VI SA/Wa 2218/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Królikowska – Przewłoka Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Pamela Kuraś – Dębecka (spr.) Protokolant st. ref. Paulina Stylińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi A. J. na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych w W. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w B. z dnia [...] stycznia 2013 r.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Krajowej Rady Radców Prawnych w W. na rzecz skarżącej A. J. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną uchwałą z [...] maja 2013 r. Krajowa Rada Radców Prawnych (dalej Krajowa Rada) utrzymała w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] (dalej Okręgowa Rada) z [...] stycznia 2013 r., którą odmówiono A. J. (dalej skarżąca) wydania zaświadczenia o posiadaniu przez nią statusu aplikanta radcowskiego. Jako podstawę zaskarżonej uchwały wskazano art. 144 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z następującym stanem faktycznym oraz prawnym, ustalonym przez organy samorządu radcowskiego w toku postępowania. We wrześniu 2007 r. skarżąca została wpisana na listę aplikantów radcowskich. Po ukończeniu szkolenia przewidzianego programem aplikacji - w trybie art. 32 ust. 4 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. nr 10, poz. 65 ze zm.), dalej u.r.p., otrzymała zaświadczenie o ukończeniu aplikacji. Ostatecznie skarżąca nie zdała egzaminu radcowskiego. W kwietniu 2012 r. skarżąca zwróciła się do Okręgowej Rady o wydanie - w trybie art. 217 k.p.a., zaświadczenia o wpisie na listę aplikantów radcowskich. I. Okręgowa Rada w kwietniu 2012 r. odmówiła skarżącej wydania zaświadczenia o statusie aplikanta radcowskiego podając, że skarżąca utraciła ten status wraz z obyciem aplikacji radcowskiej, co zostało potwierdzone wydanym - w trybie art. art. 32 ust. 4 u.r.p., zaświadczeniem. Organ wskazał, że utrata statusu aplikanta nastąpiła z mocy prawa po ukończeniu przez nią aplikacji i otrzymaniu zaświadczenia o jej odbyciu. Wskutek wniesionego rzez skarżącą zażalenia, Krajowa Rada we wrześniu 2012 r. uchyliła uchwałę Okręgowej Rady, wskazując na niespójność pomiędzy żądaniem skarżącej zawartym w ww. wniosku – tj. o wydania zaświadczenia o wpisie na listę aplikantów radcowskich, a podjętą uchwałą, którą rozstrzygnięto sprawę dotyczącą wydania zaświadczenia o posiadaniu statusu aplikanta. II. Po przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia, Okręgowa Rada wezwała skarżąca do "odpowiedniego sprecyzowania wniosku", pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania. W udzielonej w terminie odpowiedzi skarżąca podała, że wnosi o: 1. wydanie zaświadczenia o wpisie na listę aplikantów radcowskich; 2. wydanie zaświadczenia o posiadaniu statusu aplikanta radcowskiego; 3. wskazanie podstawy prawnej żądania uiszczania przez nią składek członkowskich za okres od 1 lipca 2012 r., w kontekście ww. uchwały Okręgowej Rady. Okręgowa Rada uchwałą z [...] stycznia 2013 r. odmówiła skarżącej wydania w trybie art. 217 k.p.a. zaświadczenia o posiadaniu statusu aplikanta radcowskiego, umożliwiającego zastępowanie radcy prawnego przed sądami i organami ścigania. W uzasadnieniu wyjaśniła, że skarżąca nie zdała egzaminu radcowskiego, a status aplikanta radcowskiego utraciła wraz z odbyciem aplikacji radcowskiej, co zostało potwierdzone stosownym zaświadczeniem, wydanym w trybie art. 32 ust. 4 u.r.p. W ocenie Rady, osoba która ukończyła aplikację radcowską nie jest uprawniona zarówno do zastępowania radcy prawnego na podstawie art. 351 ust. 1 i 2 u.r.p., jak i sporządzania i podpisywania pism procesowych w oparciu o art. 351 ust. 4 u.r.p. Odnośnie pozostałych dwóch żądań organ ponownie przesłał skarżącej swoją uchwałę z września 2007 r., którą wpisał skarżącą na listę aplikantów oraz wskazał podstawę prawną żądania uiszczania składek. Na powyższą uchwałę o odmowie wydania zaświadczenia skarżąca w terminie wniosła zażalenie – zatytułowane "Odwołanie", w którym wskazała, że zaskarżona uchwała nie zawiera uzasadnienia prawnego, przez co narusza przepis art. 124 § 2 w zw. z art. 219 k.p.a. Jednocześnie zarzuciła naruszenie art. 219 k.p.a. poprzez zakończenie postępowania w sprawie wydania zaświadczenia uchwałą zamiast postanowieniem, a także naruszenie art. 217 § 3 k.p.a. w związku z przekroczeniem maksymalnego ustawowego terminu 7 dni na wydanie zaświadczenia. Skarżąca powołała się na stanowisko Ośrodka Badań, Studiów i Legislacji pt. "Status aplikanta radcowskiego" wywodząc z niego, że osoba będąca aplikantem radcowskim posiada ten status dopóty dopóki w obrocie prawnym znajduje się uchwała o wpisie na listę aplikantów radcowskich. Nadto powołała się na postanowienie Sądu Najwyższego z 14 marca 2012 r. (sygn. akt I PK 185/11) podnosząc, że z jego treści wynika, iż ustawodawca odszedł od stworzenia konstrukcji ram czasowych statusu aplikanta oraz na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 września 2011 r. (sygn. akt VIII SA/Wa 590/11), wywodząc z niego, że skreślenie z listy aplikantów radcowskich jest jedyną drogą do pozbawienia statusu aplikanta. Krajowa Rada Radców Prawnych zaskarżoną uchwałą utrzymała w mocy rozstrzygnięcie Okręgowej Rady Radców Prawnych w [...]. Organ odwoławczy podzielił ocenę , że skarżąca utraciła status aplikanta radcowskiego wraz z odbyciem aplikacji radcowskiej, co zostało stwierdzone poprzez wydanie jej zaświadczenia o ukończeniu aplikacji w trybie art. 32 ust. 4 u.r.p. Wobec powyższego Krajowa Rada stwierdziła, że skarżąca nie jest obecnie uprawniona do zastępowania radcy prawnego w czynnościach, o których mowa w art. 351 u.r.p., które to czynności ustawodawca zastrzegł wyłącznie dla aplikantów radcowskich. Organ wyjaśnił, że przepisy ustawy o radcach prawnych nie pozwalają na stwierdzenie, że osoba, która ukończyła aplikację, nadal posiada status aplikanta radcowskiego. Odwołując się do treści art. 32 ust. 4 u.r.p. wskazała, że aplikant, który odbył aplikację radcowską, otrzymuje stosowne zaświadczenie o jej ukończeniu i tym samym traci właśnie z tym momentem - odebrania zaświadczenia, status aplikanta. Krajowa Rada uznała, że na gruncie wykładni językowej, wydanie zaświadczenia należy traktować jako tożsame z utratą statusu aplikanta radcowskiego. Następuje to bowiem wobec zajścia zdarzeń w postaci odbycia wszystkich przewidzianych programem aplikacji zajęć oraz praktyk i zaliczenia kolokwiów. Odnośnie ponoszonego w zażaleniu skreślenia z listy aplikantów radcowskich, organ wskazał, że jest to drugi - obok ukończenia aplikacji i odebrania zaświadczenia w tym przedmiocie, sposób utraty statusu aplikanta radcowskiego, w związku z czym sam fakt enumeratywnego wyliczenia sytuacji skreślenia aplikanta radcowskiego z listy przez ustawodawcę nie przesądza jeszcze o niemożliwości utraty statusu aplikanta także w inny sposób. Na potwierdzenie przywołano stanowisko Ministerstwa Sprawiedliwości - Departamentu Legislacyjno-Prawnego z 27 stycznia 2012 r., z którego wywiedziono, że osoba, która ukończyła aplikację radcowską i odebrała zaświadczenie o jej odbyciu, traci status aplikanta. Utrata statusu aplikanta radcowskiego nastąpić może bowiem wraz z odbyciem aplikacji, co powinno zostać potwierdzone przez właściwą radę okręgowej izby radców prawnych stosownym zaświadczeniem w trybie art. 32 ust. 4 u.r.p., bądź jeszcze przed zakończeniem aplikacji radcowskiej, wskutek skreślenia z listy aplikantów radcowskich. Mając powyższe na uwadze Krajowa Rada uznała, że chociaż w obowiązujących uregulowaniach - zarówno na poziomie ustawowym, jak i samorządowym, nie dokonano jednoznacznego oraz precyzyjnego wskazania, że osoba która odbyła aplikację radcowską i odebrała zaświadczenie o jej ukończeniu, traci status aplikanta radcowskiego, to zapisów ustawowych nie można interpretować rozszerzająco w kierunku dalszego posiadania takiego statusu. Na dowód organ przywołał art. 32 ust. 3 u.r.p., który stanowi, że aplikacja radcowska rozpoczyna się 1 stycznia każdego roku i trwa trzy lata. Przepis ten determinuje więc okres trwania aplikacji radcowskiej, który nie podlega wydłużeniu nawet wobec uzyskania wyniku negatywnego z egzaminu radcowskiego. Nadto Krajowa Rada podniosła, że celem aplikacji jest przygotowanie aplikanta do należytego i samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego. Przyznane aplikantowi w art. 351 u.r.p. uprawnienia do zastępowania radcy prawnego oraz sporządzania i podpisywania określonych pism procesowych z upoważnienia radcy prawnego, związane są z posiadaniem statusu aplikanta radcowskiego i nie przysługują w przypadku jego utraty. Odnosząc się do Stanowiska Ośrodka Badań, Studiów i Legislacji, na które powołała się skarżąca, Krajowej Rady wyjaśniła, że stanowisko tego Ośrodka zostało przedstawione jej do wiadomości, jednakże nie podziela ona go w zakresie, w jakim wynika z niego ciągłość statusu aplikanta radcowskiego także po ukończeniu aplikacji i odebraniu zaświadczenia potwierdzającego ukończenie aplikacji. Mając powyższe na uwadze Krajowa Rada ostatecznie stwierdziła, że utrata statusu aplikanta radcowskiego może nastąpić przed ukończeniem aplikacji radcowskiej na skutek skreślenia z listy aplikantów radcowskich, w przypadkach określonych w art. 37 ust. 1 i 2 u.r.p. albo z mocy prawa wraz z odbyciem aplikacji radcowskiej, co potwierdzane jest przez właściwą radę okręgowej izby radców prawnych stosownym zaświadczeniem o ukończeniu tej aplikacji. Dalej organ wywiódł, że zaistnienie ww. okoliczności powoduje, że osoba traci status aplikanta radcowskiego oraz uprawnienie do zastępowania radcy prawnego na podstawie art. 351 u.r.p. Przechodząc na grunt sprawy organ przypomniał, że skarżąca w wyniku ukończenia aplikacji radcowskiej - co zostało stwierdzone wydanym przez Okręgową Radę zaświadczeniem, utraciła status aplikanta radcowskiego. Jednocześnie nie podzielono wywodów zawartych w przytoczonych w zażaleniu orzeczeniach, w szczególności z tego powodu, że jedno z nich dotyczy statusu aplikanta adwokackiego. Organ wskazał, że mimo, iż ustrój samorządu adwokackiego i radcowskiego jest zbliżony, to jednak rozbieżności w organizacji aplikacji, nie pozwalają na proste przyjęcie zastosowanej w powołanym wyroku argumentacji. Za niezasługujący na uwzględnienie Krajowa Rada uznała zarzut skarżącej dotyczący naruszenia art. 219 k.p.a. Wskazała, że Okręgowa Rada jest organem kolegialnym, wobec czego z tej konstrukcji wynika specyfika jej działania. Nadto ustawodawca przewidział, że organy samorządu zawodowego radców prawnych podejmują uchwały (art. 45 u.r.p.). Wyjaśniono więc, że bez względu na to czy organy samorządu rozstrzygają daną sprawę decyzją czy postanowieniem, zawsze będą one miały postać uchwały. Za niemający oparcia w sprawie organ uznał także zarzut naruszenia art. 124 § 2 w zw. z art. 219 k.p.a., gdyż jego zdaniem analiza całego uzasadnienia uchwały Okręgowej Rady jasno obrazuje, że cytowany fragment jest jedynie konkluzją, odwołującą się do wcześniejszych rozważań, dotyczących zasadności wydania zaświadczenia i poprzedzony został zupełnym oraz w pełni wystarczającym uzasadnieniem prawnym. Odnośnie zarzut naruszenia art. 217 § 3 k.p.a. w związku z przekroczeniem terminu 7 dni przewidzianego na wydanie zaświadczenia Krajowa Rada stwierdziła, że niniejsze uchybienie nie miało żadnego wpływu na ostateczną treść uchwały.. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca zarzuciła naruszenie przepisu art. 32 ust. 4 u.r.p. poprzez jego błędną wykładnię, w związku z uznaniem, że wydanie zaświadczenia o ukończeniu aplikacji radcowskiej należy traktować jako tożsame z utratą statusu aplikanta radcowskiego, w sytuacji, gdy nie ma to żadnego wpływu na status aplikanta, a przedłożenie ww. zaświadczenia jest jedynie wymogiem formalnym, dającym możliwość przystąpienia do egzaminu radcowskiego. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zarówno zaskarżonej uchwały oraz poprzedzającej ją uchwały Okręgowej Rady. Jednocześnie w związku z uchwałą Okręgowej Rady z [...] maja 2013 r. o wpisie skarżącej na listę radców prawnych, skarżąca zmienia żądanie w przedmiotowej sprawie, w ten sposób, że wniosła o wydanie zaświadczenia o posiadaniu przez nią statusu aplikanta radcowskiego w okresie od [...] września 2007 r. do [...] maja 2013 r. W uzasadnieniu skargi skarżąca podała, że w całości podziela stanowisko, iż osoba będąca aplikantem radcowskim posiada ten status, dopóki w obrocie prawnym znajduje się uchwała o wpisie na listę aplikantów radcowskich, a także, iż aplikant radcowski podlega obowiązkowi uiszczania składki członkowskiej przez cały okres gdy legitymuje się statusem aplikanta, tj. od miesiąca podjęcia uchwały w przedmiocie wpisu na listę aplikantów radcowskich, do ostatniego dnia miesiąca, w którym podjęto uchwałę o skreśleniu z listy aplikantów w trybie art. 37 ust. 1 lub 2 ustawy, bądź stwierdzenia wygaśnięcia uchwały o wpisie na listę aplikantów w trybie art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a.". Nadto wskazała, że stanowisko to potwierdzają także przywołane postanowienie Sądu Najwyższego oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę Krajowa Rada, wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymała stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej Ponadto, w świetle art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych zarówno Okręgowe Rady Radców Prawnych, jak i Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych jako kolegialne organy samorządu zawodowego sprawują zróżnicowane zadania z zakresu administracji publicznej. W określonych sytuacjach są także powołane do orzekania w sprawach indywidualnych, w tym między innymi w przedmiocie wpisu na listę aplikantów radcowskich. Istotą niniejszej sprawy było rozstrzygnięcie kwestii statusu aplikanta radcowskiego w sytuacji, gdy nie zdał on egzaminu radcowskiego. Zdaniem organów samorządu radcowskiego, w przeciwieństwie do stanowiska skarżącej, z chwilą otrzymania zaświadczenia o odbyciu aplikacji radcowskiej osoba taka traci status aplikanta radcowskiego. W konsekwencji osoba taka nie może też m.in. działać z upoważnienia radcy prawnego przed sądami - art. art. 351 ust. 4 ustawy o radcach prawnych. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie najpełniejszą odpowiedź na powyższe zagadnienie daje postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2012 r. ,sygn. akt I PK 185/11. Wyrażono tam stanowisko, że; "Uwzględniając jedynie część przepisów ustawy z 1982 r. o radcach prawnych można dojść do wniosku, że ustawodawca odszedł od stworzenia konstrukcji ram czasowych statusu aplikanta, który byłby związany z okresem szkolenia. Celem takiego działania było wzmocnienie grupy osób świadczących pomoc prawną pod kontrolą samorządu radcowskiego, czyli osób, które skończyły aplikację radcowską, a nie zostały jeszcze radcami prawnymi. Bez znaczenia pozostaje okres, jaki upłynął od chwili zakończenia szkolenia, które zostaje potwierdzone otrzymanym zaświadczeniem o ukończeniu aplikacji. Zaświadczenie takie w żaden sposób nie wpływa na status aplikanta, a jego przedłożenie jest jedynie formalnym wymogiem dającym możliwości przystąpienia do egzaminu radcowskiego. Podobnie na status aplikanta nie wpływają niepomyślne próby zdania egzaminu zawodowego, wobec ustawowej możliwości wielokrotnego podejścia do egzaminu radcowskiego. Zakończenie aplikacji, a nawet utrzymanie negatywnego egzaminu radcowskiego nie stanowi podstawy do skreślenia z listy aplikantów radcowskich, chyba że nastąpi to w trybie prawem przewidzianym." (Lex nr 1214540). Wojewódzki Sad Administracyjny w składzie orzekającym w pełni podziela stanowisko zawarte w cytowanym postanowieniu, które zapadło na skutek uznania, że brak jest uzasadnionych podstaw do przyjęcia kasacji do rozpoznania. Sąd Najwyższy w tej sprawie dotyczącej m.in. statusu aplikanta radcowskiego nie dopatrzył się istnienia istotnego zagadnienia prawnego przyjmując, że podnoszone w skardze kasacyjnej wątpliwości można wyjaśnić za pomocą obowiązujących reguł wykładni bądź w drodze prostego zastosowania przepisów. Mając na względzie powyżej opisane kwestie Sąd uznał , że w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia art. 217 k.p.a. bowiem organy samorządu radcowskiego bezzasadnie uznały, iż skarżąca z chwilą wdania zaświadczenia o odbyciu aplikacji utraciła status aplikanta radcowskiego, co w konsekwencji przerodziło się w naruszenie art. 351 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej uchwały. Na marginesie sprawy należy podnieść , że po wydaniu zaskarżonej uchwały czyli z dniem 23 sierpnia 2013 r. weszła w życie zmiana przepisu at. 37 ustawy o radcach prawnych, która zezwoliła na skreślenie aplikanta radcowskiego z listy po upływie roku od daty zakończenia aplikacji wskazanej w zaświadczeniu o odbyciu aplikacji radcowskiej.( art.37 ust. 1 pkt 4 ustawy o radcach prawnych - zmiana Dz. U. Nr 829 z 2013 r. - art. 3). Jednakże przepis ten z uwagi na datę złożenia wniosku oraz datę podjęcia zaskarżonej uchwały przez Krajową Radę Radców Prawnych nie znajduje zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Sąd orzekł jak w wyroku. W kwestii wykonalności orzeczono stosownie do art. 152 p.p.s.a, zaś o zwrocie kosztów postępowania rozstrzygnięto w oparciu o art. 200 p.p.s.a.