VI SA/Wa 2510/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka - Klimas Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Protokolant sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2016 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę adwokatów oddala skargę w całości Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. Minister Sprawiedliwości, na podstawie art. 104 i art. 107 § 1 i 3 kpa w zw. z art. 69a ust. 1 oraz w zw. z art 66 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2015 r. poz. 615) sprzeciwił się wpisowi M. P. na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...] dokonanemu uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] maja 2015 r., Nr [...]. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Minister wyjaśnił, iż M. P. w dniu 10 kwietnia 2015 r. złożyła wniosek o wpis na listę adwokatów na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy Prawo o adwokaturze, z uwagi na posiadanie stopnia naukowego doktora nauk prawnych i wykonywanie, w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis, przez okres 3 lat, wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b tej ustawy.  Uchwałą z dnia [...] maja 2015 r., Okręgowa Izba Adwokacka w [...] wpisała w/w na listę adwokatów tej Izby. Minister wskazując na treść art. 69a ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze podniósł, że podstawą złożenia sprzeciwu może być m.in. niespełnienie przez kandydata kryteriów wymienionych w art. 65 i 66 tej ustawy. Wyjaśnił, że Okręgowa Izba Adwokacka w [...] jako podstawę wpisu zainteresowanej wskazała treść art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy o Prawo o adwokaturze z którego wynika, że wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Dokonując oceny sytuacji prawnej wnioskującej Minister stwierdził, że z dokumentów złożonych wraz z wnioskiem o wpis na listę adwokatów wynika, że wnioskodawczyni spełnia przesłanki określone w art. 65 pkt 1 - 3 ustawy Prawo o adwokaturze oraz przesłankę posiadania stopnia naukowego doktora nauk prawnych, jednakżenie spełnia przesłanki wymienionej w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy. Odnosząc się do praktyki zawodowej M. P. w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów Minister stwierdził, iż wnioskodawczyni nie udokumentowała, że w tym okresie wykonywała czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego w podmiotach wskazanych w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b. Z przedłożonych przez zainteresowaną dokumentów wynika wprost, że we wskazanym okresie pracowała na stanowisku prawnika w I. AG w [...] oraz S. , filia w [...], czyli korporacjach których zakresu działania nie można zaliczyć do podmiotów wymienionych w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b. Zdaniem Ministra z cyt. przepisu nie można wyprowadzić wniosku, że ustawa wymaga praktyki w dowolnym podmiocie pod nadzorem adwokata lub radcy prawnego, bowiem dotyczy praktyki w podmiocie świadczącym profesjonalne usługi prawnicze. Minister, na poparcie swojego stanowiska wskazał na na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w wyrokach z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06, z dnia 12 lutego 2013 r., sygn. akt K 6/12, oraz wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 sierpnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1779/11 i z dnia 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 60/13 i wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 2562/12. W konkluzji Minister stwierdził, iż pomimo spełnienia pozostałych przesłanek wymaganych od kandydatki na adwokata, praktyka zawodowa nie może być oceniona jako wystarczająca dla uznania, iż spełnia ona przesłanki określone w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o adwokaturze, a zatem brak jest podstaw do wpisu jej na listę adwokatów. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, M. P. zwana dalej skarżącą, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. Podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego tj. 1. art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy Prawo o adwokaturze przez uznanie, że skarżąca w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów w Rzeczypospolitej Polskiej nie wykonywała przez okres co najmniej 3 lat wymagających wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego, a to wskutek błędnej interpretacji przywołanego przepisu polegającej na przyjęciu, że: - przepis ten zawiera katalog zamknięty instytucji, w których można wykonywać wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego, pomimo że ratio legis tego przepisu wymaga od organu merytorycznej oceny praktyki zawodowej kandydata w celu zbadania, czy czynności wykonywane przez kandydata były tożsame z czynnościami doradztwa prawnego wykonywanymi w kancelariach adwokackich i radcowskich, oraz - katalog podmiotów wymienionych w przedmiotowym przepisie, w których można odbywać praktykę zawodową uprawniającą do wpisu na listę adwokatów w Rzeczypospolitej Polskiej, nie obejmuje praktyki zawodowej zdobytej w działach prawnych firm międzynarodowych, zorganizowanych jak kancelarie prawne, zajmujących się prawnymi aspektami działalności całej firmy, w których prawnicy świadczą doradztwo prawne pod nadzorem podlegających kontroli organów właściwych korporacji zawodowych adwokatów i radców prawnych, co w konsekwencji doprowadziło do bezzasadnej odmowy wpisania skarżącej na listę adwokatów w Rzeczypospolitej Polskiej; -art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy Prawo o adwokaturze poprzez uznanie, że działalność zorganizowanych jak kancelaria i wyodrębnionych organizacyjnie działów prawnych międzynarodowego banku oraz międzynarodowej firmy informatycznej nie polega na świadczeniu doradztwa prawnego i tym samym nie jest tożsame z działalnością podmiotów, o których mowa w adwokaturze tym przepisie; i przepisów postępowania tj. 1. art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz brak wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w tym w szczególności brak poczynienia ustaleń dotyczących zakresu działalności i obowiązków skarżącej w jej miejscach zatrudnienia, brak ustaleń co do nadzoru merytorycznego nad jej pracą w charakterze prawnika, brak ustaleń co do zakresu działalności działów prawnych międzynarodowego banku oraz międzynarodowej firmy informatycznej wskutek czego organ nie rozważył czy skarżąca w rzeczywistości wykonywała czynności tożsame z czynnościami, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy Prawo o adwokaturze. W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła i szczegółowo uzasadniła wskazane zarzuty. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosząc o jej oddalenie podtrzymał dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga w tej sprawie podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Jak stanowi 69a ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze wpis na listę adwokatów uważa się za dokonany, jeżeli Minister Sprawiedliwości nie sprzeciwi się wpisowi w terminie 30 dni od dnia otrzymania uchwały wraz z aktami osobowymi kandydata. Minister Sprawiedliwości wyraża sprzeciw w formie decyzji administracyjnej. Podstawą złożenia sprzeciwu może być niespełnienie przez kandydata kryteriów wymienionych w art. 65 i 66 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze. Minister Sprawiedliwości kontroluje zatem dokonany wpis pod względem zgodności z prawem i bada czy wszystkie ustawowe przesłanki dokonania wpisu zostały spełnione. Zgodnie z dyspozycją art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b, wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej 3 lat wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 4a ust. 1, lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Z kolei art. 4a ust. 1 powołanej ustawy wymienia formy prawne, w jakich może być prowadzona działalność gospodarcza polegająca na świadczeniu usług prawnych Należy zatem podkreślić, że ustawodawca zwalnia co prawda osoby które posiadają stopień naukowy doktora nauk prawnych od wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i obowiązku złożenia z wynikiem pozytywnym egzaminu zawodowego, stanowi jednak, że osoby te muszą spełniać określone wymagania, wprowadzając wymóg legitymowania się tych osób stycznością z praktycznym stosowaniem prawa. Wprowadzony wymóg jest wyrazem dbałości o odpowiedni poziom wiedzy i umiejętności członków korporacji. Weryfikacja przydatności do wykonywania zawodu adwokata musi umożliwiać wybór osób rzetelnie do tego przygotowanych. Kryteria i forma dopuszczenia do zawodu wpływają bowiem na wizerunek danej grupy zawodowej, na jej odbiór społeczny oraz na możliwość konkurowania w świadczeniu usług prawniczych. Należy podkreślić, że zawody zaufania publicznego muszą być poddane stosownej reglamentacji oraz gwarancjom prawnym, ponieważ takiego ochronnego rozwiązania wymaga interes publiczny, ochrona interesów podmiotów obsługiwanych przez świadczących usługi prawnicze. Wybór modelu naboru do zawodów prawniczych należy do ustawodawcy. Konstytucja nie przesądza bowiem trybu kształcenia teoretycznego oraz przygotowania praktycznego do wykonywania reglamentowanych zawodów prawniczych. Zarówno dla dobra wymiaru sprawiedliwości oraz ochrony prawa, jak i dla ochrony interesów podmiotów korzystających z pomocy prawnej przygotowanie powinno być wysokiej jakości i wiarygodne. Konieczna jest też ochrona odbiorców usług prawniczych, które wiążą się ze szczególnym ryzykiem. W konsekwencji uznać należy, że zarówno weryfikacja przygotowania do zawodu, jak i nabór do zawodu nie mogą być pozostawione nieograniczonej swobodzie gry rynkowej, bez jakichkolwiek regulacji i wymogów profesjonalnych i etycznych. Istotą sporu w niniejszej sprawie jest kwestia podmiotowa nabycia przez skarżącą praktyki prawniczej. Podmioty wskazane przez ustawodawcę w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b omawianej ustawy to kancelaria adwokacka, zespół adwokacki, kancelaria radcy prawnego, a także spółka cywilna, jawna, partnerska, komandytowa w których odpowiednio wspólnikami, partnerami lub komplementariuszami są adwokaci, radcowie prawni, rzecznicy patentowi, doradcy podatkowi lub prawnicy zagraniczni wykonujący stałą praktykę na podstawie przepisów ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. o świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej, przy czym (z uwagi na treść przepisów art. 4a ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze i art. 8 ust. 2 ustawy o radcach prawnych) wyłącznym przedmiotem ich działalności jest świadczenie pomocy prawnej; Bezspornie przepis ten ma również zastosowanie do kandydatów ubiegających się o wpis na listę adwokatów w Rzeczypospolitej Polskiej, związanych z międzynarodowymi "sieciowymi" kancelariami prawnymi. Kandydaci zabiegający o wpis, obok spełnienia innych wymogów przewidzianych w tym przepisie, mogą również legitymować się praktyką zawodową nabytą na podstawie odpowiedniej umowy z kancelarią wchodzącą w skład "sieci", reprezentowanej również w Polsce, oraz świadczyć pomoc prawną w Rzeczypospolitej Polskiej lub na rzecz podmiotów krajowych (polskich) poza granicami kraju, a w szczególności w instytucjach UE. Przepis ten nie ma zatem wyłącznie charakteru "wewnętrznego", tzn. nie ogranicza się jedynie do praktyki zawodowej nabytej na podstawie umowy o pracę lub na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej z podmiotami świadczącymi pomoc prawną w Rzeczypospolitej Polskiej. Jednakże w rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie występuje. Z przedłożonych przez skarżącą dokumentów wynika, że w okresie 5 lat poprzedzających moment złożenia wniosku o wpis na listę adwokatów, skarżąca była zatrudniona na stanowisku prawnika w I.AG w [...], okresie od dnia 1 lutego 2010 r. do dnia 31 sierpnia 2013 r., oraz S., filia w [...], od dnia 1 września 2013 r. do chwili obecnej. Poza sporem pozostaje, że podstawowa działalność wymienionych powyżej korporacji nie jest związana ze świadczeniem pomocy prawnej, lecz w przypadku firmy I. dotyczy branży informatycznej, a grupa S. jest instytucją sektora finansowego. Tym samym są to korporacje których zakresu działania nie można zaliczyć do podmiotów wymienionych w art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b. W w/w normie prawnej nie chodzi bowiem o miejsce wykonywania czynności z zakresu obsługi prawnej rozumiane w sensie fizycznym. Istotnie znaczenie ma również możliwość zapewnienia korporacji sprawowania pieczy nad przebiegiem przygotowania do wykonywania zawodu adwokata, czego wyrazem jest postawienie wymagania wykonywania czynności związanych ze świadczeniem pomocy prawnej "w" kancelarii adwokackiej, "w" zespole adwokackim, itp. Nie jest więc zatem ważne tylko to, co (jakie czynności) się wykonuje. Równie ważne jest w jakich warunkach (otoczeniu) taka działalność jest prowadzona, bo od tego też zależy nabycie kwalifikacji (nie tylko czysto fachowych) niezbędnych do wykonywania zawodu adwokata. Zatem, na gruncie obowiązującej regulacji – dla ustawodawcy istotną kwestią jest miejsce wykonywania praktyki ściśle określone poprzez enumeratywne wyliczenie tych podmiotów, którego wyłącznym przedmiotem działalności jest świadczenie pomocy prawnej. W tej sytuacji zatrudnienie skarżącej w firmie I. zajmującej się branżą informatyczną, oraz w S. będącą instytucją sektora finansowego. nie mogło być uznane za nabycie przez skarżącą odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym, która pozwalałaby na uzyskanie wpisu na listę adwokatów. Przepis art. 66 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy Prawo o adwokaturze, niewątpliwie stanowi wyjątek od zasady określonej w przepisie art. 65 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, który przewiduje obowiązek odbycia aplikacji i złożenia egzaminu adwokackiego. Zgodnie z zasadą exceptiones non sunt extentendae wyjątków nie należy interpretować rozszerzająco. Zatem, wbrew stanowisku zajętemu w skardze z omawianego przepisu nie można wyprowadzać wniosków interpretacyjnych, które prowadziły by do powiększenia katalogu podmiotów określonych tym przepisem. W ocenie Sądu nie znajdują także uzasadnienia zarzuty procesowe, bowiem przesłanki rozstrzygnięcia zostały należycie wyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Zostały wskazane fakty uznane za udowodnione, jak również przytoczone przepisy prawa wraz z ich uzasadnieniem, stanowiące podstawę wydania sprzeciwu. Nie ma też podstaw, by kwestionować prawidłowość ustaleń faktycznych stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji, które zostały poczynione zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. po wszechstronnej i wnikliwej ocenie całości materiału dowodowego. Organ odniósł się do wszystkich dowodów zgromadzonych w sprawie i dokonał ich analizy. Nie może także stanowić podstawy dla uwzględnienia skargi powołanie się przez skarżącą na wyrok tut. Sądu z dnia 26 marca 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 2045/13, jako nie stanowiący źródła prawa, wydany zresztą w odmiennym stanie faktycznym sprawy. Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. ----------------------- 1