VI SA/Wa 2144/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Protokolant ref.staż. Agata Rosiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2019 r. sprawy ze skargi E.W. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2018r. z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę 2. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2018r. na rzecz E. W. kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] września 2018 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2018 r., na podstawie art. 78h ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2018 r. poz. 1184, ze. zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 kpa po rozpatrzeniu odwołania E. W., utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w W. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Komisja wskazała, że zdająca z zadania z zakresu prawa karnego, cywilnego i administracyjnego otrzymała ocene bardzo dobrą, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę niedostateczną zaś z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dobrą. Powołując się na treść przepisu art. 78f ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, Komisja stwierdziła, iż E.W. uzyskała wynik negatywny z egzaminu. Komisja Odwoławcza dokonała szczegółowej analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu rozpatrywania odwołania i wyjaśniła kwestię kryteriów ocen zadań z poszczególnych części egzaminu. Stwierdziła, że skarżąca kwestionuje ocenę uzyskaną z pracy z zakresu prawa gospodarczego. W tym właśnie zakresie koniecznym jest odniesienie się do podniesionych zarzutów, także przez pryzmat argumentów zawartych w uzasadnieniu odwołania. Dokonując oceny trafności zarzutów, Komisja Odwoławcza podniosła, że egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez zdającą rozwiązanie z zakresu prawa gospodarczego, w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 78e ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, na ocenę niedostateczną. Egzaminator [...] A. Z. oceniła pracę w sposób następujący: 1/ Zachowanie wymogów formalnych: - egzaminowany nieprawidłowo i sprzecznie z przepisem art. 117 k.s.h. wskazał komandytariusza "T." spółki komandytowej – T. M., jako upoważnionego do zawarcia umowy w imieniu i na rzecz sprzedawcy. Egzaminowany powołał się przy tym na pełnomocnictwo udzielone komandytariuszowi (w trybie art. 118 k.s.h.), podczas gdy z treści zadania egzaminacyjnego wynikało, że komandytariusz T. M. nie posiada pełnomocnictwa do reprezentowania spółki; - egzaminowany prawidłowo określił reprezentanta kupującego, ale nie powołał dokumentu wykazującego uprawnienie tej osoby do zawarcia umowy w imieniu i na rzecz "L." spółki z organiczną odpowiedzialnością w organizacji; - z uwagi na to, że umowę w imieniu sprzedawcy podpisała osoba nieuprawniona, umowa sporządzona przez egzaminowanego jest czynnością niezupełną. 2/ Prawidłowość zastosowania przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji: - egzaminowany w § 1 umowy zatytułowanym “Przedmiot umowy" określił zarówno przedmiot umowy, jak i wzajemne prawa i obowiązki stron - zgodnie z treścią art. 535 k.c. - zapis § 2 pkt 4 i 5 umowy obejmujący zastrzeżenie kar umownych na wypadek niewykonania obowiązku wydania bądź odebrania pojazdów ciężarowych w terminie umówionym przez odpowiednio sprzedawcę bądź kupującego jest nieprecyzyjny i niezupełny. Egzaminowany w pkt 4 § 2 posługuje się pojęciem: “Przedmiotu Sprzedaży", a w punkcie 5 § 2 - pojęciem "Przedmiotów Sprzedaży", podczas gdy w § 1 umowy wprowadził pojęcie jedynie: "Przedmiotu Sprzedaży". Z tych względów omawiane zapisy budzą poważne wątpliwości interpretacyjne. Niezależnie od tego zastrzeżenie kar umownych nie zawiera rozróżnienia sytuacji, gdy niewykonanie obowiązku wydania/odebrania dotyczy7 obu pojazdów łącznie jak i każdego z osobna: - zapisy § 3 pkt 3 i 4 umowy nie stanowią wykonania zadania w zakresie zastrzeżenia odsetek umownych na rzecz sprzedawcy na wypadek opóźnienia w zapłacie ceny przez kupującego. Zapis jest nieprecyzyjny, wewnętrznie sprzeczny, nasuwa poważne wątpliwości interpretacyjne; - zapisy § 3 pkt 7, § 5 umowy nie stanowią wykonania zadania egzaminacyjnego; zapisy § 6 umowy nie stanowią wykonania zadania w zakresie rozszerzenia odpowiedzialności sprzedawcy z tytułu rękojmi za wady fizyczne; - egzaminowany prawidłowo w § 7 umowy zastrzegł na rzecz sprzedawcy prawo odkupu oraz ustalił warunki formalne i finansowe wykonania tego prawa; - zapis na sąd polubowny w § 8 umowy jest zrozumiały, ale prawidłowo powinien brzmieć: "spory mogące powstać z przyszłości na tle niniejszej umowy strony poddają pod rozstrzygnięcie sądu polubownego; - zapis § 9 pkt 9 umowy budzi wątpliwości interpretacyjne w zakresie w jakim, w kwestiach nieuregulowanych w umowie, odsyła do ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych oraz o swobodzie działalności gospodarczej. 3/ Poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje: - sporządzona przez egzaminowanego umowa - z uwagi na to, że została zawarta (po stronie sprzedawcy) przez osobę nieuprawnioną - jest czynnością niezupełną negotium claudicans. Jej ważność i skuteczność zależeć będzie od potwierdzenia przez właściwe osoby na zasadach art. 103 k.c. Brak potwierdzenia natomiast skutkować będzie nieważnością umowy. Z uwagi na to, że od egzaminowanego oczekiwano sporządzenia ważnej i skutecznej umowy sprzedaży, powyższy błąd dyskwalifikuje cala pracę; - egzaminowany nie wykonał zadania egzaminacyjnego w całości, to jest: a/ w zakresie zastrzeżenia odsetek umownych na wypadek opóźnienia w zapłacie ceny przez kupującego; b/ w zakresie rozszerzenia odpowiedzialności sprzedawcy z tytułu rękojmi za wady fizyczne przedmiotu umowy; c/ w zakresie zastrzeżenia kar umownych na wypadek niewydania/nieodebrania przedmiotu umowy w terminie, oddzielnie dla każdego pojazdu i dla obu pojazdów łącznie; d/ egzaminowany zamieścił w umowie zapisy, których treść jest w całości sprzeczna z treścią zadania egzaminacyjnego; e/ zapisy umowy w przeważającej części nasuwają poważne wątpliwości interpretacyjne. Tym samym należy je ocenić jako rażąco sprzeczne z interesem reprezentowanej strony. 4/ Inne uwagi: (język, styl, staranność pracy): język pracy jest nieprofesjonalny, niedbały, a zapisy poszczególnych paragrafów umowy chaotyczne, niechronologiczne, nasuwające poważne trudności interpretacyjne. Drugi egzaminator adwokat O. S. wydała następującą opinię: 1/ Zachowanie wymogów formalnych: Sporządzona przez zdającego umowa sprzedaży spełnia wymogi formalne dla tej czynności prawnej, tj. - należycie identyfikuje przedmiot sprzedaży , przewiduje jego wydanie i odebranie oraz określa cenę sprzedaży. Strony umowy sprzedaży, opisanej w zadaniu egzaminacyjnym, zostały określone prawidłowo, ale nie wiadomo, czy zdający przewidział należytą reprezentację sprzedawcy, a w związku z tym - czy przygotowana przez zdającego umowa zostałaby ważnie zawarta i wywoływałaby skutki prawne w obrocie. Zdający wskazał, że sprzedawca będzie reprezentowany przez komandytariusza, na podstawie pełnomocnictwa udzielonego mu przez komplementariusza. Jednak nie wskazał, który komplementariusz sprzedawcy - wg niego - udzielił pełnomocnictwa. W opisie zadania egzaminacyjnego wyraźnie wskazano, że komandytariusz nie posiada pełnomocnictwa do reprezentowania spółki. Nawet gdyby przyjąć, że zdającemu wolno było poczynić dodatkowe założenie, w postaci istnienia pełnomocnictwa dla komandytariusza, to załącznik ten (pełnomocnictwo) powinien zostać opisany w taki sposób, aby możliwa była weryfikacja, czy umowa jest ważnie zawarta. Jeden z komplementariuszy sprzedawcy - co również wyraźnie wynikało z opisu zadania - był pozbawiony prawa reprezentowania spółki. W opisie zadania wprost również przewidziano, że wspólnikami sprzedawcy są dwaj kompletnentariusze. Nic nie stało zatem na przeszkodzie, aby wskazać drugiego komplementariusza, jako reprezentującego sprzedawcę, czego Zdający nie uczynił. 2/ Prawidłowość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji: Zgodnie ze stanem faktycznym zadania egzaminacyjnego Zdający winien byl w szczególności: a. opisać dokumenty lub załączniki do umowy w taki sposób, aby można było jednoznacznie ustalić wszystkie elementy wpływające na jej ważność i skuteczność - co uczynił niewystarczająco, nie wskazując, który komplementariusz udzielił komandytariuszowi sprzedawcy pełnomocnictwa do reprezentowania spółki (przy założeniu, że Zdającemu wolno było przyjąć założenie wyraźnie sprzeczne z opisem zadania); b. powołać dokumenty identyfikujące strony i wykazujące należyte umocowanie osób je reprezentujących - co uczynił nieprawidłowo ze względów wskazanych wyżej; c. w miejscu przeznaczonym na złożenie podpisów niezbędnych do zawarcia umowy wpisać słowo “podpis" ze wskazaniem osoby składającej go, co uczyni! prawidłowo, ale nie pozwala to na weryfikację, czy umowa została ważnie zawarta z przyczyn wskazanych wyżej; d. przewidzieć cenę uwzględniającą podatek od towarów i usług, co uczynił prawidłowo; Zdający użył słowa “brutto", co nie jest określeniem precyzyjnym. Interpretacja umowy co do tego. czy cena zawiera podatek od towarów i usług musiałaby być zatem dokonywana z pomocą art. 106c ustawy o podatku od towarów i usług; e. przewidzieć termin i miejsce wydania przedmiotów sprzedaży, co uczynił prawidłowo; f. zabezpieczyć terminowość wydania i odebrania przedmiotów sprzedaży karami umownymi na rzecz kupującego i sprzedawcy, co uczynił w § 2 umowy zgodnie z prawem, lecz niekorzystnie dla kupującego (zastrzeżenie w punkcie 3 poniżej); g. przewidzieć termin zapłaty i odsetki umowne, co uczyni! nieprawidłowo, nie wskazując, czy przewidziana przez niego stopa odsetek (12%) to stawka w skali roku (dodatkowe zastrzeżenia w punkcie 3); h. przewidzieć rozszerzoną odpowiedzialność sprzedawcy z tytułu rękojmi za wady fizyczne, co uczynił prawidłowo w § 6 umowy; i. wskazać moment przejścia na rzecz kupującego korzyści i ciężarów związanych z przedmiotem sprzedaży, co uczynił prawidłowo w § 2 umowy; j. przewidzieć zastrzeżenie prawa odkupu, co uczynił zgodnie z prawem, lecz bardzo niekorzyslnie dla kupującego (zastrzeżenie w punkcie 3 poniżej); k. sformułować zapis na sąd polubowny, co uczynił prawidłowo, dodatkowo wskazując, wg jakiego regulaminu strony toczyć będą spór. 3/ Poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje: Zdający mial za zadanie przygotować projekt umowy świadcząc pomoc prawną na rzecz kupującego, co oznaczało, że nie powinien był - z zastrzeżeniem treści zadania - przewidywać rozwiązań niekorzystnych dla kupującego oraz powinien był - z zachowaniem rozwiązań adekwatnych dla praktyki obrotu - przewidzieć rozwiązania korzystne dla kupującego. Zdający nie zróżnicował wysokości kar umownych zastrzeżonych na rzecz kupującego i sprzedawcy. Ponadto, zastrzegając karę umowną na rzecz kupującego wskazał, że jest ona należna, o ile do niewydania samochodów dojdzie ..z wyłącznej winy “Sprzedawcy". Wprawdzie analogiczny zapis sformułował zastrzegając karę umowną na rzecz sprzedawcy, jednak nie zmienia to faktu, że ewentualne dochodzenie przez kupującego kary umownej połączone byłoby z koniecznością udowodnienia wyłącznej winy sprzedawcy. Zdający niepotrzebnie przewidział możliwość dochodzenia odszkodowania przenoszącego zastrzeżoną kiirę umowną także na rzecz sprzedawcy, a zatem strony, której interesów miał nie reprezentować. Nie jest jasne, po co zdający - będący wszak prawnikiem kupującego - przewidział zabezpieczenie zapłaty ceny wekslem z deklaracją wekslową (§ 3 ust. 7 umowy). Ponadto, zdający sformułował zbędne postanowienie dot. terminu płatności odsetek ustawowych, wskazując, iż należą się one po upływie 30 dni liczonych od dnia spełnienia świadczenia przez sprzedawcę .,ale nie dłużej niż do dnia wymagalności świadczenia pieniężnego". Spełnieniem świadczenia przez sprzedawcę będzie przecież wydanie samochodów, które ma nastąpić za 30 dni. Dopiero od tego momentu biegnie trzydziestodniowy termin, o którym pisze zdający. Oznacza to, że postanowienie dot. odsetek ustawowych nie znajdzie zastosowania, bo po kolejnych 15 dniach od wydania samochodów (zatem przed upływem trzydziestodniowego terminu, o którym pisze Zdający) nadejdzie termin wymagalności świadczenia pieniężnego kupującego (zapłaty ceny). Pozytywnie należy ocenić sformułowanie oświadczeń stron umowy (szczególnie: oświadczeń sprzedawcy), jednak już niekorzystne dla kupującego jest zastrzeganie na rzecz sprzedawcy kary umownej na wypadek, gdyby oświadczenie kupującego okazało się nieprawdziwe (jednym z oświadczeń kupującego było oświadczenie o braku wniosku o ogłoszenie upadłości, którego złożenie jest obciążone ryzykiem nawet wówczas, gdy dla złożenia wniosku brak jest przesłanek). Ponadto, Zdający niekorzystnie dla kupującego sformułował warunki regulujące cenę odkupu. Ma być ona istotnie niższa, niż cena sprzedaży; gdyby zatem sprzedawca wykonywał prawo odkupu następnego dnia po zawarciu umowy sprzedaży, dla kupującego byłaby to transakcja niekorzystna, albowiem nie tylko poniósłby on koszty zawarcia umowy sprzedaży (choćby: koszty obsługi prawnej), ale również straciłby kilkadziesiąt tysięcy złotych. 4. Inne uwagi (ięzyk, styl, staranność pracy ): Praca jest - z powyższymi zastrzeżeniami - bardzo staranna. Umowa jest uporządkowana, została podzielona na liczne jednostki redakcyjne, co ułatwia lekturę. Sformułowane przez Zdającego postanowienia końcowe (§ 9) świadczą o doświadczeniu w przygotowywaniu projektów umów. Tym bardziej zaskakujące są opisane wyżej błędy, a w szczególności - nieprawidłowo opisana reprezentacja sprzedawcy. Zdający posługuje się poprawnym językiem prawniczym; dziwi zatytułowanie § 5 “niewłaściwe wykonywanie umowy", co nie jest wyrażeniem kodeksowym. W ocenie Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z pkt 1 informacji dla zdającego, zdający miał sporządzić jako adwokat H. W. świadczący pomoc prawną na rzecz "L." spółki o.o. w organizacji umowę zgodnie z podanymi założeniami. Oznacza to, że zdający nie mógł poczynić odmiennych założeń co do stanu faktycznego zadania. Odnośnie ..Sprzedawcy" z zadania wynikało, m.in. że na podstawie umowy jeden z dwóch kompłementariuszy – A. K. jest pozbawiony prawa reprezentowania spółki, a komandytariusz T.M. nie posiada pełnomocnictwa do reprezentowania spółki. Przyjęcie w takiej sytuacji, że jednak komandytariusz posiada pełnomocnictwo i w dodatku bez wskazania od którego komplementariusza jest rażącym uchybieniem, a dodatkowo świadczy o niedokładnym czytaniu założeń zadania, które należy wykonać, co sprzeciwia się zasadom profesjonalizmu zawodowego adwokata, który powinien respektować istniejący stan faktyczny i nie dokonywać kreacji rzeczywistości, jeśli nawet wydawałoby się to korzystne dla klienta. Nadto zgodnie z pkt 3 Informacji dla zdającego, zawartych w zadaniu egzaminacyjnym, zdający nie mieli wprawdzie obowiązku opracowywania załączników niezbędnych do zawarcia umowy, jednak powołane w treści umowy dokumenty lub załączniki miały zostać opisane w taki sposób, aby można było jednoznacznie ustalić wszystkie elementy wpływające na ich ważność i skuteczność. W sytuacji, gdy jeden z komplementariuszy był pozbawiony w umowie spółki prawa reprezentowania dla oceny ważności pełnomocnictwa koniecznym było w jego opisie wskazanie, kto konkretnie je podpisał. Wskazanie, że pełnomocnictwa udzielił komplementariusz uprawniony do reprezentowania spółki nie jest wystarczające, gdyż nie wiadomo, kogo zdająca uważa za uprawnionego do takiego reprezentowania, w szczególności czy także w tym przypadku nie przyjęła, że doszło do zmiany umowy spółki w zakresie prawa reprezentowania A. K.Ponieważ adwokat nie podpisywał umowy a tylko przygotował jej projekt, to w praktyce również klient może mieć wątpliwości co do prawidłowości pełnomocnictwa. Powyższe miało tym większe znaczenie, że do umowy sprzedaży nie dołączono w postaci załącznika umowy spółki komandytowej (dołączono tylko umowę spółki kupującej), ani nie przytoczono w komparycji jej zapisów odnośnie prawa reprezentowania przez komplementariusza D. K. i wyłączenia prawa reprezentowania A. K. Nic nie stało zatem na przeszkodzie, aby skarżąca opisała załącznik stanowiący pełnomocnictwo w taki sposób, aby wynikało z niej, kto konkretnie je podpisał. Wskazany w umowie zapis jest niejasny co do skuteczności ustanowienia pełnomocnika spółki do podpisania przedmiotowej umowy i nie dowodzi znajomości przez zdającą treści art. 117 i 121 § 1 k.s.h. Nade wszystko świadczy o bardzo niedokładnym czytaniu zadania i nie wyciąganiu wniosków z czytanego tekstu. Nie do przyjęcia jest interpretacja zdającej zawarta w odwołaniu, że w założeniach zadania chodziło, o to, że komandytariuszowi “dotychczas nie przyznano uprawnienia do reprezentowania spółki", zatem nie było przeszkód aby je przyznać na datę sporządzania umowy. Przemawiać ma za tym zapis dotyczący kupującego: "w spółce nie ustanowiono pełnomocnika i jedyny wspólnik nie zamierza go ustanowić do zawarcia tej umowy". Rozumowanie to zawiera błąd logiczny. Z faktu, że jeden podmiot (kupujący) nie zamierza ustanowić pełnomocnika, nie można wnioskować, a contario, że druga strona umowy ma taki zamiar. Odwołująca miałaby rację, gdyby taki zamiar został wyartykułowany w założeniach odnośnie sprzedawcy. W stanie faktycznym sprawy komandytariusz nie był osobą uprawnioną do reprezentowania sprzedawcy, zatem sporządzona umowa jest czynnością niezupełną, a w rezultacie bezskuteczną. Treść zadania egzaminacyjnego nie dopuszczała możliwości sporządzenia umowy dotkniętej bezskutecznością zawieszoną i sporządzenie takiej umowy musi zostać zakwalifikowane jako niewykonanie zadania egzaminacyjnego. Zdaniem Komisji omówione uchybienia należy uznać za istotne i skutkujące obniżeniem oceny pracy co najmniej o dwa stopnie w stosunku do bardzo dobrej pracy, a więc takiej, która posiada wszystkie wymagane elementy sporządzone w sposób prawidłowy, w której przyjęto trafne rozwiązanie, spostrzeżono wszystkie - istotne z punktu widzenia ochrony interesów mocodawcy - problemy prawne i prawidłowo je rozwiązano w treści umowy. Ewentualnym dodatkowym atutem wzorowej pracy, którą można byłoby ocenić jako celującą byłyby, nieprzewidziane w poleceniu egzaminacyjnym rozwiązania prawne prawidłowo zastosowane w umowie (np. dodatkowe zabezpieczenia interesu klienta) i profesjonalna bezbłędna konstrukcja umowy - świadczące o ponadprzeciętnych umiejętnościach zdającego. Skarżąca popełniła w swojej pracy także inne istotne uchybienia, wytknięte jej przez egzaminatorów, a świadczące o niedostatecznej znajomości przepisów prawa przez zdającą i braku umiejętności ich interpretacji oraz stosowania (w szczególności umiejętności sporządzania umów), a także o nienależytym zabezpieczeniu interesu reprezentowanej strony skutkujące obniżeniem oceny o kolejny stopień. Z Informacji dla zdającego wynikało, że umowa ma być sporządzona zgodnie z założeniami, przy czym dla zdającego szczególne znaczenie miały oczekiwania i interes kupującego zawarte w pkt III opisu stanu faktycznego, gdyż jego interesy mial reprezentować zdający jako adwokat. Szczególnie istotne uchybienia przeciwko interesowi reprezentowanego klienta to: 1/ wbrew poleceniu zawartym w zadaniu w istocie nie rozszerzono odpowiedzialności sprzedawcy z tytułu rękojmi za wady fizyczne. 2/ przyznanie sprzedawcy prawa odkupu po istotnie niższej cenie niż cena zakupu bez względu na dodatkowe okoliczności, np. czas jaki upłynął od daty sprzedaży, rażąco narusza interes kupującego; 3/ obciążenie klienta dodatkowym zabezpieczeniem w postaci weksla in blanco bez jakiejkolwiek potrzeby jest sprzeczne z jego interesem i nie wynikało z założeń; 4/ zastrzeżenie możliwości dochodzenia przez sprzedawcę odszkodowania przewyższającego ustalone kary umowne również narusza interes klienta, podobnie jak brak jakiegokolwiek zróżnicowania wysokości kar umownych obu stron, obciążenie kupującego karą umowną za “podanie nieprawdziwych danych" oraz obwarowanie skuteczności kar umownych zastrzeżonych na rzecz kupującego od “wyłącznej winy" sprzedającego. Ponadto zastrzeżenia budzą postanowienia dotyczące: - kar umownych na wypadek niewydania i nieodebrania samochodów przez brak odróżnienia sytuacji, gdy chodzi o jeden samochód łub o dwa samochody; - brak sprecyzowania jakie ..odsetki ustawowe" strony zastrzegły w § 3 ust. 3 umowy przy braki, wskazania konkretnej stopy procentowej; - brak obowiązku wystawienia faktury VAT. Z powyższej analizy treści pracy wynika, że z przedstawionych w zadaniu egzaminacyjnym problemów zdająca nie rozwiązała w sposób prawidłowy istotnej ich części. Powyższe uchybienia - ich waga i ilość - powodują obniżenie oceny pracy zdającą łącznie o trzy stopnie, co skutkuje oceną niedostateczną. Wymienione uchybienia są istotne, gdyż w istocie świadczą o niewykonaniu założeń zadania i niewystarczającym chronieniu interesu klienta. Organ stwierdził, że w rezultacie Komisja Egzaminacyjna I stopnia prawidłowo oceniła pracę zdającej, stosując właściwą gradację i kryteria ocen. Dla uzyskania oceny pozytywnej na egzaminie adwokackim konieczne jest sporządzenie umowy ważnej i skutecznej w- dacie jej sporządzenia. Umowa ta powinna zawierać wszystkie postanowienia istotne dla danego rodzaju umowy, a nadto takie dodatkowe postanowienia, które należycie chronią słuszny interes mocodawcy i stanowią wykonanie polecenia egzaminacyjnego. Mimo wielu pozytywnych elementów pracy, powyższych kryteriów praca egzaminacyjna nie spełnia. Zgodnie z art. 78d ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Taką wiedzą nie wykazała się zdająca, która nie zdołała sporządzić w sposób prawidłowy umowy sprzedaży , nie wykazała się wiedzą w zakresie sporządzania umów w tym prawidłowego oznaczania osób uprawnionych do reprezentacji spółek prawa handlowego zgodnie z istniejącym stanem faktycznym oraz nie wykonała wszystkich poleceń egzaminacyjnych w sposób zabezpieczający należycie słuszne prawa reprezentowanego klienta. Konkludując, Komisja zauważyłą, że ocenę pozytywną może uzyskać tylko takie rozwiązanie zadania, które jest poprawne pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes strony reprezentowanej przez zdającego (łącznie). Umowa sporządzona przez zdającego nie stanowi dojrzałego prawniczo opracowania egzaminacyjnego, a to z uwagi na wskazane uchybienia i niezrealizowanie wszystkich założeń zadania w interesie klienta. Skoro więc ostatecznie skarżąca otrzymała ocenę niedostateczną z zadania z zakresu prawa gospodarczego, brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania. Zgodnie bowiem z art. 78f ust. 1 cytowanej ustawy, pozytywny wynik z egzaminu otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu otrzymał ocenę pozytywną. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, E.W., wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały Komisji II stopnia oraz uchwały Komisji I stopnia i zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca podniosła zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy tj : 1) art. 78d ust. 1 w zw. z art. 78e ust. 2 PrAdw poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżąca nie podsiada prawniczego przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, a z przygotowanej przez nią pracy nie wynika umiejętność interpretacji i prawidłowego sposobu rozwiązania problemu, a w konsekwencji niezasadne uznanie, że skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu adwokackiego przeprowadzonego w dniach 20-23 marca 2018 roku, w skutek ustalenia niedostatecznej oceny z trzeciej części egzaminu - prawa gospodarczego, pomimo iż praca skarżącej spełniała wszelkie wymogi do uzyskania oceny pozytywnej, a w szczególności była ważną i skuteczną umową sprzedaży, co było zasadniczym warunkiem uzyskania oceny pozytywnej z tej części egzaminu; oraz naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik postępowania administracyjnego tj. 1) art. 7, art. 8 § 1 i 2, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz 107 § 3 k.p.a. poprzez: a) zaniechanie wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i pominięcie przy ustaleniu stanu faktycznego sprawy innych kryteriów niż "opis istotnych zagadnień" zadania egzaminacyjnego, co w konsekwencji spowodowało, że skarżąca otrzymała ocenę negatywną z zadania z zakresu prawa gospodarczego, ponieważ Komisja Egzaminacyjna II stopnia, utrzymując zaskarżoną uchwałę w mocy, całkowicie błędnie założyła, że osobą występującą przy zawarciu umowy w imieniu spółki komandytowej T. może być jedynie komplementariusz niepozbawiony prawa reprezentacji, tj. D. K., podczas gdy prawo takie miał również komandytariusz – T. M.- po udzieleniu mu stosownego pełnomocnictwa - gdyż uprawnienie do udzielenia pełnomocnictwa komandytariuszowi nie zostało wyłączone; b) błędne twierdzenie, że skarżąca nie zidentyfikowała prawidłowo problemu prawnego w zadaniu i w związku z tym w sposób niewłaściwy opisała dokument pełnomocnictwa udzielonego komandytariuszowi T. M. przez kompiementariusza, nie podając szczegółowo jego danych osobowych, podczas gdy z treści zadania egzaminacyjnego wynikało jednoznacznie, że jest tylko dwóch komplementariuszy, a jeden z nich jest pozbawiony prawa do reprezentowania spółki, co tym samym oznacza, że jest osobą nieuprawnioną do reprezentacji, a zatem określenie "uprawniony komplementariusz" w tym stanie faktycznym mogło odnosić się wyłącznie do jednej osoby – D.K.; c) poprzez dokonanie dowolnej oceny pracy z zakresu prawa gospodarczego, z pominięciem zasad logiki, w tym przede wszystkim poprzez błędną interpretację treści zadania egzaminacyjnego, a następnie przyjęcie, że praca zasługuje na ocenę negatywną, pomimo iż stosownie do treści polecenia, sporządzona przez skarżącą umowa sprzedaży była ważna i skuteczna oraz zawierała wszelkie wymienione w treści zadania elementy, a ponadto praca spełniała kryteria wymienione w opisie istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnej; d) poprzez dokonanie dowolnej oceny informacji dla zdającego i przyjęcie, iż wynikało z niej, że T. M. nie można było udzielić pełnomocnictwa do reprezentowania spółki, podczas gdy w treści zadania podano jedynie, że komandytariusz nie posiada pełnomocnictwa do reprezentowania spółki, jak również że jeden z komplementariuszy jest uprawniony do reprezentacji spółki, w tym udzielania pełnomocnictw, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia zasady prawdy obiektywnej, zasady zaufania obywateli do organów państwa oraz zasady swobodnej oceny przez niesprawiedliwą i nieznajdującą uzasadnienia w obiektywnych kryteriach ocenę; e) błędne przyjęcie, że skarżąca nie przewidziała w pracy obowiązku zapłaty za przedmioty umowy fakturą VAT, w sytuacji gdy obowiązek taki został przewidziany w § 3 ust. 2 umowy; f) niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz dokonanie dowolnej i błędnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów skarżącej, w tym również całkowicie błędną i niczym nieuzasadnioną interpretację prawidłowej i logicznej argumentacji skarżącej przedstawionej w odwołaniu, a w konsekwencji błędne ustalenie, dokonane w sposób dowolny i nieobiektywny, że skarżąca nie prezentuje odpowiedniego poziomu przygotowania prawniczego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, podczas gdy oceny uzyskane przez nią z poszczególnych części egzaminu adwokackiego są następujące: 1) prawo karne - ocena bardzo dobra (5); 2) prawo cywilne - ocena bardzo dobra (5); 3) prawo administracyjne - ocena bardzo dobra (5), 4) zasady wykonywania zawodu lub zasady etyki - ocena dobra (4), a ocena negatywna z zadania z zakresu prawa gospodarczego została ustalona z naruszeniem przepisów prawa; 3) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 poprzez utrzymanie w mocy uchwały organu I instancji, pomimo nierozpatrzenia i nieustosunkowania się w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały do całości argumentacji, zarzutów i okoliczności podniesionych w odwołaniu, podczas gdy Komisja Egzaminacyjna II stopnia ma obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i rozpoznania całego materiału dowodowego, w szczególności w zakresie wniesionego odwołania i zawartej w nim argumentacji. W uzasadnieniu skargi skarżącą rozwinęła i szczegółowo uzasadniła podniesione zarzuty. W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości wnosząc o jej oddalenie podtrzymała dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Postępowanie związane z egzaminem adwokackim regulują przepisy art. 78d - art. 78 i ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2018 r., poz. 1184 ze zm.). Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów (Dz. U. z 2013 r. poz. 829) zakres, tryb i sposób przeprowadzenia egzaminu adwokackiego i radcowskiego w latach 2014 i 2015 odbywa się na podstawie ustaw zmienianych w brzmieniu dotychczasowym, z tym, że egzaminy nie będą obejmowały zadania polegającego na rozwiązaniu testu. Egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Zadanie z zakresu prawa karnego polega na przygotowaniu aktu oskarżenia lub apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Zadanie z zakresu prawa cywilnego polega na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Zadanie z zakresu prawa gospodarczego polega na przygotowaniu umowy albo pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Zadanie z zakresu prawa administracyjnego polega na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Piąta część egzaminu adwokackiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki polegającego na przygotowaniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Egzaminatorzy dokonują oceny każdej z części egzaminu adwokackiego z zastosowaniem następującej skali ocen: 1) oceny pozytywne: a) celująca (6), b) bardzo dobra (5), c) dobra (4), d) dostateczna (3); 2) ocena negatywna - niedostateczna (2). W trakcie egzaminu adwokackiego zdający może korzystać z tekstów aktów prawnych i komentarzy oraz orzecznictwa. Oceny rozwiązania każdego z zadań dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Oceny rozwiązania zadania z części piątej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową , sporządza jej pisemne uzasadnienie i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu adwokackiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu adwokackiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów przy czym: oceny pozytywne to: celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 5,51 do 6,00; bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 4,51 do 5,50; dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,51 do 4,50; dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,00 do 3,50; ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi poniżej 3,00. Zróżnicowanie ocen pozytywnych wskazuje na wyraźną wolę ustawodawcy do odejścia od ocen dwuwartościowych (ocena pozytywna i ocena negatywna; 0/1), a ustawodawca dopuszcza myśl, że mogą powstawać prace w różnym stopniu odbiegające – z jednej strony - od prac zasługujących na ocenę pozytywną, z drugiej zaś – nie zasługujące wyłącznie na ocenę negatywną. Stosownie do art. 78 f ust. 1 omawianej ustawy pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu otrzymał ocenę pozytywną. Postępowanie przed komisją odwoławczą nie jest procedurą odwoławczą w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, w ramach której sprawa administracyjna zostaje rozpoznana ponownie w jej całokształcie. Odwołanie służy od uchwały o wyniku egzaminu adwokackiego. Zakres procedury odwoławczej uregulowany jest na podstawie upoważnienia ustawowego wynikającego z art. 78h § 14 w/w ustawy w rozporządzeniu z dnia z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego ( Dz. U. Z 2016 r. poz. 101) i jest on ograniczony do oceny zarzutów podniesionych w odwołaniu (por. § 5 ust.2 pkt 1 i 3 rozporządzenia). W postępowaniu przed komisją odwoławczą nie chodzi zatem o ponowne przeprowadzenie procedury egzaminacyjnej, ani o ponowne sprawdzenie całej pracy egzaminacyjnej, której ocenę zdający/-a zakwestionował/-ła, tylko o skontrolowanie zasadności postawionych zarzutów w stosunku do oceny pracy. Może się jednak zdarzyć, że przy ocenie zarzutów postawionych przez zdającego/-ą, przedstawiając konkretny problem prawny występujący w pracy (która stanowi przecież całość), Komisja II stopnia dostrzeże inne wady i wskaże je w uzasadnieniu uchwały. Takie działanie komisji nie dyskwalifikuje jej działania jeżeli nie oprze swego rozstrzygnięcia na tych właśnie dodatkowo zauważonych błędach. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była uchwała o negatywnym wyniku egzaminu adwokackiego, zatem kontrolą powinna być objęta prawidłowość i rzetelność oceny pracy egzaminacyjnej kwestionowanej przez skarżącą. Mając na uwadze art. 78 e ust. 4 ustawy o adwokaturze i ustaloną w tym przepisie skalę ocen (od oceny niedostatecznej do oceny celującej) przewidzianych dla rozstrzygania przy analizie egzaminu która to rozpiętość sprawia, iż przy ocenie należy uwzględnić wpływ poszczególnych aspektów sporządzonej przez zdającego pracy nie tylko pod kątem zastosowania oceny niedostatecznej, ale również oceny pozytywnej, uznać należy, iż Komisja Odwoławcza nie wyjaśniła jednoznacznie, dlaczego oceniając pracę skarżącej zastosowała skalę ocen od 5 do 2 nie zaś od 6 do 2. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały Komisja stwierdziła, że uchybienia w pracy egzaminacyjnej powodują obniżenie oceny o dwa stopnie w stosunku do oceny bardzo dobrej, a więc takiej, która posiada wszystkie wymagane elementy sporządzone w sposób prawidłowy, w której przyjęto trafne rozwiązanie, spostrzeżono wszystkie - istotne z punktu widzenia ochrony interesów mocodawcy - problemy prawne i prawidłowo je rozwiązano w treści umowy. Pozostałe błędy skutkują dalszym obniżeniem oceny o jeden stopień. Zdaniem Komisji na ocenę celującą zasługuje praca wzorowa, której dodatkowym atutem byłoby nieprzewidziane w poleceniu egzaminacyjnym rozwiązania prawne prawidłowo zastosowane w umowie (np. dodatkowe zabezpieczenia interesu klienta) i profesjonalna bezbłędna konstrukcja umowy - świadczące o ponadprzeciętnych umiejętnościach zdającego. Należy podkreślić, że ustawodawca przyjął szerokie spektrum możliwych do zastosowania ocen a kryterium, zgodnie z którym egzaminatorzy oceniają pracę, jest obiektywne, bowiem stanowią je przepisy prawa .Użycie przez ustawodawcę w art 78e ust. 2 sformułowania "w szczególności" oznacza, że jest to wyliczenie otwarte, które może być uzupełnione jeszcze innymi kryteriami, jednakże muszą one zostać precyzyjnie określone, i z wyraźnym zachowaniem pierwszeństwa kryteriów ustawowych. Tymczasem Komisja nie wyjaśniła dlaczego obniżając skarżącej ocenę uznała za punkt wyjścia ocenę bardzo dobrą, nie zaś celującą. Nie wskazała w sposób przekonujący jakie dodatkowe atuty świadczące o ponad przeciętnej wiedzy zdającego, winien zawierać projekt sporządzony w ramach zadania egzaminacyjnego. Ustawa o adwokaturze nie zawiera definicji co należy uznać za dodatkowe atuty które powinny znaleźć się w sporządzonym przez egzaminowanego projekcie. Skoro zatem Komisja uznała za słuszne zastosowanie skali ocen od 5 do 2, z uwagi na brak tych atutów to winna doprecyzować co należy pod użytym określeniem rozumieć. Nie jest jasnym i wystarczającym użyte przez Komisję stwierdzenie cyt."nieprzewidziane w poleceniu egzaminacyjnym rozwiązania prawne prawidłowo zastosowane w umowie (np. dodatkowe zabezpieczenia interesu klienta) i profesjonalna bezbłędna konstrukcja umowy - świadczące o ponadprzeciętnych umiejętnościach zdającego." Niejako na marginesie można by w tym miejscu zauważyć, że jeden z egzaminatorów stwierdził, że cyt." Umowa jest uporządkowana, została podzielona na liczne jednostki redakcyjne, co ułatwia lekturę. Sformułowane przez Zdającego postanowienia końcowe (§ 9) świadczą o doświadczeniu w przygotowywaniu projektów umów" czego organ, wskazując na profesjonalizm i bezbłędną konstrukcję umowy w kontekście dodatkowych atutów wzorowej pracy, którą można by ocenić jako celującą, zdaje się nie dostrzegać. Komisja wywodząc zasadność obniżenia oceny końcowej stwierdziła, że ocena ta winna zostać obniżona o trzy stopnie, co powoduje, że gdyby Komisja zastosowała przy ocenie pracy skalę ocen przewidzianą przez ustawodawcę to końcowa ocena byłaby pozytywna. Sąd prezentuje stanowisko, że poszczególne uchybienia powinny być oceniane przy zastosowaniu kryteriów przypisanych dla każdej z poszczególnych ocen a zatem dla dokonania ostatecznej oceny poprawności zadania koniecznym winno być dokonanie porównania i wyważenia pozytywnych i negatywnych elementów ocenianej pracy przy zastosowaniu skali ocen wskazanych przez ustawodawcę tj. od 6 do 2. W konsekwencji w ocenie Sądu z uzasadnienia zaskarżonej uchwały nie wynika jakimi motywami Komisja II stopnia się kierowała przy przyjęciu, że elementy negatywne pracy skarżącej przeważyły nad jej elementami pozytywnymi w sposób, który uniemożliwił podwyższenie oceny z kwestionowanej część egzaminu. Uznać więc należy, że materiał dowodowy sprawy - praca skarżącej oceniona w świetle mających zastosowanie do objętych nią kwestii faktyczno-prawnych przepisów prawa- nie został w pełni prawidłowo rozpatrzony przez organ odwoławczy, przez co organ ten dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. jak i art. 78 f ust. 1 ustawy o adwokaturze. Rozpoznając ponownie sprawę Komisja uwzględni powyższe rozważania. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 200 p.p.s.a.