VI SA/Wa 2152/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Czarnecki po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2016 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku G. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. W. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia koncesji na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie usług ochrony osób i mienia realizowanych w formie bezpośredniej ochrony fizycznej postanawia: odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie G. W. wniósł w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku powołał się na swoją sytuację finansową i zdrowotną. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z pięcioletnim synem. Jako jedyne źródło utrzymania wskazał działalność gospodarczą, z której miesięczny dochód netto oszacował na kwotę 3.000 zł. Natomiast jako jedyny składnik majątku podał grunty rolne i leśne o łącznej powierzchni 11.000 m kw. o wartości 18.000 zł. Do miesięcznych wydatków skarżący zaliczył: utrzymanie dziecka – 1.000 zł, kredyt bankowy – 980 zł oraz opłaty za media – 300 zł. Z dokumentów nadesłanych przez skarżącego (w odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego) wynika, że w roku ubiegłym skarżący uzyskał dochód w łącznej wysokości 62.483,84 zł (w tym: 40.345,53 zł z tytułu należności ze stosunku pracy, 18.983,39 zł – z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej oraz 3.154,92 zł z tytułu innych źródeł) przy przychodzie w łącznej kwocie 2.750.197,70 zł, w tym 2.705.445,71 z tytułu działalności gospodarczej (zeznanie podatkowe za rok 2014 PIT-36 w aktach sądowych sprawy). Natomiast w roku bieżącym w okresie od 1 stycznia 2015 r. do 30 września 2015 r. skarżący ze sprzedaży w ramach prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął dochód w wysokości 44.588,66 zł przy przychodzie w kwocie 2.874.257,69 zł (struktura przychodu dla roku 2015 w aktach sądowych sprawy). Do miesięcznych wydatków skarżącego należą: opłata za wodę – ok. 100 zł, opłata za energię elektryczną – 250 zł, opłata za usługi telekomunikacyjne - ok. 120 zł, alimenty na starszego syna – 500 zł (faktury VAT wraz z dowodami wpłat oraz wyrok orzekający rozwód i ustalający wysokość alimentów na rzecz syna w aktach sądowych sprawy). Natomiast łączne zobowiązanie pieniężne za rok 2014 (podatek rolny i podatek leśny) za grunty skarżącego wyniósł 75 zł (decyzja w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r. w aktach sądowych sprawy). Skarżący przedłożył również do akt sądowych sprawy swoją dokumentację medyczną wraz z fakturami VAT za usługi medyczne i zakup leków, z której wynika, iż przewlekle choruje i wymaga leczenia w poradniach specjalistycznych. Ponadto skarżący przedstawił wyciągi z następujących rachunków bankowych: - z dwóch rachunków bankowych prowadzonych w [...] za okres od 1 sierpnia 2015 r. do 31 października 2015 r., na których salda końcowe przedstawiały się odpowiednio: 1.092,14 zł i 65,60 zł, - z jednego rachunku bankowego prowadzonego w [...] za okres od 8 lipca 2015 r. do 7 października 2015 r., na którym saldo końcowe wynosiło 12,29 zł, - z dwóch rachunków bankowych prowadzonych w [...] za okres od 1 sierpnia 2015 r. do 5 listopada 2015 r., na których salda końcowe przedstawiały się odpowiednio: 12,52 zł oraz – 103,31 zł. Postanowieniem z 22 grudnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy żądanym zakresie. Pismem z 4 stycznia 2016 r. strona skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. Do sprzeciwu skarżący nie załączył żadnych dodatkowych dokumentów potwierdzających jego obecną sytuację majątkową lub zmianę sytuacji finansowej w relacji do dokumentacji stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. W związku z tym należy uznać, iż właściwy do rozpatrzenia sprzeciwu jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (na gruncie przedmiotowej sprawy przepis ten znajdzie zastosowanie w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym w zw. z art. 2 cyt. ustawy nowelizującej). Stosownie natomiast do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest wstanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie NSA z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.). W niniejszej sprawie istotne jest, że skarżący w 2014 r. uzyskał dochód w łącznej wysokości 62.483,84 zł, przy przychodzie w wysokości 2.750.197,70 zł, natomiast od 1 stycznia 2015 r. do 30 września 2015 r. skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał dochód w wysokości 44.588,66 zł przy przychodzie w wysokości 2.874.257,69 zł. W tym miejscu wskazać należy, że w przypadku przedsiębiorców (do których należy skarżący) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodu nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10). W ocenie Sądu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Podnieść bowiem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Niedopuszczalna jest zatem sytuacja, gdy strona regulując ciążące na niej zobowiązania żąda, by koszty sądowe pokrywał jej Skarb Państwa. Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ogranicza krąg osób, którym Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, do osób ubogich, które mają problemy z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych (takich jak np. wyżywienie czy zakup leków niezbędnych w procesie leczenia) i nie są w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania. Tymczasem analiza transakcji na przedłożonych rachunkach bankowych wskazuje, że skarżący na bieżąco pokrywał koszty związane z utrzymaniem, a także koszty prowadzenia działalności gospodarczej. Wskazać również należy, iż skarżący nie wykazał trudności czy zaległości w spłacie kredytu. Sam fakt udzielenia kredytu świadczy o możliwościach płatniczych strony i nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych. Kwestia dysponowania posiadanym majątkiem, w tym także jego obciążanie w drodze zaciągania zobowiązań jest indywidualną sprawą strony i nie może skutkować przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego przez nią postępowania sądowego. Spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie może więc korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2005 r., sygn. akt II GZ 56/05, z dnia 16 marca 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1247/04, z dnia 7 października 2005 r., sygn. akt II FZ 624/05 oraz z dnia 16 grudnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 105/05). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało postanowić jak w sentencji.