VI SA/Wa 2246/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (spr.) Protokolant ref. staż. Anna Owczarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2015 r. sprawy ze skargi "O." S.A. z siedzibą w N. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji o udzielenie patentu na wynalazek oddala skargę Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: "UP", "organ") utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] października 2013 r. stwierdzającą wygaśnięcie z dniem 7 lutego 2013 r. patentu nr [...], udzielonego na rzecz O. Spółka Akcyjna w N. (dalej: "skarżąca", "spółka", "strona", "uprawniony z patentu"). Powyższe deczyje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu [...] października 2012 r. UP wydał decyzję o udzieleniu na rzecz spółki patentu na wynalazek pod nazwą: "[...]", pod warunkiem uiszczenia opłaty w wysokości 480 zł za I okres ochrony wynalazku rozpoczynający się w dniu 7 lutego 2005 r. i obejmujący 1-3 rok ochrony. Jednocześnie UP wezwał stronę do wniesienia wymaganej opłaty w ciągu 3 miesięcy od doręczenia decyzji i pouczył, że w razie jej nieuiszczenia w wyznaczonym terminie stwierdzi wygaśnięcie decyzji o udzielenie patentu, na podstawie art. 52 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm., zwanej dalej: "p.w.p."). UP przedstawił również na odwrocie ww. decyzji aktualnie obowiązujące stawki opłat za ochronę wynalazków, poczynając od pierwszego okresu ochrony (obejmującego 1, 2, i 3 rok), a kończąc na 20 roku ochrony. Decyzja ta została doręczona pełnomocnikowi skarżącej w dniu 29 października 2012 r., który pismem z dnia 30 października 2012 r. przesłał ją na adres spółki wraz z informacją, że należy wnieść opłaty do 7 roku ochrony włącznie. W dniu 12 listopada 2012 r. spółka uiściła opłaty w kwotach: 480 zł, 250 zł, 300 zł, 350 zł, 400 zł, 450 zł (za 8 rok włącznie) oraz kwotę 90 zł za publikację o udzieleniu patentu. W związku z tym UP pismem z dnia 22 maja 2013 r. przesłał na adres pełnomocnika skarżącego dokument patentowy patentu o numerze [...]. Dokument ten został wysłany przez pełnomocnika spółce pismem z dnia 6 czerwca 2013 r., zwracając uwagę na konieczność uiszczania opłat za kolejne okresy ochronne tego wynalazku. Jednak decyzją z dnia [...] października 2013 r., znak: [...], UP stwierdził wygaśnięcie z dniem 7 lutego 2013 r. patentu numer [...], udzielonego na rzecz strony, z powodu nieuiszczenia w wyznaczonym terminie opłaty za 9 rok ochrony wynalazku. Od powyższej decyzji pełnomocnik strony pismem z dnia 29 listopada 2013 r. (data wpływu do organu) złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i przywrócenie terminu do wniesienia opłaty za 9 rok ochrony. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że dopiero po otrzymaniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] października 2013 r. uprawniony z patentu w ustawowym terminie uiścił należne opłaty ochronne nie za obowiązujący już 8-letni okres ochrony tego wynalazku, lecz za okres 7-letni, trwający do 7 lutego 2013 r., sugerując się przy tym datą wydania przez UP decyzji z dnia [...] października 2012 r. oraz pismem pełnomocnika do strony z dnia 30 października 2012 r. Jednocześnie wskazano, że to pismo z omyłkowym okresem zapłaty zostało sporządzone przez pracownika Biura Patentowego "I." Sp. z o.o. z siedzibą w R. (skąd pochodził pełnomocnik strony), który miał poważne problemy rodzinne i zdrowotne. Mogły one mieć wpływ na pomyłkę w pouczeniu o wymaganym okresie ochronnym i obowiązku uiszczenia za niego należnej opłaty. W ocenie pełnomocnika strony, przeoczenie terminu zapłaty za 9 rok ochrony nastąpiło bez winy uprawnionego z patentu i spowodowane było w tym czasie niedyspozycją i zwykłą omyłką pracownika ww. Biura, przygotowującego pismo do podpisu przez pełnomocnika skarżącego. Jako podstawę przywrócenia terminu do dokonania zaległej opłaty za 9 rok ochrony przedmiotowego wynalazku w kwocie 550 zł z 30% zwyżki wskazał art. 224 ust. 4 p.w.p. Jednocześnie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i utrzymanie decyzji UP z dnia [...] października 2012 r. informując, że wymagana opłata w łącznej kwocie 715 zł (550 zł + 30%) wraz z opłatą za kolejny 10 rok ochrony w kwocie 650 zł została uiszczona w dniu 22 listopada 2013 r. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję, UP w decyzji wydanej na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy, powołał się na spełnienie w przedmiotowej sprawie przesłanek z art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p., zgodnie z którym patent wygasa wskutek nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej. Jednocześnie UP stwierdził, że nie wystąpiły w tej sprawie nadzwyczajne okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do uwzględnienia uchybienia terminu z art. 243 ust. 6 p.w.p., w myśl którego do terminów uchybionych z powodu nadzwyczajnych okoliczności stosuje się odpowiednio przepisy o zawieszeniu biegu przedawnienia z powodu siły wyższej. Pojęcie siły wyższej w orzecznictwie i doktrynie definiowane jest jako zdarzenie zewnętrzne, które ma charakter nadzwyczajny i któremu nie można zapobiec. Za nadzwyczajną okoliczność nie można jednak uznać problemów rodzinnych i zdrowotnych pracownika Biura Patentowego, które to spowodowały nieprawidłowe obliczenie kolejnego rozpoczętego roku ochrony patentu nr [...]. Znamion siły wyższej nie można również doszukiwać się w wysłaniu do uprawnionego pisma z błędnym wskazaniem należnej opłaty za przedmiotowy patent. W ocenie UP, profesjonalny pełnomocnik uprawnionego powinien czuwać nad prawidłowym i terminowym dokonywaniem czynności ze strony samego mocodawcy. W razie potrzeby winien podejmować stosowne działania interwencyjne, a nie tylko przekazywać mu informacje o działaniach podjętych przez organ administracji w toku postępowania. W niniejszej sprawie pełnomocnik mógł dokonać stosownych czynności wyjaśniających i zapobiec negatywnym konsekwencjom upływającego terminu w ciągu 6 miesięcy, stanowiących dodatkowy termin do uiszczenia opłaty za ochronę. W skardze złożonej do sądu administracyjnego na powyższą decyzję UP skarżąca wniosła o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ. Podjętej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów: 1. prawa materialnego przez błędne zastosowanie i zbyt rozszerzoną interpretację art. 243 ust. 6 p.w.p. z pominięciem zasady równego traktowania wszystkich podmiotów w rozumieniu art. 32 Konstytucji RP; 2. postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., zwanej dalej "k.p.a."). Ponadto skarżąca zarzuciła, że w przedmiotowej sprawie, stosownie do art. 244 ust. 1 p.w.p., do postępowania o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się przepisy k.p.a., dotyczące rozpatrywania odwołania od decyzji, w tym również art. 58 § 1 i art. 59 k.p.a. w odniesieniu do przywracania terminów. Zaprezentowała przy tym pogląd, że zainteresowany na podstawie art. 58 § 1 k.p.a. może żądać przywracania terminów zarówno ustawowych, jak i procesowych. Przy ocenie braku winy organ winien przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Zdaniem skarżącej, we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy spółka uprawdopodobniła, że mimo zachowania należytej staranności nie mogła dokonać wymaganej czynności w terminie (uiszczenia opłaty za 9 rok ochrony) z powodu istnienia przeszkody od niej niezależnej, trudnej w danych warunkach do przezwyciężenia. Organ bezpodstawnie wskazał na brak wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do uwzględnienia uchybienia terminu do wniesienia opłaty. W dalszej części skargi skarżąca podniosła, że tego typu pomyłki zdarzają się również pracownikom UP, w wyniku których organ wydaje niekorzystne dla zgłaszających decyzje, które potem są uchylane. Przyzwolenie dla organu na pomyłki proceduralne, w przeciwieństwie do praw strony, narusza zasadę równości obywateli wobec prawa w rozumieniu art. 32 Konstytucji RP. W ocenie skarżącej, organ w zaskarżonej decyzji zbyt ogólnie odniósł się do szerokich wyjaśnień skarżącej co do zaistnienia siły wyższej w uchybieniu terminu, bez analizy tych okoliczności, co powoduje, że decyzja narusza art. 107 § 3 k.p.a. W odpowiedzi na skargę UP wniósł o jej oddalenie, prezentując przyjętą w zaskarżonej decyzji argumentację, iż w niniejszej sprawie nie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do uwzględnienia uchybienia terminu, zgodnie z art. 243 ust. 6 p.w.p. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Analizując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem nie można dopatrzyć się w niej naruszenia prawa, przynajmniej w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Stosownie do art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p., patent wygasa na skutek nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej z tym, że wygaśnięcie patentu z tego powodu następuje w dniu, w którym upłynął poprzedni okres ochrony wynalazku. Opłata za 9 rok ochrony, zgodnie z art. 224 ust. 2 p.w.p., powinna być uiszczona z góry, nie później jednak niż w dniu, w którym upłynął poprzedni okres ochrony. Opłata może być wprawdzie uiszczona w ciągu 6 miesięcy po upływie powyższego terminu przy równoczesnym uiszczeniu opłaty dodatkowej w wysokości 30% opłaty należnej (art. 224 ust. 4 p.w.p.), ale ten "dodatkowy" termin nie podlega przywróceniu. Stanowi o tym wprost art. 224 ust. 4 zd. 2 p.w.p. Wygaśnięcie patentu z powodu nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej następuje w dniu, w którym upłynął poprzedni okres ochrony wynalazku (art. 90 ust. 4 p.w.p.). Mając na uwadze powyższe przepisy, organ prawidłowo dokonał pełnych ustaleń faktycznych. Trafnie wywiódł, że skoro zgłoszenie wynalazku zostało dokonane w dniu 7 lutego 2005 r., to podstawowy termin, określony w art. 224 ust. 2 p.w.p., do uiszczenia opłaty za 9 rok ochrony upływał w dniu 7 lutego 2013 r. O sposobie wnoszenia opłat i ich wysokości w okresie 20 lat ochrony pełnomocnik skarżącej został pouczony wraz z decyzją z dnia [...] października 2012 r. Jednak ani w powyższym terminie, ani w terminie określonym w art. 224 ust. 4 p.w.p. (do 7 sierpnia 2013 r.) strona wymaganej opłaty nie uiściła. Za 9 rok ochrony w podwyższonej wysokości oraz za 10 rok ochrony skarżąca uiściła na rzecz UP dopiero w dniu 22 listopada 2013 r. kwotę 1.365 zł. Tych ustaleń skarżąca w żadnym zakresie nie podważa. W skardze podnosi jednak możliwość przywrócenia uchybionego terminu do uiszczenia opłaty za 9 rok ochrony, powołując się na zaistnienie siły wyższej. Odnosząc się do zarzutów strony zawartych w skardze należy stwierdzić, że zarówno termin z art. 224 ust. 2, jak i art. 224 ust. 4 p.w.p. należą do terminów prawa materialnego, które nie podlegają przywróceniu (wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 lutego 2008 r., VI SA/Wa 2213/07. Lex nr 463665). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 kwietnia 2011 r., w sprawie II GSK 405/10 (Lex nr 992380), ustawa p.w.p. nie dopuszcza przywrócenia terminu podstawowego, określonego w art. 224 ust. 2 p.w.p., ponieważ podmioty, które nie uiściły opłaty okresowej w terminie podstawowym, mogą uniknąć skutków związanych z niedopełnieniem tego obowiązku, wynikających z art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p., wnosząc opłatę w terminie dodatkowym. Tym samym termin dodatkowy uiszczenia opłaty, przewidziany w art. 224 ust. 4 p.w.p., spełnia funkcję podobną do instytucji przywrócenia terminu (podstawowego). Bezpodstawne są więc zarzuty strony odnośnie możliwości przywrócenia przedmiotowych terminów ustawowych (prawa materialnego) na podstawie art. 58 § 1 k.p.a. Jedynym środkiem prawnym, przewidzianym przez ustawodawcę, który umożliwia uprawnionemu uchylenie się od negatywnych konsekwencji uchybienia terminu do wniesienia corocznych opłat za ochronę jest – zgodnie z art. 243 ust. 6 p.w.p. – powołanie się na okoliczności o charakterze nadzwyczajnym, przy wystąpieniu których dochowanie terminu stało się niemożliwe. Wówczas jest możliwość zawieszenia przez UP biegu przedawnienia z powodu siły wyższej, po przedstawieniu przez uprawnionego odpowiednich dowodów. W przedmiotowej sprawie, zdaniem Sądu, nie było podstaw do zastosowania powyższego trybu, gdyż o zawieszenie terminu przedawnienia strona nie wnosiła, natomiast (jak już wyżej wskazano) brak jest możliwości prawnych przywrócenia terminu prawa materialnego. Poza tym okoliczności podniesione przez skarżącą, uzasadniające zaistnienie siły wyższej, nie kwalifikują się do ich uwzględnienia. Sąd podziela w pełni stanowisko organu, że pojęcie siły wyższej ujmowane jest w orzecznictwie i doktrynie jako zdarzenie zewnętrzne, które ma charakter nadzwyczajny i któremu nie można zapobiec. Do kategorii takich zdarzeń zaliczane są katastrofy przyrodnicze (np. powodzie, huragany, trzęsienia ziemi) lub nadzwyczajne zaburzenia życia zbiorowego (np. wojna, rozruchy), które uniemożliwiają uprawnionemu dokonanie określonej czynności. Za nadzwyczajną okoliczność, w rozumieniu powyższych przepisów, nie można zatem uznać problemów rodzinnych i zdrowotnych pracownika Biura Patentowego "I." w R., który przygotowywał pisma do podpisu przez pełnomocnika strony, [...] Rzecznika Patentowego – T. W., powodując wówczas nieprawidłowe obliczenie kolejnego rozpoczętego roku ochrony patentu nr [...]. "Niedyspozycyjność" i "zwykła omyłka" w ustalaniu okresów ochronnych patentu, spowodowana przez pracownika ww. Biura, które świadczyło pomoc prawną na rzecz skarżącej, nie mogą stanowić okoliczności nadzwyczajnych, których nie można było przewidzieć lub im zaradzić. W przedmiotowej sprawie należy podkreślić istotną okoliczność, że skarżąca w postępowaniu administracyjnym była reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika – rzecznika patentowego. Z treści pełnomocnictwa z dnia [...] listopada 2004 r. udzielonego przez skarżącą wynika, że rzecznik patentowy T. W. został upoważniony do zastępowania strony przed UP w sprawie wszelkich działań związanych z ochroną przedmiotowego wynalazku. Wprawdzie obowiązek uiszczania opłat okresowych za ochronę własności przemysłowej i pilnowanie terminów przewidzianych na ich wniesienie spoczywa na uprawnionym, jednak zważywszy na zakres ww. pełnomocnictwa, zdaniem Sądu, obowiązki pełnomocnika w przedmiotowej sprawie w powyższym zakresie nie ograniczały się tylko do przekazania informacji o terminach i wysokości uiszczania opłat. Winien on czuwać nad prawidłowym i terminowym dokonywaniem tych czynności przez stronę, a w razie potrzeby podejmować stosowne działania interwencyjne. W ocenie Sądu, zarzuty naruszenia art. 7 i art. 8 k.p.a. nie zasługują na uwzględnienie, bowiem zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie budził wątpliwości, skarżąca nie poważała ustaleń stanu faktycznego, a ocenie prawnej podlegały jedynie okoliczności towarzyszące uchybieniu terminu do wniesienia wymaganej opłaty. Poza tym zaskarżona decyzja została uzasadniona prawidłowo, wszechstronnie i w sposób jasny, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Sąd podziela również argumentację organu odnośnie zarzutu naruszenia art. 32 Konstytucji RP, iż każde postępowanie patentowe jest poddawane indywidualnej ocenie, w jego konkretnych uwarunkowaniach i odniesieniach. Nieuwzględnienie zaś argumentów skarżącej nie oznacza naruszenia art. 32 Konstytucji RP. W tej sytuacji Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.