VI SA/Wa 2457/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak po rozpoznaniu w dniu 29 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. G. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 29 stycznia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. G. i H. F. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na prowadzenie hurtowni farmaceutycznej postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 29 stycznia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Postanowieniem z 29 stycznia 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania A. G. prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, starszy referendarz sądowy po analizie dokumentów przedłożonych przez skarżącego stwierdził, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie bowiem skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku może być zastosowany wyjątek od powszechnej reguły odpłatności wymiaru sprawiedliwości jakim jest instytucja zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wskazał starszy referendarz sądowy, z przedstawionych dokumentów wynikało, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą wraz z jednym wspólnikiem w formie spółki cywilnej, z której w roku 2014 obaj wspólnicy osiągnęli przychód w wysokości [...] złotych, przy kosztach jego uzyskania wynoszących [...] złotych. Z kolei od 1 stycznia do 31 października 2015 roku spółka osiągnęła przychód na poziomie [...] złotych, przy kosztach uzyskania na poziomie [...] złotych. Nadto, wątpliwości starszego referendarza wzbudziło również twierdzenie skarżącego o oświadczonych miesięcznych dochodach na poziomie [...] zł miesięcznie. Prowadziło ono do wniosku, że skarżący nie wykazuje dla potrzeb przyznania prawa pomocy rzeczywistej sytuacji życiowej i majątkowej. Porównując skalę uzyskiwanych przez skarżącego dochodów z wielkością stałych miesięcznych kosztów ponoszonych przez niego, starszy referendarz przyjął, iż nie jest możliwym pokrycie choćby części z nich. Wśród wydatków skarżącego same bowiem alimenty, najem domu i spłata rat kredytu przekraczają kwotę [...] tysięcy złotych. W ustawowym siedmiodniowym terminie skarżący złożył sprzeciw od tego orzeczenia, wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że rozstrzyganie o możliwościach płatniczych strony wyłącznie na podstawie jej przychodu nie pozwala na rzetelną ocenę możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla prawidłowego działania prowadzonej działalności gospodarczej istotne znaczenie ma kwestia regulowania opłat i zobowiązań. Ponadto koszty uzyskania przychodu nie są wyłącznie należnościami podatkowymi i ich poniesienie zapewnia ciągłość działalności gospodarczej. Nie sposób uznać także, jak wywiódł skarżący, że szereg mechanizmów pozwalających na zminimalizowanie należności podatkowych wyczerpuje całkowicie koszty uzyskania przychodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a, w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, Sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do z art. 260 § 3 p.p.s.a., Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zatem stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Koszty postępowania na obecnym jego etapie to wpis (solidarny wraz z drugim skarżącym) od skargi w kwocie 3.000 zł. Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej zasady jest określona w rozdziale 3 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy. Z powyższego wynika, że przyznanie prawa pomocy winno być przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Podnieść należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem (vide: postanowienie NSA z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 201/14, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Wskazać również należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Dokonując analizy wniosku skarżącego, dokumentów dołączonych do wniosku oraz argumentacji zawartej we wniesionym sprzeciwie Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy w pełni zasadnie uznał, że skarżący nie wykazał niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania i w konsekwencji odmówił przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozpoznając złożony wniosek starszy referendarz sądowy, oceniając opisane wyżej ustalenia odnośnie aktualnej sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego oraz jego możliwości płatniczych w kontekście przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, słusznie uznał, że skarżący nie wykazał, by nie był w stanie ponieść kosztów sądowych w związku z zainicjowanym przez niego postępowaniem sądowym. Jak wynika bowiem z dokumentów dołączonych przez skarżącego do akt sprawy uzyskuje on znaczne przychody z prowadzonej działalności gospodarczej wraz z jednym wspólnikiem w formie spółki cywilnej, z której w roku 2014 obaj wspólnicy osiągnęli przychód w wysokości [...] złotych, przy kosztach jego uzyskania wynoszących [...] złotych. Z kolei od 1 stycznia do 31 października 2015 roku spółka osiągnęła przychód na poziomie [...] złotych, przy kosztach uzyskania na poziomie [...] złotych. Zaznaczyć przy tym należy, że wskazywana przez skarżącego strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie konieczności zwolnienia strony z kosztów sądowych. Stwierdzić także należy, że w działalności gospodarczej występują różnego rodzaju zobowiązania, które związane są z wydatkami finansowymi. Zaliczyć do nich należy także opłaty sądowe. W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (vide: postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2008 r., I OZ 809/07, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodatkowo należy wskazać na pogląd wyrażany w orzecznictwie i doktrynie, podzielany w pełni przez Sąd, że przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (vide: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 589, postanowienia NSA z 24 czerwca 2008r., sygn. akt l GZ 147/08, LEX nr 479137 oraz z dnia 9 lipca 2008r., sygn. akt l FZ 265/08, LEX nr 494324). Wnosząc skargę, skarżący powinien liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i dokonać zabezpieczenia odpowiednich środków finansowych we własnym budżecie, a nie przerzucać koszty te na budżet państwa. Sąd podziela pogląd wyrażony przez starszego referendarza, że w przypadku przedsiębiorców (w niniejszej sprawie skarżącego) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważeniu kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Przyjmując zatem jako kryterium zdolności płatniczych skarżącego skalę przychodu, słusznie starszy referendarz stwierdził, że jest on znaczny i nie pozwala na uznanie, że skarżący znajduje się w sytuacji, w której zdobycie przez niego środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Z analizy przedłożonych rachunków bankowych skarżącego wynika bowiem, że regularnie wpływa na nie szereg wpłat sięgających kwot kilkutysięcznych lub kilkunastotysięcznych od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Sam skarżący również dokonywał wielokrotnie wypłat z rachunków bankowych w kwotach sięgających kilku tysięcy złotych. Trudno w tej sytuacji uznać, że skarżący nie jest w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie wykazano bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.