VI SA/Wa 250/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie odwołania ze stanowiska notariusza 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego W. B. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] listopada 2010 r., po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2010 r. podjętą na podstawie art. 16 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (j.t. Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) – dalej Pon. odwołującą W. B. ze stanowiska notariusza. Do wydania powyższych rozstrzygnięć doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Sąd Rejonowy w S. wyrokiem dnia [...] maja 2010 r., sygn. akt [...], uznał W. B. – skarżącego w niniejszej sprawie, za winnego tego, że działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, będąc funkcjonariuszem publicznym, jako notariusz, nie dopełnił ciążących na nim obowiązków działając na szkodę interesu prywatnego oraz będąc osobą uprawnioną do wystawienia dokumentu, poświadczył nieprawdę co do okoliczności mających znaczenie prawne, czym wypełnił dyspozycję art. 231 § 1 i 2 i art. 271 § 1 i 3 w związku z art. 11 § 2 Kodeksu karnego (Kk.). W tym stanie rzeczy sąd ten, na mocy art. 231 § 2 w związku z art. 11 § 3 oraz art. 33 § 2 Kk., orzekł wobec skarżącego między innymi zakaz wykonywania zawodu notariusza na okres lat czterech. Wyrokiem z dnia [...] października 2010 r. Sąd Okręgowy w S., sygn. akt [...] powyższy wyrok utrzymał w mocy. Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] października 2010 r. odwołał skarżącego ze stanowiska notariusza, wobec treści wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] maja 2010 r. W uzasadnienie swojego rozstrzygnięcia Minister podał, że stosownie do treści art. 16 § 1 pkt 5 Pon. zobowiązany był do odwołania notariusza, jeżeli ten utracił prawo wykonywania zawodu z mocy wyroku sądowego. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący zarzucił Ministrowi Sprawiedliwości nieuwzględnienie, że skazujący go wyrok sądu jest niesłuszny i podkreślił, że ma podstawy, by skorzystać z istniejącej możliwości obrony swoich praw. Nie zgodził się z nadaniem przez organ powyższej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności i zarzucił Ministrowi brak uzasadnienia zastosowanego środka, który, w ocenie skarżącego, stanowi naruszenie art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (Kpa.). Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła również Rada Izby Notarialnej w [...], wyrażając pogląd, iż rozstrzygnięcie zarówno w zakresie odwołania skarżącego ze stanowiska notariusza, jak i w zakresie nadania tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, ma charakter przedwczesny, ograniczający prawo notariusza do dowodzenia jego niewinności, jak również może spowodować daleko idące konsekwencje, surowsze od tych wynikających z prawomocnego środka karnego. Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z [...] października 2010 r. Wskazał, że argumenty wskazane przez skarżącego oraz Radę Izby Notarialnej w [...] nie zasługują na uwzględnienie. Podkreślił, że stosownie do treści przepisu art. 16 § 1 pkt 5 Pon. Minister Sprawiedliwości odwołuje notariusza, jeżeli utracił on z mocy wyroku sądowego prawa publiczne lub prawo wykonywania zawodu notariusza, co w niniejszej sprawie, zdaniem organu, nastąpiło z mocy prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] maja 2010 r. Przyjął, że decyzja o odwołaniu skarżącego ze stanowiska notariusza jest jedynie konsekwencją orzeczonego wobec skarżącego zakazu wykonywania tego zawodu. Zdaniem Ministra, skarżący w świetle prawomocnego wyroku nie może dokonywać czynności notarialnych, dlatego zasadnym było nadanie decyzji z dnia [...] października 2010 r. rygoru natychmiastowej wykonalności z uwagi na ochronę ważnego interesu społecznego. W ocenie Ministra dla rozstrzygnięcia sprawy bez znaczenia jest okoliczność, że przygotowywane są wnioski do właściwych podmiotów o skierowanie do Sądu Najwyższego kasacji od wyroku Sądu Okręgowego w S., istotne jest natomiast, że z prawomocności wyroku sądu powszechnego wynika możliwość jego wykonania. Jak podkreślono, kasacja może wywołać skutek dopiero od chwili jej ewentualnego uwzględnienia przez Sąd Najwyższy, a zatem do tego momentu wyrok sądu jest skuteczny i podlega wykonaniu. W skardze na powyższą decyzję z dnia [...] listopada 2010 r. skarżący wniósł o jej uchylenie, a nadto o rozważenie możliwości wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego odnośnie zgodności z Konstytucją RP art. 16 § 1 pkt 5 Pon. w zakresie, w jakim przewiduje odwołanie ze stanowiska notariusza również w przypadku orzeczenia jedynie czasowego zakazu wykonywania zawodu na podstawie art. 39 pkt 2, art. 41 § 1 i art. 43 Kk. W sytuacji uwzględnienia tego wniosku, skarżący wniósł o rozważenie możliwości zawieszenia postępowania w jego sprawie na podstawie art. 124 § 1 pkt 5 i art. 125 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżący powtórzył argumentację zaprezentowaną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dotyczącą braku spójności pomiędzy przepisami ustawy – Prawo o notariacie, a przepisami Kodeksu karnego dotyczącymi środka karnego w postaci czasowego zakazu wykonywania zawodu. Odwołując się do "Opinii prawnej" prof. dr hab. Aleksandra Oleszko, wyraził wątpliwości co do konstytucyjności art. 16 § 1 pkt 5 Pon., wobec dysproporcji pomiędzy czasowym charakterem środka karnego orzeczonego wyrokiem sądu, a nieograniczoną czasowo konsekwencją wynikającą z przepisu art. 10 i art. 11 Pon. Skarżący wskazał, że organ administracyjny wydając decyzję o odwołaniu go stanowiska notariusza chciał zmienić wyrok sądu z czteroletniego zakazu wykonywania zawodu notariusza na dożywotni zakaz jego wykonywania. Tym bardziej, jak podkreślił skarżący, że Trybunał Konstytucyjny w swym orzeczeniu z dnia 18 października 2010 r. (sygn. K1/09) uznał za niezgodne z Konstytucją przepisy ustaw, Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych i innych regulujących zawody zaufania publicznego w zakresie, w jakim przewidywały orzekanie zakazu wykonywania tych zawodów na zawsze. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Dodatkowo wskazał, iż powołany w skardze wyrok Trybunał Konstytucyjnego nie ma związku z niniejszą sprawą. Dotyczy on uznania za niezgodne z Konstytucją przepisów między innymi ustawy – Prawo o adwokaturze, w części dotyczącej jednej z przewidzianych tam kar dyscyplinarnych – kary wydalenia z adwokatury i to w zakresie zakazu ubiegania się o ponowny wpis po orzeczeniu takiej kary dyscyplinarnej. Jak podał organ, przepisy ustawy – Prawo o notariacie przewidują wśród kar dyscyplinarnych pozbawienie prawa prowadzenia kancelarii (art. 51 § 1 pkt 4 Pon.), konsekwencją orzeczenia takiej kary nie jest jednak pozbawienie prawa ubiegania się ponowne o powołanie na notariusza – ustawa nie wspomina o takim skutku, a z treści art. 65 § 3 Pon. można wnioskować, iż po zatarciu skazania brak jest przeszkód do złożenia wniosku o powołanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), cytowanej dalej jako p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów, należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie jest zgodna z prawem. Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2010 r. utrzymująca w mocy poprzednią decyzję tego organu o odwołaniu W. B. ze stanowiska notariusza. Podstawę prawną odwołania stanowił art. 16 § 1 pkt 5 Pon. Zgodnie z tym przepisem, Minister Sprawiedliwości odwołuje notariusza, jeżeli notariusz utracił z mocy wyroku sądowego prawa publiczne lub prawo wykonywania zawodu notariusza. Dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości istotne znaczenie ma określenie konsekwencji jakie ma orzeczenie przez sąd karny zakazu wykonywania zawodu notariusza na okres czterech lat dla prawa do wykonywania tego zawodu i kompetencji organów samorządu zawodowego prowadzących listy notariuszy. Przepis art. 16 § 1 pkt 5 ustawy Prawo o notariacie zawiera dwie instytucje prawne skutkujące odwołaniem notariusza, tj. utrata z mocy wyroku sądowego praw publicznych lub prawa wykonywania zawodu notariusza. Należy wyraźnie podkreślić, iż w przedmiotowej sprawie sąd karny nie orzekł o utracie przez skarżącego prawa do wykonywania zawodu notariusza, ale o zakazie wykonywania tego zawodu na okres czterech lat. Jak słusznie akcentuje się w literaturze przedmiotu analizując zakres znaczeniowy terminów "zakaz" wykonywania zawodu oraz "utrata" prawa wykonywania zawodu przyjąć należy, iż termin "utrata" ma szersze i mniej korzystne dla skazanego znaczenie aniżeli termin "zakaz". (por.: J. Kulesza: Glosa do wyroku WSA z dnia 23 listopada 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1560/07. Palestra 2008, nr 11-12, s. 349). Dlatego też skazania na środek karny zakazu wykonywania zawodu notariusza na czas określony nie można utożsamiać ze skazaniem na utratę prawa wykonywania zawodu notariusza, gdyż taka interpretacja stanowiłaby zastosowanie niedopuszczalnej wykładni rozszerzającej na niekorzyść skazanego. A zatem, w ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie art. 16 § 1 pkt 5 Pon. nie może mieć zastosowania. W ocenie składu orzekającego należy przyjąć, że orzeczonemu przez sąd karny środkowi karnemu w postaci zakazu wykonywania zawodu notariusza na określony czas odpowiada w świetle Prawa o notariacie pozbawienie prawa prowadzenia kancelarii, przewidziane w art. 51 § 1 pkt 4 Pon. jako jedna z kar dyscyplinarnych, o której orzeka sąd dyscyplinarny. Konsekwencją orzeczenia przez sąd karny o zakazie wykonywania zawodu notariusza przez określony czas, powinno być zatem wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec takiego członka danej izby notarialnej. Spełnienie przesłanek odpowiedzialności dyscyplinarnej z art. 50 Pon., który stanowi, że: "Notariusz odpowiada dyscyplinarnie za przewinienia zawodowe, w tym za oczywistą i rażącą obrazę przepisów prawnych, uchybienia powadze lub godności zawodu, jak również za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia, o którym mowa w art. 19a, (...)", w niniejszej sprawie jest niewątpliwe. Sąd w niniejszym składzie, podziela pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 26 kwietnia 2006 r., sygn. akt II GSK 56/06, zgodnie z którym sąd dyscyplinarny jest związany ustaleniami sądu karnego co do popełnienia przestępstwa. Kara dyscyplinarna pozbawienia prawa prowadzenia kancelarii (art. 51 § 1 pkt 4 Pon.) nie będzie mogła być orzeczona na czas krótszy niż okres, na jaki został orzeczony zakaz wykonywania tego zawodu przez sąd karny. W świetle powyższego stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Minister Sprawiedliwości dokonał bowiem błędnej wykładni, a w wyniku tego też niewłaściwie zastosował przepis art. 16 § 1 pkt 5 Pon., co w konsekwencji stanowi o naruszeniu prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy. W tych warunkach Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Stosownie do treści przepisu art. 152 p.p.s.a. stwierdził niewykonalność decyzji, zaś zgodnie z art. 200 p.p.s.a. orzekł co do zwrotu kosztów postępowania.