VI SA/Wa 2266/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędziowie Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Protokolant Patrycja Wrońska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi P. R. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką oddala skargę Komisja Egzaminacyjna Nr [...] ds. Aplikacji Adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2007 r. stwierdziła, że P. R. (dalej także jako skarżący), podczas egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką przeprowadzonego w dniu 30 czerwca 2007 r. uzyskał łącznie 188 punktów co oznacza wynik negatywny. Po rozpoznaniu odwołania od ww. uchwały Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] października 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy uchwałę ww. Komisji nr [...]. Do podjęcia niniejszej decyzji Ministra Sprawiedliwości doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu 30 czerwca 2007 r. skarżący przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką przed Komisją Egzaminacyjną Nr [...] ds. Aplikacji Adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w [...]. Następnie uchwałą ww. Komisji z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] ustalony został wynik tego egzaminu na 188 punktów. W odwołaniu od podjętej uchwały, skarżący wskazał, że niektóre pytania wykraczają poza zakres egzaminu określony w art. 75a ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 z późn. zm.) - zwana dalej "ustawą Prawo o adwokaturze". Jako przykład takich pytań podał pytania z zakresu prawa upadłościowego i naprawczego stwierdzając, że prawo to nie jest wymienione w tym artykule. Zdaniem skarżącego, gdyby ustawodawca chciał, żeby egzamin konkursowy obejmował również prawo upadłościowe i naprawcze to by je wymienił w art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze. Skarżący powołał się na fakt, że ustawodawca określając zakres egzaminu podzielił prawo karne na prawo karne, postępowanie karne, prawo karne skarbowe oraz prawo wykroczeń a prawo cywilne na prawo cywilne i postępowanie cywilne. Skarżący wniósł również zarzuty do pytań nr 249, 18, 59, 179 i 242. Odnosząc się do treści pytania nr 249, skarżący wskazał, że nie opierało się ono na Konstytucji RP tylko na ustawie o Trybunale Stanu i tym samym wykraczało poza zakres prawa o ustroju sądów oraz Konstytucji RP tj. poza zakres wymieniony w art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze. Skarżący podkreślił, że art. 173 Konstytucji RP wyraźnie rozdziela Sądy i Trybunały. Tym samym stwierdził za nietrafne uznanie ustawy o Trybunale Stanu do kategorii przepisów z zakresu ustroju sądów. Z kolei w ocenie skarżącego w pytaniu nr 18 wszystkie trzy odpowiedzi były prawidłowe. W pytaniu nr 59 skarżący podniósł, że odpowiedzi na to pytanie są wewnętrznie sprzeczne, a także budzą poważne wątpliwości w świetle przepisów Kodeksu karnego skarbowego. Odnośnie pytania nr 179 skarżący wskazał, że w oparciu o art. 84 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego należy stwierdzić, iż zarówno odpowiedź "B" jak i "C" są prawidłowe. Skarżący zarzucił również, iż odpowiedzi te są niejednoznaczne. W pytaniu nr 242 skarżący podniósł, iż jest ono błędnie sformułowane, gdyż użyto w nim zwrotu "Minister Sprawiedliwości ma prawo", zamiast zwrotu zawartego w art. 14 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze: "Minister Sprawiedliwości zwraca się". Zdaniem skarżącego istnieje różnica pomiędzy sformułowaniem: "ma prawo" (fakultatywny obowiązek), a - "zwraca się" - (obligatoryjny obowiązek). Po rozpoznaniu odwołania, Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] października 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] lipca 2007 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] ds. Aplikacji Adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w [...]. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ wskazał na brzmienie przepisów ustawy Prawo o adwokaturze. Stwierdził również, że egzamin, którego skarżący był uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i adwokackiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2160 z późn. zm.). Organ odwoławczy odnosząc się do stwierdzenia skarżącego, którego zdaniem część pytań wykraczało poza zakres tematyczny wskazany w art. 75 ustawy Prawo o adwokaturze organ stwierdził, że pytania te, jako oparte na ustawie Prawo upadłościowe i naprawcze, wchodzą w zakres prawa gospodarczego, która to dziedzina prawa jest objęta dyspozycją art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze. W ocenie organu, ustawodawca w stosunku do żadnej z dziedzin prawa nie dokonywał szczegółowego wyliczenia ustaw, których znajomość będzie podlegała weryfikacji podczas egzaminu. Tym samym zadaniem zdającego było przyswojenie sobie wiedzy z wszelkich ustaw, które wchodzą w zakres wymienionych w art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego pytania nr 249 testu, organ również wskazał, że pytanie to nie wykraczało poza zakres art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze. Organ wskazał na brzmienie art. 173 Konstytucji RP, zgodnie z którym władza sądownicza należy do sądów, Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu. Jak podkreślił organ, wiedza o Trybunale Stanu jest wymagana na egzaminie, bowiem dotyczy ustroju sądów szeroko rozumianych, a więc wymiaru sprawiedliwości i sądownictwa. Jednocześnie organ wskazał, że bezdyskusyjne jest, iż Trybunał Stanu jest organem ochrony prawnej, zaś organy ochrony prawnej wchodzą w zakres egzaminu wskazany w art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze. Poza tym organ uznał za nietrafny zarzut skarżącego dotyczący pytania nr 18. Przytoczył treść tego pytania oraz zaproponowane odpowiedzi. W ocenie Ministra Sprawiedliwości, nie ulega wątpliwości, że jedyną prawidłową odpowiedzią na to pytanie była odpowiedź "A". Działanie bowiem w ramach eksperymentu skutkuje niepopełnieniem przestępstwa z uwagi na wyłączenie bezprawności. W ocenie organu, nietrafne było również stanowisko skarżącego dotyczące brzmienia pytania nr 59. Organ odwołując się do jego treści, uznał za prawidłową odpowiedź nr "C", a nie zaznaczoną przez skarżącego odpowiedź "A". W uzasadnieniu swojego stanowiska organ wskazał, że Kodeks karny skarbowy odnośnie wykroczeń skarbowych przewiduje jedynie odpowiedzialność za czyn dokonany i tylko w formie sprawstwa. Kodeks ten nie przewiduje zaś w przypadku wykroczeń skarbowych odpowiedzialności za formę stadialną usiłowania, ani też za podżeganie i pomocnictwo. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego pytania nr 179 dotyczącego sądowego ustalenia ojcostwa, organ wskazał, iż prawidłową odpowiedzią była odpowiedź "C". Na uzasadnienia swojego stanowiska organ wskazał na brzmienie art. 84 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Organ uznał również, że zarzuty skarżącego dotyczące pytania nr 242 są nieuzasadnione. Na poparcie swojego stanowiska organ przywołał brzmienie art. 14 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze. W ocenie organu, doszukiwanie się przez skarżącego różnic pojęciowych pomiędzy obowiązkiem a uprawnieniem ministra do wystąpienia do Sądu Najwyższego jest niesłuszne albowiem nie każdy ma uprawnienie zwracania się do Sądu Najwyższego o uchylenie sprzecznych z prawem uchwał organów adwokatury i organów samorządu adwokackiego. Następnie skarżący na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2007 r. nr [...] złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją uchwały oraz przyjęcie go na aplikację adwokacką. Skarżący powtórzył swoje zarzuty zawarte w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej ds. Aplikacji Adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w [...]. Podniósł ponadto, że decyzja jest całkowicie bezzasadna oraz została wydana po terminie określonym w art. 35 § 3 k.p.a. Podniósł również, że nie został zawiadomiony stosownie do art. 36 k.p.a. o przyczynie zwłoki oraz o nowym terminie załatwienia sprawy. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują więc kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 - zwanej dalej p.p.s.a.) Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Minister Sprawiedliwości dokonał szczegółowej analizy dokumentów przekazanych przez Komisję Egzaminacyjną. Rozpoznając odwołanie ponownie sprawdził ilość punktów uzyskanych przez skarżącego i stwierdził, że wynik ustalony przez Komisję Egzaminacyjną jest prawidłowy, albowiem skarżący uzyskał z egzaminu 188 punktów, co oznacza wynik negatywny. Jak wynika z art. 75i ust. 1 Prawo o adwokaturze, egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Natomiast art. 75i ust. 3 cyt. ustawy stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów. Z kolei zgodnie z art. 75j ust. 1 i 2 ww. ustawy po przeprowadzeniu egzaminu konkursowego komisja ustala wynik zdającego w drodze uchwały i wynik ten ogłasza, a od uchwały Komisji Egzaminacyjnej służy zdającemu odwołanie do Ministra Sprawiedliwości dotyczące wyniku jego egzaminu. Z przedstawionych wyżej przepisów wynika zatem, że zakres odwołania obejmuje kontrolę prawidłowości ustalenia wyniku egzaminu, w tym ilości uzyskanych punktów. Celem kontroli organu rozpatrującego odwołanie jest także sprawdzenie, czy zostały spełnione wszystkie wymogi formalne związane z procedurą oceniania testu egzaminacyjnego i obliczanie ilości punktów. Skarżący P. R. zarówno w odwołaniu jak i w skardze wniesionej do Sądu zarzucił, że pytania z zakresu prawa upadłościowego i naprawczego wykraczały poza zakres egzaminu określony w art. 75a ust. 3 Prawa o adwokaturze jak również zgłosił zarzuty do pytań nr 249, 18, 59, 179 i 242. W ocenie Sądu Minister Sprawiedliwości prawidłowo w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] lipca 2007 r. poza zarzutem dotyczącym sformułowania odpowiedzi na pytanie 179. Zdaniem Sądu, podana w kluczu odpowiedzi jako prawidłowa odpowiedź "C", w świetle art. 84 § 1 zd 1 k.r.o. jest niepełna a to mogło wprowadzić udzielającego odpowiedzi w błąd, jeżeli się zważy na sformułowanie odpowiedzi zawartej w "B". Poza tym Sąd podzielił w pełni dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę pozostałych zarzutów skarżącego. Wbrew twierdzeniom skarżącego pytania z zakresu prawa upadłościowego i naprawczego nie wykraczają poza zakres egzaminu, określony w art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze, gdyż jak to słusznie wskazał Minister Sprawiedliwości kwestionowane pytania dotyczą szeroko pojętego prawa gospodarczego, wymienionego w treści ww. przepisu. Podobnie prawidłowo organ uznał za chybiony pogląd skarżącego, jakoby pytanie nr 249 wykraczało poza zakres egzaminu określony w art. 75 a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze, albowiem niewątpliwie Trybunał Stanu jest organem ochrony prawnej a więc znajomość z tego zakresu w świetle powyższego przepisu była wymagana od zdającego egzamin konkursowy na aplikację adwokacką. Nie można podzielić zarzutu skarżącego dotyczącego pytania nr 18. Trafnie Minister Sprawiedliwości uznał, że prawidłowa w tym pytaniu jest odpowiedź "A", albowiem działanie w celu przeprowadzenia eksperymentu ekonomicznego wyłącza bezprawność czynu (art. 27 k.k.), natomiast instytucje błędu co do kontratypu oraz błędu co do okoliczności wyłączającej winę (odpowiedź "B" i "C") skutkują tym, że dana osoba nie popełniła przestępstwa z uwagi na wyłączenie winy (art. 29 k.k.). Tym samym błędnie skarżący podnosił, że w pytaniu nr 18 wszystkie odpowiedzi są prawidłowe. Nie można uznać za słuszny zarzut skarżącego, że odpowiedzi na pytanie 59 testu są wewnętrznie sprzeczne, a także budzą poważne wątpliwości w świetle przepisów kodeksu karnego skarbowego, albowiem jak wskazał Minister Sprawiedliwości kodeks karny skarbowy w przypadku wykroczeń skarbowych przewiduje jedynie odpowiedzialność za czyn dokonany, tylko w formie sprawstwa, zatem jedyną prawidłową odpowiedzią była odpowiedź "C". W przypadku pytania nr 242 sformułowanie, że "minister ma prawo" zamiast "minister zwraca się" nie mogło wprowadzać w błąd, gdyż prawo do wystąpienia z wnioskiem do Sądu Najwyższego jest ustawową kompetencją, którą Minister Sprawiedliwości może ale nie musi realizować. Zatem prawidłową odpowiedzią była odpowiedź "C", a nie odpowiedź "A", którą zaznaczył skarżący. W tym stanie rzeczy, skoro uchwałą Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] lipca 2007 r. utrzymaną w mocy decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2007 r. ustalony został wynik egzaminu konkursowego skarżącego na 188 punktów, a tylko jedno z pytań, zdaniem Sądu, zostało sformułowane nieprawidłowo co nie miało wpływu na ostateczny wynik sprawy, zasadnym było oddalenie skargi w oparciu o art. 151 p.p.s.a.