VI SA/Wa 2241/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Śliwińska po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym zażalenia M. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2012 r. zapadłe wskutek rozpoznania wniosku M. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w części obejmującej punkt drugi sentencji dotyczący odmowy ustanowienia dla M. G. adwokata w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek p o s t a n a w i a: 1. uchylić na podstawie art. 195 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi punkt drugi sentencji postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2012 r. dotyczący odmowy ustanowienia dla M. G. adwokata, 2. ustanowić dla M. G. adwokata. M. G. (dalej też jako skarżący) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek. Rozpoznając powyższy wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał w dniu 25 kwietnia 2012 r. postanowienie, w którym w punkcie pierwszym zwolnił skarżącego od kosztów sądowych, a w punkcie drugim odmówił ustanowienia dla skarżącego adwokata. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną i synem. Skarżący wraz żoną prowadzi przy tym gospodarstwo rolne o powierzchni 8,07 ha. Skarżący podniósł, że w ostatnich latach jego upraw rolnych dotknęły klęski żywiołowe. Załączył sporządzony przez Urząd Gminy w B. protokół z oszacowania strat spowodowanych klęską wymarznięcia w miesiącu maju 2011 r. 30-35% upraw jęczmienia i pszenicy oraz decyzje Prezesa KRUS odraczające płatność składek na ubezpieczenie rolników. Przesłał także decyzję Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, na podstawie której udzielono skarżącemu pomocy w postaci zasiłku celowego i w naturze z programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach powstały szkody spowodowane przez suszę lub huragan w wysokości 1000 zł. W systemów wsparcia bezpośredniego skarżącemu ze środków unijnych w 2011 r. przyznano kwotę 12.698,69 zł. Ponadto skarżący na podstawie umów o dzieło wykonuje artystyczne programy satyryczne i z tego tytułu w 2010 r. osiągnął dochód w kwocie 5900 zł, natomiast w 2011 r. dochód w kwocie 5250 zł. Na skarżącym ciąży obowiązek spłaty kredytu obrotowego w kwocie 8000 zł. Syn skarżącego studiuje. Sąd zaznaczył, że w niniejszej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym ustanowienie adwokata oraz zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz 270) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 października 2009 r. (sygn. akt II OZ 822/09) udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta przeznaczona jest przede wszystkim dla osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy Sąd wywiódł w postanowieniu z dnia 25 kwietnia 2012 r. iż skarżący uzyskuje dochód między innymi z prowadzonego gospodarstwa rolnego, w tym z tytułu dopłat unijnych. Skarżący wskazując na wysokie koszty upraw związane ze specjalistycznym ich charakterem, nie wykazał zarazem, jakie konkretnie są to koszty, ani jaki jest stosunek dopłat i dochodów z gospodarstwa rolnego do ponoszonych z tego tytułu wydatków. Sąd podkreślił, iż zawarte w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (tak J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji, w której nie byłby w stanie poczynić jakichkolwiek oszczędności w celu pokrycia chociażby części kosztów postępowania sądowego. Jednakże ze zgromadzonych w sprawie dokumentów i oświadczeń skarżącego wynikało w ocenie Sądu, iż, pomimo że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zarówno przyznanie adwokata i zwolnienie z kosztów sądowych, w sytuacji, w której znajduje się skarżący, konieczność poniesienia przez niego pełnych kosztów postępowania sądowego spowodowałaby uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego. W szczególności Sąd wskazał, iż gospodarstwo rolne o pow. około 8 hektarów jest głównym źródłem utrzymania trzyosobowej rodziny. Zgodnie natomiast z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na postanowienie Sądu z dnia 25 kwietnia 2012 r. skarżący wniósł zażalenie w części dotyczącej punktu drugiego sentencji a więc odmowy ustanowienia adwokata. Skarżący podniósł, iż posiadane przez siebie gospodarstwo wydzierżawił synowi, na dowód czego załączył umowę dzierżawy. Wyjaśnił ponadto, że bezśnieżna zima spowodowała wymarznięcie nawet do stu procent upraw, skutkiem czego skarżący zmuszony był ponowić zasiewy. Skarżący podkreślił, iż nie uzyskuje żadnych dochodów z umów o dzieło. Załączył kopię wystawionego przez Urząd Gminy zaświadczenia, zgodnie z którym posiadane przez niego gospodarstwo rolne stanowi 4,23 ha przeliczeniowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 195 § 2 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli zażalenie zarzuca nieważność postępowania lub jest oczywiście uzasadnione, wojewódzki sąd administracyjny, który wydał zaskarżone postanowienie, może na posiedzeniu niejawnym, nie przesyłając akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, uchylić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo. Uchylenie zaskarżonego postanowienia przez sąd pierwszej instancji jest zatem możliwe, gdy zażalenie jest oczywiście uzasadnione. W ocenie Sądu, wniesione zażalenie ma taki charakter. Odmawiając przyznania skarżącemu prawa pomocy w części obejmującej ustanowienie adwokata Sąd wskazał na przede wszystkim na okoliczność otrzymywania przez skarżącego dopłat unijnych do gospodarstwa rolnego. Tym samym Sąd uznał, iż skarżący nie wypełnia przesłanek przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Oceniając bieżącą sytuację materialną skarżącego w świetle okoliczności podniesionych w zażaleniu, na obecnym etapie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z oświadczeń skarżącego, kwoty unijnych dopłat pochłaniają w dużej mierze koszty związane z odtworzeniem upraw rolnych zniszczonych wskutek warunków atmosferycznych. Skarżący zarazem nie uzyskuje innych przychodów poza przychodami z gospodarstwa rolnego, którego wielkość wynosi 4,23 ha przeliczeniowego. Warto przy tym zauważyć, iż ustawa o pomocy społecznej przyjmuje domniemanie prawne, że z jednego hektara przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł. W konsekwencji uznać należy, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Z tych też względów, na podstawie art. 195 § 2 p.p.s.a oraz art. 245 § 2 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy, orzeczono jak w sentencji