VI SA/Wa 2474/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant ref. staż. Monika Piotrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego M. S. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uchwałą z dnia [...] września 2008 r., nr [...], Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej w K. ustaliła negatywny wynik egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką M.S. (dalej także skarżący), który uzyskał z testu 189 punktów. Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. Minister Sprawiedliwości, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał zaskarżoną uchwałę w mocy. Organ II instancji stwierdził, że egzamin, którego skarżący był uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (tekst jednolity: Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.), dalej powoływanej jako ustawa i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i adwokackiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2160, ze. zm.), dalej powoływanego jako rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości. Organ wyjaśnił, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister Sprawiedliwości ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny, bowiem art. 75i ust. 3 ustawy jednoznacznie przesądza, że pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów. Wbrew twierdzeniom skarżącego pytania nr 66, 204, 208 i 220 zostały sformułowane w sposób prawidłowy. W konkluzji Minister Sprawiedliwości stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej. Wyrokiem z dnia 27 maja 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 515/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M.S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2009 r., w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. W uzasadnieniu wskazał, że główny zarzut skarżącego dotyczył nieprecyzyjności pytań nr: 66, 204, 208, i 220 oraz naruszenia granic ustawowej regulacji zakresu wiedzy obowiązującej przy konkursie. Sąd I instancji podzielił dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów uznając, że w świetle obowiązujących przepisów prawa skarżący udzielił niepoprawnych odpowiedzi na wyżej wymienione pytania. Sporne pytania testowe mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką i zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 75i ust. 1 ustawy - oparte były one na przepisach prawa, zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Pytanie nr 66 brzmiało: Według Kodeksu cywilnego, ogłoszenia, reklamy, cenniki i inne informacje skierowane do poszczególnych osób, w razie wątpliwości poczytuje się: A. za zaproszenie do zawarcia umowy, B. za zaproszenie do rokowań, C. za ofertę. Według organu prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "A", która oparta jest na art. 71 k.c. Skarżący dowodził natomiast, że prawidłowa na to pytanie jest zakreślona przez niego odpowiedź "B". Przepis art. 71 k.c. stanowi, że ogłoszenia, reklamy, cenniki i inne informacje, skierowane do ogółu lub do poszczególnych osób, poczytuje się w razie wątpliwości nie za ofertę, lecz za zaproszenie do zawarcia umowy. Wskazana w kluczu odpowiedzi odpowiedź "A" jest - w ocenie Sądu - odpowiedzią prawidłową i wynika ona wprost z przepisu art. 71 k.c. Postawione pytanie w zestawieniu z odpowiedzą "A" tworzy zdanie prawdziwe, odpowiadające brzmieniu ww. przepisu. Wobec tego czynienie dodatkowych założeń, jak robi to skarżący, niewynikających z treści pytania, jest niezgodne z istotą egzaminu testowego i w żadnym razie nie może świadczyć o wadliwości pytania. Pytanie nr 204 brzmiało następująco: Zgodnie z ustawą o podatku akcyzowym, opodatkowaniu akcyzą podlega: A. wyrób akcyzowy, B. produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych, C. dostawa towarów, nie będących wyrobami akcyzowymi. Według organu prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "B", która oparta jest na art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym Skarżący dowodził natomiast, że prawidłowa na to pytanie jest zakreślona przez niego odpowiedź "A". Przepis art. 4 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym stanowi, że opodatkowaniu akcyzą podlegają: 1) produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych; 2) wyprowadzenie wyrobów akcyzowych zharmonizowanych ze składu podatkowego; 3) sprzedaż wyrobów akcyzowych na terytorium kraju; 4) eksport i import wyrobów akcyzowych; 5) nabycie wewnątrzwspólnotowe i dostawa wewnątrzwspólnotowa. Wskazana w kluczu odpowiedzi odpowiedź "B" jest - w ocenie Sądu - odpowiedzią prawidłową i wynika ona wprost z przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym Postawione pytanie w zestawieniu z odpowiedzą "B" tworzy zdanie prawdziwe, odpowiadające brzmieniu ww. przepisu. Pytanie nr 208 brzmiało: Zgodnie z ustawą Prawo dewizowe, zagraniczne papiery wartościowe to: A. waluta obca, B. złoto dewizowe, C. dewizy. Według organu prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "C", która oparta jest na art. 2 ust. 1 pkt 12 p.d. Skarżący dowodził natomiast, że prawidłowa na to pytanie jest zakreślona przez niego odpowiedź "B". Przepis art. 2 ust. 1 pkt 12 Prawa dewizowego stanowi, że w rozumieniu ustawy dewizami są papiery wartościowe i inne dokumenty pełniące funkcję środka płatniczego, wystawione w walutach obcych. Zdaniem Sądu z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że dewizami są m.in. papiery wartościowe. W pytaniu zaś pojawiło się określenie "zagraniczne papiery wartościowe" i to stało się przedmiotem sporu w niniejszej sprawie. Istotę testu wyboru, który zawiera wynikającą z ustawy informację, że tylko jedna z trzech odpowiedzi jest poprawna, stanowi okoliczność, że wszystkie proponowane do wyboru odpowiedzi mają cechy prawdopodobieństwa albo też są w części poprawne. Sąd stwierdził, że to do zdającego, który wie, że tylko jedna odpowiedź jest poprawna, należy wybór jednej odpowiedzi najlepszej, zarazem najbardziej oczywistej i najpełniejszej. Wobec tego Sąd uznał, że zarzuty skarżącego, co do tego pytania są nieuzasadnione. Pytanie nr 220 brzmiało: Zgodnie z ustawą Prawo o ustroju sądów powszechnych, urlopu dla poratowania zdrowia sędziemu udziela: A. Minister Sprawiedliwości, B. prezes sądu apelacyjnego, C. Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Według organu prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "A", która oparta jest na art. 93 § 3 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. 2001, Nr 98, poz. 1070), dalej powoływanej jako p.u.s.p.,. Skarżący dowodził natomiast, że prawidłowa na to pytanie jest zakreślona przez niego odpowiedź "B". Przepis art. 93 § 3 p.u.s.p. stanowi, że urlopu dla poratowania zdrowia udziela Minister Sprawiedliwości, zaś § 1 tegoż przepisu stanowi o tym, że sędziemu można udzielić płatnego urlopu dla poratowania zdrowia. Zdaniem Sądu nieuprawniony jest zarzut skarżącego, że powyższe pytanie wykraczało poza zakres tematyczny przewidziany dla egzaminu na aplikację adwokacką, ponieważ art. 75a ust. 3 Prawa o adwokaturze wprost stanowi, że egzamin wstępny polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta adwokackiego z zakresu, m.in. materialnego i procesowego prawa o ustroju sądów. Zdaniem Sądu I instancji organ wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów postępowania, uzasadnienie decyzji wskazuje, że organ rozważył zarzuty i twierdzenia skarżącego, ponownie ocenił poprawność sformułowanych pytań i odpowiedzi. Stanowiska tego nie zmienia nieodniesienie się organu do wszystkich orzeczeń i przykładów wskazanych przez skarżącego. M.S. zaskarżył powyższy wyrok skargą kasacyjna wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie. Wyrokiem z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt II GSK 914/09, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu wyroku NSA podniósł, iż wniesiona skarga kasacyjna jest zasadna w stosunku do pytania nr 208 i skutkowała uchyleniem zaskarżonego wyroku. W uzasadnieniu wyroku zawarto szczegółowe wskazania co do dalszego postępowania w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., Sąd któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sad Administracyjny. Odnosząc się do argumentacji skargi, na wstępie należy zauważyć, że Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie od uchwały komisji egzaminacyjnej, o której mowa w art. 75a Prawa o adwokaturze, ocenia kwestię wyniku przeprowadzonego egzaminu i bada czy wynik ten został ustalony prawidłowo. Prawidłowe zaś ustalenie wyniku egzaminu zależy od prawidłowości sformułowania pytań egzaminacyjnych i odpowiedzi w kluczu, prawidłowości odpowiedzi wskazanych przez kandydata oraz prawidłowości zastosowanych procedur egzaminacyjnych. Kwestia oceny merytorycznej poprawności pytań i odpowiedzi wskazanych jako prawidłowe w kluczu testowym, jest istotnym zadaniem tego organu na tym etapie postępowania. Od tej oceny zależy rzetelność ustalenia wyniku egzaminu kandydata i zgodność z prawem decyzji w tym względzie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2008 r. II GSK 473/07). Skarga w tej sprawie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie czyni zadość wszystkim z wymienionych warunków prawidłowego ustalenia wyniku egzaminu, a w konsekwencji nie odpowiada obowiązującemu prawu. Zgodnie z art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze egzamin konkursowy polegał na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań, zawierających po trzy odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Przy czym przepis ten stanowi, że kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Istota zagadnienia sprowadza się do oceny, czy zakwestionowane przez skarżącego pytania nr 66, 204 i 208 były tak skonstruowane, że w oparciu o samą ich treść możliwe było wskazanie tylko jednej prawidłowej odpowiedzi. Jak wskazał Naczelny Sad Administracyjny w cytowanym powyżej wyroku pytania nr 66, 204 i 220 zostały skonstruowane zgodnie z wymaganiami przewidzianymi w ustawie prawo o adwokaturze. Wobec powyższego NSA przesądził, że pytania te są prawidłowe. Naczelny Sąd Administracyjny zakwestionował natomiast prawidłowość pytania 208. Ponieważ skarżący z egzaminu uzyskał wynik 189 punktów z testu egzaminacyjnego wskazanie nieprawidłowości przy sformułowaniu pytania 208 wpływa na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż wynik egzaminu testowego 190 punktów był wynikiem pozytywnym dla skarżącego. Pytania nr 208 brzmiało: Zgodnie z ustawą Prawo dewizowe, zagraniczne papiery wartościowe to: A. waluta obca, B. złoto dewizowe, C. dewizy. Według klucza odpowiedzi prawidłową jest odpowiedź C, która wynika z przepisu art. 2 ust. 1 pkt 12 Prawa dewizowego. Jak wskazał w swoim wyroku NSA "Przepis art. 2 ust. 1 pkt 12 stanowi, iż w rozumieniu ustawy dewizami są papiery wartościowe i inne dokumenty pełniące funkcję środka płatniczego, wystawione w walutach obcych. Należy zauważyć, że w art. 2 ustawy Prawo dewizowe zamieszczono definicje podstawowych pojęć używanych w dalszych postanowieniach tej ustawy. Skoro zatem pytanie dotyczy definicji pojęcia dewizy czyli uznania określonego dokumentu za dewizę, to sposób konstruowania pytania powinien dokładnie odzwierciedlać treść tego przepisu. Test nie może w takim przypadku zawierać pytań z określeniami pozaustawowymi tj. określeniem zagraniczne środki płatnicze. Nie jest także trafne stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że istotą testu wyboru, który zawiera wynikającą z ustawy informację, że tylko jedna z trzech odpowiedzi jest poprawna, stanowi okoliczność, że wszystkie proponowane odpowiedzi mają cechy prawdopodobieństwa albo też są w części poprawne. Zatem do zdającego, który wie, że tylko jedna odpowiedź jest poprawna, należy wybór jednej odpowiedzi najlepszej, zarazem najbardziej oczywistej i najpełniejszej. W świetle art. 75i ust. 1 ustawy -Prawo o adwokaturze, pytanie musi być w stosunku do odpowiedzi niewątpliwe. Precyzja i jednoznaczność pytania, co wielokrotnie już podkreślano w orzeczeniach Naczelnego Sadu Administracyjnego, możliwa jest wówczas, gdy poprawna odpowiedź wynika z treści przepisów prawa. W zakresie pytania 208 doszło zatem do błędu subsumcji, bowiem nie zostały spełnione wymogi unormowane w art. 75i ust. 1 Prawa o adwokaturze. Powyższy pogląd NSA w pełni podziela skład orzekający w tej sprawie. Zdający nie może ponosić konsekwencji nieprawidłowo sformułowanego pytania. Takie konsekwencje dotknęły skarżącego, któremu nie zaliczono brakującego do niezbędnego minimum punktu z powodu udzielonej przez niego odpowiedzi na pytanie nr 208, na które w wariantach zaproponowanych jako odpowiedź A, B, C, zakreślenie prawidłowej odpowiedzi nie było możliwe, gdyż pytanie zawierało sformułowania poza ustawowe. W świetle powyższych rozważań budzić może, w ocenie Sądu, uzasadnioną wątpliwość sformułowanie tego rodzaju pytania, jak pytanie nr 208, na egzaminie konkursowym na aplikację, albowiem w teście, w którym sprawdzeniu ma podlegać wiedza przyszłych dopiero aplikantów adwokackich, winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z wykładni dokonywanej przez organ. W tych warunkach nie jest uzasadnione pozbawienie skarżącego punktu za to pytanie skutkiem uznania, że skarżący odpowiedział na nie błędnie, zwłaszcza, że skarżącemu do 190 pkt brakowało tylko jednej poprawnych odpowiedzi, Wobec tego, że zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej nr z dnia nr 267/2008 z dnia 21 września 2008 r., ustalającą wynik egzaminu konkursowego skarżącego na 189 punktów, a jedno pytanie, zdaniem Sądu, zostało sformułowane nieprawidłowo, zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stwierdzając, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu, Sąd działał na podstawie art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. Minister Sprawiedliwości, rozpatrując sprawę ponownie, powinien ocenić argumentację skarżącego zawartą w odwołaniu, odnoszącą się do sformułowania pytań egzaminacyjnych w sposób sprzeczny z wymogami art. 75a ust. 3 w zw. z art. 75i ustawy - Prawo o adwokaturze. Rzeczą organu będzie rozważenie w jakim stopniu wadliwość pytań nr 208 wpłynęła na wynik egzaminu uzyskany przez skarżącego. Przy dokonywaniu powyższej oceny organ zobowiązany będzie uwzględnić, że uchybienia przy formułowaniu pytań egzaminacyjnych nie mogą niekorzystnie wpływać na sytuację kandydata na aplikanta