VI SA/Wa 2241/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Śliwińska po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek p o s t a n a w i a: 1. zwolnić M. G. od kosztów sądowych, 2. odmówić ustanowienia dla M. G. adwokata. 1. M. G. (dalej też jako skarżący) złożył w dniu 27 grudnia 2011 r. na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek. Z informacji podanych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z nadesłanych przez M. G. dokumentów wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną i synem. Skarżący wraz żoną prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 8,07 ha. Podniósł, że w ostatnich latach jego upraw rolnych dotknęły klęski żywiołowe. Załączył sporządzony przez Urząd Gminy w B. protokół z oszacowania strat spowodowanych klęską wymarznięcia w miesiącu maju 2011 r. 30-35% upraw jęczmienia i pszenicy oraz decyzje Prezesa KRUS odraczające płatność składek na ubezpieczenie rolników. Przesłał także decyzję Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, na podstawie której udzielono skarżącemu pomocy w postaci zasiłku celowego i w naturze z programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach powstały szkody spowodowane przez suszę lub huragan w wysokości 1000 zł. W systemów wsparcia bezpośredniego skarżącemu ze środków unijnych w 2011 r. przyznano kwotę 12.698,69 zł. Ponadto skarżący na podstawie umów o dzieło wykonuje artystyczne programy satyryczne i z tego tytułu w 2010 r. osiągnął dochód w kwocie 5900 zł, natomiast w 2011 r. dochód w kwocie 5250 zł. Na skarżącym ciąży obowiązek spłaty kredytu obrotowego w kwocie 8000 zł. Syn skarżącego studiuje. 2. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 23 lutego 2012 r. zwolniono M. G. od kosztów sądowych oraz odmówiono ustanowienia dla M. G. adwokata. W uzasadnieniu wskazano, że stan klęski żywiołowej, który zmniejszył rentowność prowadzonego przez skarżącego i jego żonę gospodarstwa rolnego był przejściowy. Ponadto podkreślono, iż skarżący uzyskuje wysokie kwoty dopłat unijnych do gospodarstwa rolnego oraz uzyskuje dodatkowe dochody z tytułu wykonywania artystycznych programów satyrycznych. 3. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw, zaznaczając, iż dotyczy on odmowy ustanowienia adwokata. Zdaniem skarżącego nie jest on w stanie poczynić oszczędności w celu pokrycia nawet części kosztów postępowania sądowego, a zaistniała sytuacja czyni i tak uszczerbek w utrzymaniu członków rodziny. Ponadto brak umiejętności skutecznej reprezentacji przed sądem jest argumentem, który przemawia za potrzebą ustanowienia adwokata z urzędu. Skarżący podkreślił ponadto, iż unijne dopłaty są wykorzystywane na zakup nawozów, na prace agrotechniczne, zabiegi związane ochroną chemiczną upraw, koszty paliw i specjalistycznych zabiegów. Koszty te są bardzo wysokie ze względu na fakt, iż mogą je wykonywać tylko firmy posiadające uprawnienia. Skarżący wskazał także na powstanie w uprawach nowych strat spowodowanych warunkami pogodowymi. 4. Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm. dalej tez jako p.p.s.a.), postanowienie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od powyższego postanowienia strona może wnieść środek odwoławczy określony w art.259 powołanej ustawy, tj. sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, który rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 powołanej ustawy). Ustawa nie daje zatem sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (por. "Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi" W. Chróścielewski, J.P.Tarno, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2004 ). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji Sąd rozpatruje złożony w sprawie wniosek skarżącego, w tym przypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Skoro postanowienie referendarskie utraciło moc, nie można uznawać, że sprzeciw dotyczył tylko jego części (p. postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 375/04). Sąd, mając na uwadze zebrany materiał, ponownie rozpoznał zatem wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym ustanowienie adwokata oraz zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 października 2009 r. (sygn. akt II OZ 822/09) udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta przeznaczona jest przede wszystkim dla osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, iż skarżący uzyskuje dochód między innymi z prowadzonego gospodarstwa rolnego, w tym z tytułu dopłat unijnych. Skarżący wskazując na wysokie koszty upraw związane ze specjalistycznym ich charakterem, nie wykazał jednakże, jakie konkretnie są to koszty, ani jaki jest stosunek dopłat i dochodów z gospodarstwa rolnego do ponoszonych z tego tytułu wydatków. Należy ponadto zauważyć, iż z dokumentów przedłożonych przez skarżącego wynika, iż uprawia między innymi jęczmień i pszenicę a nigdzie nie figurują dane o innych uprawach. Jeszcze raz podkreślić należy, iż zawarte w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (tak J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). Reasumując skarżący nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji, w której nie byłby w stanie poczynić jakichkolwiek oszczędności w celu pokrycia chociażby części kosztów postępowania sądowego. Jednakże ze zgromadzonych w sprawie dokumentów i oświadczeń skarżącego wynika, iż, pomimo że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zarówno przyznanie adwokata i zwolnienie z kosztów sądowych, w sytuacji, w której znajduje się skarżący, konieczność poniesienia przez niego pełnych kosztów postępowania sądowego spowodowałaby uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego. W szczególności wskazać należy na fakt, iż gospodarstwo rolne o pow. około 8 hektarów jest głównym źródłem utrzymania trzyosobowej rodziny. Zgodnie natomiast z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając zatem powyższe na uwadze na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało postanowić jak w sentencji.