VI SA/Wa 2260/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś - Rosińska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2018 r. sprawy ze skargi M. W. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów oddala skargę M. W. został wpisany na listę adwokatów przez ORA w [...] uchwałą z dnia [...] października 2016r. na podstawie art. 66 ust. 1 pkt. 2 p.o.a. jako komornik sądowy. W dniu [...] marca 2017r. M. W. złożył ślubowanie, jednak pozostał na liście adwokatów nie wykonujących zawodu. W związku z korespondencją prowadzoną z Ministrem Sprawiedliwości ORA w [...] zweryfikowała okoliczność dalszego wykonywania zawodu komornika przez adw. W. i uzyskawszy potwierdzenie tego faktu stwierdziła, że pełnienie funkcji komornika stanowi przeszkodę do pozostawania na liście adwokatów. Uchwałą z dnia [...] maja 2017r. ORA w [...] skreśliła p. M. W. z listy adwokatów na podstawie art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.a. Uchwałę ORA zaskarżył M. W., wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania bądź o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Zarzucił uchwale ORA : 1. naruszenie prawa materialnego, tj.: - art. 4 b ust. 1 pkt. b i art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.a. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że komornik sądowy zajmuje stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości; - art. 66 ust. 1 pkt. 2 w zw. z art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.a. oraz z art. 65 ust. 1 i art. 17 ust. 1 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, że wykonywanie zawodu komornika przy jednoczesnym nie wykonywaniu zawodu adwokata stanowi przesłankę skreślenia z listy adwokatów; - art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.a. poprzez przyjęcie, że osoba piastująca stanowisko komornika nie może nabyć prawa bycia adwokatem; - naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. oraz błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że Skarżący po wpisie na listę adwokatów objął stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, podczas gdy funkcję komornika sprawował nieprzerwanie jeszcze przed uzyskaniem wpisu, a stanowisko to ma charakter pomocniczego w systemie organów wymiaru sprawiedliwości. Podkreślił różnicę pomiędzy nabyciem prawa do wykonywania zawodu a wykonywaniem tego zawodu oraz okoliczność, że nie wyznaczył swojej siedziby zawodowej oraz że nie ma obowiązku rozpoczęcia faktycznego wykonywania zawodu adwokata. Zakaz łączenia funkcji dotyczy jedynie sytuacji aktywnego wykonywania obydwu zawodów. Wskazał, że żaden przepis nie obliguje go do zrzeczenia się funkcji komornika po uzyskaniu wpisu na listę adwokatów, nie jest więc także możliwe zastosowanie sankcji w postaci skreślenia z listy adwokatów, o ile nie zaprzestał wykonywania zawodu komornika. Odwołujący się podniósł, że art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.a. dotyczy jedynie przypadków, gdy objęcie stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości nastąpiło już po wpisie na listę adwokatów, natomiast przepis ten nie ma zastosowania w sytuacji, gdy chronologia zdarzeń była odmienna, tak jak w nin. sprawie. W odwołaniu został również zakwestionowany pogląd ORA w [...], że stanowisko komornika jest stanowiskiem w organach wymiaru sprawiedliwości. Komornik jest według Skarżącego jedynie pomocniczym organem wymiaru sprawiedliwości, do którego nie odnosi się hipoteza art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.a. Uchwałą z dnia [...] lipca 2017 roku Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej po rozpoznaniu odwołania adw. M. W. od uchwały ORA w [...] z dn. [...] maja 2017r. w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 kpa w zw. z art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.a., utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu wskazano, że zarzuty podniesione przez odwołującego się nie są trafne, a odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem organu w pierwszej kolejności rozstrzygnięcia wymaga kwestia funkcji komornika jako stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, wskazując, że statusem prawnym komornika zajmował się m.in. Trybunał Konstytucyjny oraz sądy administracyjne. W wyroku z dn. 3.XII.2003r. (sygn. akt K 5/02) TK stwierdził, że komornik sądowy jest organem państwa powołanym do wykonywania orzeczeń sądowych, posiadającym kompetencje władcze wobec innych podmiotów stosunków prawnych. Skoro więc komornik jest funkcjonariuszem publicznym, działającym przy sądzie rejonowym, to egzekucja sądowa jest aktem władzy publicznej, a komornik, który wprawdzie nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości, wykonuje jednak pewne funkcje państwa w obszarze wymiaru sprawiedliwości. Z kolei NSA w wyroku z dnia 18 grudnia 2012r. ( sygn. akt GSK 1899/11) stwierdził, że usytuowanie komornika przy sądzie rejonowym pozwala na zaliczenie tego zawodu do kategorii pomocniczego organu wymiaru sprawiedliwości, mimo że nie jest on organem władzy sądowniczej. Analogicznie wypowiedział się NSA w wyroku z dn. 24.V.2013r. (II GSK 302/12). Nie powinno zatem zdaniem organu odwoławczego ulegać wątpliwości, że sprawowanie funkcji komornika jest równoznaczne z zajmowaniem stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, o czym mowa w art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.a., zaś aspekt "pomocniczości" nie jest okolicznością wyłączającą tę funkcję z zakresu hipotezy przywołanego przepisu. Ponadto Prezydium NRA stwierdziło, że stoi na stanowisku, że zróżnicowanie takie ma jedynie charakter wewnątrznorganizacyjny, nie przesądza co do istoty o odmiennym statusie osoby figurującej na jednej lub drugiej liście i wpływa jedynie na zakres obowiązku ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (art. 8a ust. 2 p.o.a.), nie zaś - na całokształt praw i obowiązków w strukturze samorządowej. Adwokat nie wykonujący zawodu bezsprzecznie pozostaje adwokatem i ma prawo posługiwania się tym tytułem zawodowym, który w świetle art. 1 ust. 4 p.o.a. podlega ochronie prawnej. Organ II instancji nie znalazł, więc podstaw dla wywodzenia skutków prawnych, mających płynąć z faktu, że Skarżący nigdy nie podjął wykonywania zawodu adwokata. Jedynie istotną pozostaje okoliczność, że Skarżący figuruje na liście adwokatów i nie zrezygnował z wykonywania zawodu komornika. Prezydium NRA zgadza się z poglądem, że w sytuacjach analogicznych z niniejszą ma miejsce paradoks polegający na tym, że w identycznym stanie faktycznym doszło najpierw do wpisania czynnego komornika na listę adwokatów, a następnie - na bazie tych samych przesłanek - do jego skreślenia. Takie jednak efekty daje brak konsekwencji ustawodawcy w kształtowaniu prawa i wewnętrzna niespójność przyjętych rozwiązań ustawowych. Tak jak istnieją uzasadnione wątpliwości, czy art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.a. może stanowić przeszkodę dla uzyskania przez komornika wpisu na listę adwokatów, tak nie budzi podobnych wątpliwości, czy przepis ten stwarza podstawę dla skreślenia z tejże listy uprzednio wpisanej na nią osoby, która nadal pozostaje komornikiem. W ocenie Prezydium NRA w aspekcie treści art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.a. nie można poprzestać na wykładni językowej i na stwierdzeniu, że przepis ten ma zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy objęcie stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości nastąpiło PO uzyskaniu wpisu na listę adwokatów. Wszystkie inne rodzaje wykładni, a zatem: celowościowa, funkcjonalna i systemowa prowadzą do konkluzji, że istotą tego przepisu jest bezwzględny zakaz łączenia stanowiska w wymiarze sprawiedliwości ze statusem adwokata, bez względu na kolejność zdarzeń prowadzących do zaistnienia takiej kolizji interesów. Innymi słowy : norma prawna, wynikająca z przeprowadzonej poprawnie interpretacji powyższego przepisu, jest negatywną przesłanką posiadania podwójnego statusu: pozostawania na liście adwokatów i jednoczesnego zajmowania stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub wykonywania zawodu notariusza. Pismem z dnia 14 września 2017r. M. W. wniósł skargę na powyższą uchwałę zarzucając: 1. Naruszenie prawa materialnego w stopniu, który miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: - obrazę art. 4b ust. 1 pkt 1,art. 70 oraz art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze w zw. z art 1 ustawy o komornikach sadowych i egzekucji poprzez błędną wykładnię powyższych przepisów, a w szczególności art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze polegającą na uznaniu, iż stanowisko komornika sądowego należy rozumieć jako organu wymiaru sprawiedliwości, a w konsekwencji - niewłaściwe zastosowanie art. 72 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze skutkujące skreśleniem z listy adwokatów skarżącego; - obrazę art 66 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze w zw. z art z art. 65 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że rozróżnienie statusu adwokata na wykonującego i nie wykonującego zawód ma jedynie charakter "wewnatrzorganizacyjny", nie przesądza o odmiennym statusie osoby figurującej na jednej z list, wpływa jedynie na zakres obowiązku ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej, nie ma znaczenia dla odmiennego całokształt praw i obowiązków w strukturze samorządowej osoby a status adwokata nie wykonującego zawodu i posiadającego stanowisko w wymiarze sprawiedliwości, stanowi przesłankę do skreślenia z listy adwokatów określonej Izby Adwokackiej. - art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze, poprzez błędną wykładnie i przyjęcie, iż osoba piastująca stanowisko komornika sądowego nie może nabyć prawa do bycia adwokatem, w sytuacji gdy powołany przepis stanowi o "objęciu" stanowiska po wpisie na listę adwokatów, a nie o "piastowaniu" stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, co należy literalnie rozumieć jako czynność podjętą po uzyskaniu wpisu na listę adwokatów. 2.Rażące naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności przepisów regulujących postępowanie dowodowe, które miało wpływ na treść zaskarżonej uchwały tj.: - art. 7, 77 § 1 i 107 5 3 k.p.a., poprzez brak oceny wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, które to naruszenie mogły mieć istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy a to jest brak uwzględnienia, iż skarżący po wpisie na listę adwokatów nie objął żadnego stanowisko określanego mianem stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, zajmował on już przed wpisem stanowisko komornika sądowego, co skutkowało błędnym przyjęciem zaistnienia przesłanki z art. 72 ust 1 pkt 4 do skreślenia skarżącego z listy adwokatów; 3. Błąd w ustaleniach faktycznych mający istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy powstały w następstwie naruszenia wyżej wymienionych przepisów przez uznanie, iż skarżący objął stanowisko w organie wymiaru sprawiedliwości tj. stanowisko komornika sądowego w sytuacji gdy, w chwili złożenia wniosku o wpis na listę adwokatów do chwili obecnej skarżący sprawował nieprzerwanie stanowisko komornika sadowego, co skutkowało błędnym przyjęciem zaistnienia przesłanki z art 72 ust 1 pkt 4 do skreślenia skarżącego z listy adwokatów. Mając powyższe na względzie, strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej uchwały oraz uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. W uzasadnieniu skarżący rozwinął powyższe zarzuty podnosząc, że kluczowe w sprawie jest ustalenie, w pierwszej kolejności czy osoba posiadająca status adwokata wykonującego zawód ma te same prawa i obowiązki co osoba czynnie wykonująca zawód adwokata, a w konkluzji czy sam wpis na listę adwokatów bez prowadzenia fizycznie działalności a w tym reprezentacji klienta i prowadzenia spraw kancelarii wyklucza ze sprawowania stanowiska w wymiarze sprawiedliwości. Po drugie czy objęcie stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości tożsame jest z pojęciem zajmowania stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości przed wpisem na listę adwokatów, a w końcu czy stanowisko komornika sądowego można interpretować rozszerzająca jako stanowisko organu wymiaru sprawiedliwości. Przesłanki nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata określa cyt. art. 65 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze, z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1 i 2 tej ustawy. Przepisy te ustalają zatem wymogi osobowe kandydata na adwokata, których spełnienie przesądza o wpisaniu na listę adwokatów. Wyczerpują przy tym w całości przesłanki stanowiące podstawę wpisu na listę. Wpis na listę adwokatów jest elementem niezbędnym, ale niewystarczającym do rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata. Przed rozpoczęciem wykonywania czynności zawodowych adwokat zobligowany jest, mocą art. 5 wymienionej ustawy, złożyć ślubowanie, a ponadto, co ma decydujące znaczenie, wyznaczyć siedzibę zawodowa i zawiadomić o tym właściwa radę adwokacką w terminie określonym w art. 70 omawianej ustawy. Zatem ustawodawca w ww. ustawie - Prawo o adwokaturze wyraźnie odróżnił dwie sytuacje dotyczące statusu adwokatów. Pierwsza obejmuje nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, druga - wykonywanie tego zawodu. Restrykcyjną sankcję wynikającą z treści art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze należy więc odnieść do wykonywania zawodu adwokata i jednoczesnego pozostawania na stanowisku komornika sądowego. Natomiast nie można podzielić wykładni przedstawionej przez ORA w [...], a następnie przez Prezydium NRA, która przyjmuje dopuszczalność pozbawienia praw nabytych przez wyprowadzenie rygorystycznych przesłanek, które nie zostały ustanowione wprost w przepisach prawa. Podjęcie przez komornika sądowego postępowania w sprawie nabycia prawa do wykonywania zawodu adwokata nie stwarza po jego stronie obowiązku zrzeczenia się swojego dotychczasowego stanowiska. Wykładnia art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy - Prawo o adwokaturze prezentowana w niniejszej sprawie przez Prezydium NRA pozostaje w sprzeczności z normami konstytucyjnymi, tj. z art. 65 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1 Konstytucji RP. Artykuł 65 ust. 1 Konstytucji RP gwarantuje bowiem każdemu wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zw. dalej "p.p.s.a." - Dz. U. z 2017 poz. 1369, ze zm.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że skarga nie jest zasadna. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane kryteria, doszedł do przekonania, iż zaskarżona uchwała Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej o skreśleniu skarżącego z listy adwokatów nie narusza prawa. Podstawę prawną wydanej uchwały stanowił art. 72 ust. 4 pkt ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze ( Dz. U. z 2016 poz.1999 ze zm.), zgodnie z którym okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza. Wprawdzie przepis mówi o objęciu stanowiska, a nie pozostawaniu na stanowisku w organach wymiaru sprawiedliwości, to wykładnia celowościowa, jak i systemowa prowadzą do wniosku, że ustawodawca wprowadził zakaz łączenia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości bądź wykonywania zawodu komornika przy jednoczesnym wpisie na listę adwokatów, bez względu na moment objęcie stanowiska komornika sądowego. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 maja 2013 r., (sygn. akt II GSK 302/12, LEX 1324197) status adwokata uzyskuje się poprzez wpis na listę adwokatów. Lista ta obejmuje zarówno adwokatów wykonujących czynności zawodowe, jak i niewykonujacych tych czynności. W świetle art. 72 ust. 1 pkt 4 p.a. bez znaczenia jest czy adwokat pozostający na stanowisku w organach wymiaru sprawiedliwości faktycznie wykonuje czynności zawodowe. W ustawie sytuacja prawna osób wpisanych na listę a niewykonujących zawodu adwokata – nie została w sposób wyraźny określona. Nadto brak jest jakichkolwiek racjonalnych przesłanek, aby różnicować sytuację adwokata, który objął stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości po dokonaniu wpisu na listę adwokatów od sytuacji adwokata, który przed wpisem zajmował takie stanowisko i nadal pozostaje na takim stanowisku. Ustawodawca użył w omawianym przepisie zwrotu "w wypadku objęcia stanowiska", co – posługując się wykładnią językową – może sugerować, że przepis ten dotyczy tylko przypadków, w których wpis na listę adwokatów został dokonany wcześniej niż objęcie stanowiska, o którym mowa w tym przepisie i nie ma zastosowania do sytuacji odwrotnej, to znaczy takiej, w której osoba zajmująca to stanowisko uzyskała wpis na listę adwokatów i nie zrezygnowała z tego stanowiska. Poprzestanie na tej wykładni, w świetle wcześniejszych wywodów, prowadziłoby do stosowania tego przepisu w sposób sprzeczny z jego ratio legis. Brak jest bowiem jakichkolwiek podstaw prawnych do różnicowania tych sytuacji. W obu przypadkach chodzi o adwokata wpisanego na listę, tj. legitymującego się statusem adwokata, obejmującego (zajmującego) stanowisko w organach przewidzianych w tym przepisie. Wobec powyższego zgodnie z prawidłową wykładnią art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. skreśleniu z listy adwokatów podlegają zarówno osoby, które objęły stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęły wykonywanie zawodu notariusza po wpisaniu na tę listę, jak i osoby, które już w chwili wpisu zajmowały te stanowiska i nie zrezygnowały z nich. Skarżący w momencie wpisania go na listę adwokatów były komornikiem sądowym, który działa przy sądzie rejonowym, prezes właściwego sądu nadzoruje jego działalność, sąd sprawuje nadzór judykacyjny nad czynnościami egzekucyjnymi komornika. Usytuowanie komornika przy sądzie rejonowym i prowadzenie przez komornika czynności egzekucyjnych w związku z działalnością wymiaru sprawiedliwości, która ma wszelkie cechy wykonywania imperium państwowego, pozwala na zaliczenie zawodu komornika do pomocniczego organu wymiaru sprawiedliwości, pomimo że nie jest on organem władzy sądowniczej i nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości. Za bezzasadne w ocenie Sądu należało uznać zarzuty skargi, że te same przesłanki stanowiły podstawę wpisu skarżącego na listę adwokatów, a następnie skreślenia go z listy. Zauważyć należy, że wcześniej okręgowe rady adwokackie odmawiały wpisu na listę adwokatów osobom zajmującym stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub które rozpoczęły wykonywanie zawodu notariusza z powołaniem się na treść 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. Sądy przyjmowały, że w regulacji prawnej nabycia prawa do wykonywania zawodu nie została wprowadzona przesłanka ograniczająca prawo wystąpienia o dopuszczenie do zawodu przez osobę zajmującą dotychczas stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, czy w organach ścigania. Stanowiłoby to bowiem ograniczenie konstytucyjnego prawa jednostki do wyboru zawodu, ustanowionego w art. 65 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi, że każdemu zapewnia się wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, zaś wyjątki określa ustawa. Z tego względu nie można wyprowadzać wniosku, że art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy – Prawo o adwokaturze stanowi przesłankę ograniczającą możliwość dokonania wpisu na listę adwokatów osoby, która nadal wykonuje zawód komornika sądowego. Wobec powyższego zdaniem Sądu przepis ten nie daje podstawy do wydania decyzji odmawiającej wpisania na listę adwokatów osoby zajmującej dotychczas stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, czy w organach ścigania, właśnie z uwagi na akcentowane przez skarżącego konstytucyjne prawo jednostki do wyboru zawodu, ustanowione w art. 65 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jak wynika z akt sprawy skarżący nie zrezygnował z pełnionej funkcji komornika, nie podjął nawet działań których celem było dokonanie wyboru pomiędzy jednym z zawodów, a zatem zaistniała przesłanka określona w art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. obligująca okręgową radę adwokację do skreślenia skarżącego z listy adwokatów. Mając na uwadze powyższe Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.