VI SA/Wa 2217/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Tomasz Sałek po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. R. na postanowienie Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącemu J. R. prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. I. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 7 lipca 2010 r. sygn. akt II GZ 141/10 oddalił zażalenie J. R. (dalej też jako skarżący) na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 2217/09 o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Urzędu Patentowego RP z dnia [...] listopada 2009r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem przez Urząd Patentowy RP decyzji z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] odmawiającej udzielenia patentu na wynalazek pt. [...]. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że ze znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji źródłowej oraz z oświadczeń przedłożonych przez skarżącego nie można jednoznacznie stwierdzić aby skarżący uprawdopodobnił okoliczności uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy. Nie przedłożył dokumentów świadczących o jego aktualnej sytuacji majątkowej, zaś ogólnikowe stwierdzenia dotyczące jego obecnej sytuacji finansowej nie mogą być uznane za dowody wskazujące na posiadany przez skarżącego status majątkowy. Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił przedmiotową skargę. II. Następnie skarżący złożył na urzędowym formularzu (PPF) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z zawartych we wniosku informacji wynika, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Wskazał, że posiada dom przeznaczony do kapitalnego remontu oraz inne budynki gospodarcze. Ponadto podniósł, że jest "...w trakcie przejęcia po zmarłym bracie jego gruntu dzierżawnego – bez dochodów..". Skarżący nie wskazał żadnych źródeł dochodów. Podniósł, iż uzyskuje doraźną pomoc udzielaną przez krewnych i znajomych, ponosi koszty wizyt lekarskich (150 zł - 200 zł miesięcznie) oraz lekarstw (200 zł miesięcznie). Pozostałe koszty utrzymania (w tym opał) sięgają kwoty 350 zł. Skarżący wyjaśnił, iż jest osobą niepełnosprawną i w ubiegłym roku otrzymywał zasiłek stały, natomiast w bieżącym roku nie uzyskuje żadnych dochodów. Mając na uwadze, iż oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, na podstawie zarządzenia referendarza sądowego wezwano skarżącego do nadesłania w terminie 14 dni: a) dokumentów wskazujących sytuację finansowej skarżącego: w przypadku wykonywania pracy zarobkowej - przedstawienie zaświadczenia pracodawcy wskazującego wysokość wynagrodzenia, w przypadku posiadania statusu osoby bezrobotnej – przedstawienie zaświadczenia właściwego Urzędu Pracy, w przypadku prowadzenia działalności rolniczej – przedstawienie zaświadczenia z KRUS, b) dokumentów potwierdzających wielkość posiadanych nieruchomości i miejsce ich położenia (np.: zaświadczenia właściwego Urzędu Gminy, lub decyzji ustalającej wysokość podatku od nieruchomości), c) wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, d) dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania, oraz innych obciążeń, Skarżący w odpowiedzi na wezwanie Sądu nadesłał wyciągi z posiadanego rachunku bankowego, z zapisów których wynika, iż posiada na tym rachunku środki pieniężne w kwocie 6, zł 50 gr. Podkreślił, iż pozostałych dokumentów nie prześle, bowiem nie posiada środków na pokrycie kosztów dojazdu do instytucji, z których mógłby odpowiednie dokumenty uzyskać, jak też nie stać go na uiszczenie opłat skarbowych. Skarżący wyjaśnił nadto, iż nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, gdyż jest osobą niepełnosprawną. Nie uzyskuje żadnych dochodów z tytułu zatrudnienia, nie jest też objęty rolniczym ubezpieczeniem społecznym, ponieważ nie dysponuje środkami na opłacenie składek. III. Zgodnie z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej też jako p.p.s.a.) - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w sprawie niniejszej, mianowicie skarżący został wezwany do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, czego nie uczynił. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). Podkreślić należy, iż jedyną kwestią braną pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest jej stan majątkowy. "Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest obowiązkiem sądu, jeśli osoba ta wykazała, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1" (H. Knysiak-Molczyk /w:/ T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 631). Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika zatem, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym sąd dysponować musi precyzyjnymi danymi dowodzącymi, że bez przyznania takiej pomocy strona nie będzie w stanie zrealizować przysługującego jej prawa do sądu, wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Przyznanie prawa pomocy oznacza bowiem przerzucenie kosztów postępowania na Skarb Państwa, a więc w istocie na innych podatników, przez co sąd musi szczególnie wnikliwie ustalić, czy przesłanki jego przyznania są spełnione (p. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 listopada 2010 r. II sygn. akt FZ 637/10). Ustalenie takie nie jest z kolei możliwe w przypadku niewykazania stanu majątkowego skarżącego. Biorąc pod uwagę fakt, iż skarżący nie przesłał na wezwanie referendarza sądowego żądanych dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową, w szczególności określających sytuację finansową skarżącego oraz wskazujących na źródła utrzymania, brak było możliwości ustalenia, czy J. R. wypełnia przesłanki art. 246 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Co więcej, skarżący był świadom, iż konieczne jest udokumentowanie jego sytuacji majątkowej ze względu na zapadłe już w sprawie postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 2010 r. sygn. akt II GZ 141/10, w którym to właśnie brak przedstawienia odpowiednich dokumentów obrazujących sytuację majątkową skarżącego przesądził o odmowie przyznania mu prawa pomocy. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 18 września 2009 r. sygn. akt II FZ 346/09 przyznanie prawa pomocy następuje na wniosek strony zatem to w jej interesie leży całościowe przedstawienie swojej rzeczywistej sytuacji rodzinnej, majątkowej i możliwości płatniczych. W przeciwnym razie musi się ona liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył także w cyt. orzeczeniu, iż skoro skarżący nie wskazał źródeł pokrycia wydatków, uczynił niemożliwym weryfikację swoich twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej i braku jakichkolwiek środków finansowych, z których mogłyby zostać pokryte należności sądowe. Stanowisko powyższe jest aktualne również na gruncie niniejszej sprawy, bowiem skarżący wymieniając skalę ponoszonych na bieżące utrzymanie wydatków, nie wskazał zarazem źródła ich pokrycia. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzeczono jak w sentencji