z kancelarią adwokacką – wypełnia zawarty w tym przepisie wymóg ustawowy wykonywania czynności "w kancelarii". Strona bowiem na podstawie tejże umowy z kancelarią adwokacką – na jej rzecz – jak ustalono: udzielała porad i konsultacji prawnych, sporządzała opinie prawne, opracowywała projekty aktów prawnych, projekty pism procesowych w postępowaniach przed organami administracji publicznej i sądów oraz występowała na podstawie udzielonych jej pełnomocnictw przed organami administracji publicznej w sprawach należących do działalności wymienionej kancelarii. Ma rację organ administracji, że ograniczanie sposobu wykonywania umowy cywilnej do świadczenia tego typu czynności poprzez fizyczną obecność wykonującego je – w kancelarii – stanowiłoby niedopuszczalne ograniczenie sposobu wykonywania tych czynności i organizacji pracy. Nie taka jest istota cytowanego przepisu. Forma wykonywanej działalności nie wpływa na fakt, że prowadzona jest "pod patronatem" kancelarii adwokackiej. W przepisie chodzi zatem o merytoryczną pracę kandydata, a nie o sposób wykonywania przez niego "czynności". Z powyższych względów całkowicie uzasadniona jest ta część decyzji Ministra Sprawiedliwości, która uchyla obie uchwały samorządu radcowskiego odmawiające wpisu G. S. na listę radców prawnych. Inną rzeczą jest, w ocenie Sądu – stwierdzoną z urzędu – uprawnienie Ministra Sprawiedliwości jako organu wpisowego, bowiem żaden przepis prawa tego nie statuuje. W ocenie Sądu orzekającego, w niniejszej sprawie nie można tego uprawnienia domniemywać. Należy zauważyć, że podstawa prawna rozstrzygnięcia Ministra Sprawiedliwości w kwestii wpisania uczestnika postępowania na listę radców prawnych ORA w [...] nie znajduje też oparcia w powołanym art. 31 ust. 2a ustawy o radcach prawnych. Uprawnienia materialnego organu nie można zaś wywodzić z uprawnień procesowych z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. W tej kwestii stanowisko zajmował Sąd Najwyższy w uchwale z 30 lipca 1987 r. sygn. akt III PZP 15/87, w której zaakceptował stanowisko, na gruncie ustawy Prawo o adwokaturze, że Minister Sprawiedliwości może na podstawie art. 47 ust. 2 p.o.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylić zaskarżoną uchwałę organu samorządu adwokackiego i orzec co do istoty, czyli dokonać wpisu na listę adwokatów. Uchwała została podjęta w innych warunkach ustrojowych, wówczas, gdy obowiązywały inne standardy konstytucyjne. W uzasadnieniu tej uchwały – na co zwrócił uwagę sędzia NSA A. Kisielewicz w zdaniu odrębnym wyroku NSA z 8 listopada 2006 r. sygn. akt II GSK 182/06 – "SN podkreślił, że prawo nie pozwala już na domniemanie uprawnień Ministra Sprawiedliwości do wkraczania w działalność samorządu adwokackiego, jeżeli konkretny przepis takiego uprawnienia nie przewiduje i że Minister Sprawiedliwości nie ma ogólnej kompetencji do sprawowania zwierzchniego nadzoru nad samorządem adwokackim, a istota tego samorządu polega m.in. na tym, że organizacja samorządowa sama zarządza swoimi sprawami i sama decyduje o swoim składzie osobowym". Z przepisów ustawy o radcach prawnych wynika, że zasadniczą rolę w tej korporacji przypisano m.in. okręgowej izbie radców prawnych i to ona decyduje m.in. o wpisie na listę radców prawnych. Z powyższych względów, stosując prawidłową interpretację cytowanego na wstępie art. 25 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o radcach prawnych to ten organ rozpozna wniosek G. S. o wpis na listę radców prawnych. Mając na uwadze powyższe Sąd w części, w której Minister dokonał wpisu, uchylił zaskarżoną decyzję (art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a.) uznając, że organ ten dokonał wadliwej interpretacji art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w tej części, z której wywiódł swoje materialne uprawnienie do dokonania wpisu na listę radców prawnych. W pozostałym zakresie skarga podlegała oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.). Powyższe okoliczności nie stanowiły podstawy uzasadniającej, w myśl art. 206 p.p.s.a., zasądzenia na rzecz P. kosztów postępowania, bowiem de facto skarżący przegrał sprawę.