VI SA/Wa 2537/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Protokolant p.o. ref. staż. Agnieszka Fidor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2018 r. sprawy ze skargi P.S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego P.S. kwotę 207 zł (słownie: dwieście siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z [...] października 2017 r. nr [...], na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, zwanej dalej: "K.p.a."), art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2017 r., poz. 935), art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 1, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1440 ze zm., zwanej dalej "u.d.p.") oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1263 ze zm.), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2016 r. poz. 1907, ze zm., zwanej dalej: "u.t.d.") po rozpoznaniu wniosku P. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego nr [...] z [...] czerwca 2017 r. o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 500 zł. 13 stycznia 2017 r. o godzinie 04:53:33 urządzenie kontrolne zainstalowane na bramownicy nr [...] znajdującej się w pasie drogowym płatnego odcinka drogi krajowej [...] węzeł [...] zarejestrowało przejazd zespołu pojazdów złożonego z samochodu osobowego o nr rej. [...] oraz przyczepy o nr rej. [...]. Przejazd został udokumentowany zdjęciem z urządzenia kontrolnego zainstalowanego na bramownicy i zapisany pod numerem ewidencyjnym [...]. Odcinek drogi krajowej, po której ustalono poruszanie się kontrolowanego zespołu pojazdów 13 stycznia 2017 r., tj. węzeł [...] został wyszczególniony w zał. 1 pkt 13 lit. b do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej. Na podstawie informacji znajdujących się w systemie elektronicznego poboru opłat ustalono, że ww. pojazd nie został wyposażony w urządzenie, o którym mowa w art. 13i ust. 3 u.d.p., co skutkowało naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Ponadto na podstawie informacji zgromadzonych w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK) ustalono, że dopuszczalna masa całkowita ww. samochodu osobowego nie przekraczała 3,5 t. Również na podstawie informacji znajdujących się w CEPiK organ ustalił, że łączna dopuszczalna masa całkowita ww. zespołu pojazdów wynosiła 4800 kg, w tym pojazdu samochodowego – 3000 kg, zaś przyczepy 1800 kg, co stanowiło przekroczenie dopuszczalnej wartość 3,5 t. W toku postępowania administracyjnego ustalono, że posiadaczem pojazdu w dniu zarejestrowania naruszenia był P. S. prowadzący działalność gospodarczą pod firmą: [...]. Powyższe ustalono w ramach prowadzonej przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego kontroli stacjonarnej obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Na podstawie pisma Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad (Oddział [...]) z 21 grudnia 2016 r. dotyczącego oznakowania drogi krajowej [...] GITD ustalił, że ww. odcinek drogi krajowej został prawidłowo oznakowany tabliczkami informacyjnymi [...], oznaczającymi pobór opłaty elektronicznej. Mając na względzie powyższe okoliczności GITD decyzją z [...] czerwca 2017 r. stwierdził, że P. S. - korzystający z drogi publicznej 13 stycznia 2017 r. naruszył obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej, konsekwencją czego było nałożenie na Stronę kary pieniężnej w wysokości 500 zł stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p. W odpowiedzi na wydaną decyzję P. S. złożył wniosek z [...] czerwca 2017 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wyjaśnił, że samochód marki [...] o nr rej. [...] 13 stycznia 2017 r. był wynajęty przez [...] Sp. z o.o. z siedzibą [...]. Powołał się również na warunki umowy najmu, zgodnie z którymi wszelkie koszty związane z wykroczeniami drogowymi, opłatami za parking ponosił najemca. Do pisma Skarżący załączył umowę najmu samochodu zawartą [...] 10 stycznia 2017 r. Pismem z 25 lipca 2017 r. GITD wezwał P. S. do przedłożenia lub przesłania oryginału lub poświadczonej zgodnie z art. 76a § 2 K.p.a. kopii dokumentu potwierdzającego, że 13 stycznia 2017 r. nie był posiadaczem pojazdu marki [...] o numerze rejestracyjnym [...]. Wezwanie pozostało bez odpowiedzi. GITD ponownie rozpoznając sprawę, mając na względzie art. 7, art. 77 oraz art. 80 K.p.a. stwierdził, że z całokształtu zebranego materiału dowodowego w sposób niebudzący wątpliwości wynikało, że w dniu zarejestrowania stwierdzonego naruszenia kontrolowany pojazd poruszał się po płatnym odcinku drogi krajowej z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Poddany kontroli pojazd nie został wyposażony w jednostkę pokładową viabox, służącą do naliczania i pobierania opłaty za przejazd po drogach krajowych, wymienionych w załączniku nr 1, do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności z informacji zawartych w systemie elektronicznego poboru opłat, bezsprzecznie wynika, że Strona nie dopełniła obowiązku w postaci uiszczenia opłaty elektronicznej przy wykorzystaniu urządzenia tzw. jednostki pokładowej viabox, będącym urządzeniem w rozumieniu art. 13i ust. 3 u.d.p. Korzystający nie zawarł umowy z pobierającym opłatę elektroniczną na poddany kontroli pojazd, o której mowa w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1406). Zawarcie umowy powinno nastąpić przed rozpoczęciem korzystania z dróg płatnych. Pojazd nie był wyposażony w urządzenie viaBox, wobec tego opłata elektroniczna za sporny przejazd nie została uiszczona. Naruszono tym samym określony w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. obowiązek ponoszenia opłaty elektronicznej za przejazd po płatnych odcinkach dróg krajowych. Za takie postępowanie w myśl obecnie obowiązujących przepisów prawa powszechnie obowiązującego należało wymierzyć karę w wysokości 500 zł. Organ odwoławczy uznał, że w zaskarżonej decyzji kara pieniężna, o której mowa w art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p. została nałożona prawidłowo. GITD, odnosząc się do kopii umowy najmu pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] z 10 stycznia 2017 r. załączonej do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z [...] czerwca 2017 r., stwierdził, że wymieniona kopia umowy najmu pojazdu nie mogła stanowić dowodu potwierdzającego fakt przeniesienia posiadania pojazdu o nr rej. [...]. Pismem z 8 listopada 2017 r. P. S. (nazywany dalej: "Skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję GITD z [...] października 2017 r., wnosząc o jej uchylenie wraz z decyzją ją poprzedzającą i umorzenie postępowania administracyjnego w całości jako bezprzedmiotowego. Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. - art. 13k ust. 4 u.d.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na wymierzeniu kary pieniężnej Skarżącemu (właścicielowi pojazdu), podczas gdy powinna ona zostać wymierzona podmiotowi, na rzecz którego przeniesiono posiadanie pojazdu; 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 § 1 K.p.a. - polegające na nie wyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności popełnionego czynu, w tym zwłaszcza nieustaleniu kto był posiadaczem pojazdu 13 stycznia 2017r., co skutkowało wymierzeniem kary pieniężnej Skarżącemu, - poprzez przyjęcie, że odcinek drogi krajowej 13 stycznia 2017 r. był prawidłowo oznakowany tabliczkami informacyjnymi [...], podczas gdy okoliczność tę ustalono na podstawie pisma Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad (Oddział [...]) z 21 grudnia 2016 r., a więc wcześniejszego niż data przejazdu, który był podstawą nałożenia kary pieniężnej skarżącemu, b) art. 76a § 2, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. polegające na błędnym wezwaniu Skarżącego do przedłożenia kopii dokumentu umowy najmu pojazdu w trybie wskazanego przepisu, podczas gdy przepis ten dotyczy jedynie dokumentów urzędowych, co skutkowało uznaniem, iż przedłożona przez Skarżącego kopia dokumentu umowy nie może stanowić dowodu potwierdzającego fakt przeniesienia posiadania pojazdu, a w konsekwencji oceną tego dowodu z przekroczeniem zasad swobodnej oceny, c) art. 75 § 1 i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez zaniechanie przesłuchania w charakterze świadka przedstawiciela [...] sp. z o.o., na którą to spółkę przeniesiono posiadanie pojazdu na okoliczność ustalenia, kto korzystał z pojazdu 13 stycznia 2017 r., co skutkowało, d) art. 75 § 1 i 86 K.p.a. poprzez zaniechanie przesłuchania Skarżącego w charakterze strony na okoliczność ustalenia, kto korzystał z pojazdu 13 stycznia 2017 r., co skutkowało zaniechaniem dokonania ustaleń faktycznych w tym zakresie i wymierzeniem kary pieniężnej Skarżącemu, e) art. 10 § 1 K.p.a. poprzez niezapewnienie Skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu, a w szczególności brak umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów przed wydaniem decyzji, co znacznie utrudniło mu obronę swoich praw i sformułowanie stosownych wniosków dowodowych, f) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji wydanej w I instancji, podczas gdy została ona wydana w oparciu o nieprawidłowo ustalony stan faktyczny, co skutkowało błędnym zastosowaniem przepisów prawa materialnego. W uzasadnieniu skargi Skarżący podał, że w przedmiotowej sprawie kluczowe było ustalenie kto był posiadaczem pojazdu o nr rej. [...] 13 stycznia 2017 r. o godzinie 04:53:33. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Skarżący wskazał, że w dniu zarejestrowania ww. naruszenia przepisów nie był posiadaczem pojazdu, ponieważ został on wynajęty na rzecz [...] Sp. z o.o. Dodatkowo, strona załączyła kserokopię umowy najmu pojazdu z 10 stycznia 2017 r., przyznając, że nie przesłała oryginału umowy czy też poświadczonej kopii, tłumacząc, że przepis art. 76a § 2 K.p.a. nie powinien znaleźć zastosowania w stosunku do tzw. dokumentów prywatnych. W ocenie Skarżącego organ nie wyjaśnił, czy i dlaczego odmawia wiarygodności przedłożonemu dokumentowi. Arbitralnie uznał zaś, że na podstawie kserokopii dokumentu nie może dokonywać ustalenia żadnych okoliczności faktycznych. Rozumując a contratio, jeśli tylko oryginał dokumentu zostałby przez Skarżącego przedłożony, należałoby uznać jego twierdzenie za prawdziwe, co jest niewątpliwie niedopuszczalnym uproszczeniem i spłyceniem problemu. Organ powinien bowiem dokonać oceny dokumentu w oparciu o całość materiału dowodowego, a także na jego podstawie podjąć ewentualne dalsze działania w celu wyjaśnienia sprawy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej. Zdaniem Skarżącego, nie było też przeciwwskazań do przeprowadzania przez organ z urzędu dowodów z przesłuchania Skarżącego lub przedstawiciela [...] sp. z o.o. Organ administracji dysponował bowiem informacją, że pojazd, którym poruszano się po płatnym odcinku drogi był przedmiotem najmu, a dodatkowo wiedział, że wynajmującym była spółka [...] Sp. z o.o. Zdecydowanie przedwczesna, zdaniem Skarżącego, była również konstatacja organu, stosownie do której odcinek drogi krajowej 13 stycznia 2017 r. był prawidłowo oznakowany tabliczkami informacyjnymi [...]. Jak sam wskazał organ, okoliczność ta została ustalona na podstawie pisma Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad (Oddział [...]) z 21 grudnia 2016 r., a zatem blisko miesiąc wcześniej niż miał miejsce przejazd pojazdu, który był podstawą nałożenia kary pieniężnej na Skarżącego. Nie można było zatem z tego pisma wywodzić wniosków dotyczących zdarzeń przyszłych. Była to jednocześnie okoliczność istotna, ponieważ ewentualne zaniedbania w kwestii oznaczenia drogi mają bezpośredni wpływ na możliwość nałożenia na Skarżącego kary pieniężnej. W odpowiedzi na skargę GITD wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa w sposób uzasadniający jej uchylenie. W niniejszej sprawie Sąd dokonał kontroli prawidłowości nałożenia na Skarżącego kary za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej podczas przejazdu wykonywanego pojazdem o nr rej. [...] 13 stycznia 2017 r. Jak wynika z akt sprawy 13 stycznia 2017 r. o godzinie 04:53:33 urządzenie kontrolne zainstalowane na bramownicy nr [...] znajdującej się w pasie drogowym płatnego odcinka drogi krajowej [...] węzeł [...] zarejestrowało przejazd zespołu pojazdów złożonego z samochodu osobowego o nr rej. [...] oraz przyczepy o nr rej. [...]. Przejazd został udokumentowany zdjęciem z urządzenia kontrolnego zainstalowanego na bramownicy i zapisany pod numerem ewidencyjnym [...]. Na podstawie informacji znajdujących się w systemie elektronicznego poboru opłat ustalono, że pojazd nie został wyposażony w urządzenie, o którym mowa w art. 13i ust. 3 u.d.p., co skutkowało naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Naruszono tym samym określony w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. obowiązek ponoszenia opłaty elektronicznej za przejazd po płatnych odcinkach dróg krajowych. Za takie postępowanie w myśl obecnie obowiązujących przepisów prawa powszechnie obowiązującego należało wymierzyć karę w wysokości 500 zł. Spór w niniejszej sprawie dotyczy tego kogo należy uznać za stronę przedmiotowego postępowania. Zgodnie z art. 13k 1 u.d.p. za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, wymierza się karę pieniężną właścicielowi pojazdu samochodowego, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, a jeśli pojazdem jest zespół pojazdów to właścicielowi pojazdu złączonego z przyczepą lub naczepą. Jeżeli właściciel nie jest posiadaczem pojazdu to kary nakłada się na podmiot, na rzecz którego przeniesiono posiadanie tego pojazdu (art. 13k ust. 4 u.d.p.). Treść przywołanego przepisu jednoznacznie określa podmiot, na który w sytuacji w nim określonej, jest nakładana kara pieniężna, nie ma więc podstaw, aby decyzję o nałożeniu tej kary można było adresować do innego, niż tak określony, podmiotu. Ustawodawca, dopuszczając możliwość nałożenia kary pieniężnej za brak opłaty elektronicznej na posiadacza tego pojazdu, przewidział zatem sytuację gdy właściciel nie ma w określonym czasie faktycznego władztwa nad pojazdem i nie może w przypadku naruszenia przez posiadacza pojazdu obowiązujących przepisów ponosić negatywnych konsekwencji tych naruszeń. Ustawodawca nie uzależnia przy tym możliwości nałożenia kary pieniężnej od faktu, że posiadanie to musi być długotrwałe i potwierdzone umową (wyrok WSA w Warszawie z 14 czerwca 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 2506/16). W rozpoznawanej sprawie organ był w posiadaniu dokumentu w postaci kopii umowy najmu z 10 stycznia 2017 r. przesłanego przez P. S. przy wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją GITD z [...] czerwca 2017 r. mającej potwierdzić i wskazać osobę, która była faktycznym posiadaczem samochodu o nr rej. [...] w dniu kontroli. W umowie jako najemcę samochodu wskazano spółkę [...] Sp. z o.o. z siedzibą [...], co w świetle art. 13k ust. 4 u.d.p. sugerowało wykluczenie P. S. jako adresata decyzji nakładającej karę za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej podczas przejazdu wykonywanego pojazdem o nr rej. [...] 13 stycznia 2017 r., zważywszy, że w umowie jako datę wydania samochodu podano 10 stycznia 2017 r. zaś koniec planowanego najmu na 10 marca 2017 r. Z zapisu umowy wynika, że samochód zwrócono po kliku dniach, w styczniu 2017 r., ale po dacie stwierdzonego w decyzji naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Przesłany dokument był kopią umowy, który pomimo wezwania GITD, stosownie do art. 76a § 2 K.p.a., nie został przez P. S. zastąpiony żądanym oryginałem lub odpisem w rozumieniu tego przepisu, który normuje problematykę sporządzania odpisów i wyciągów z dokumentów urzędowych i prywatnych. Powstaje więc pytanie czy faktycznie, jak stwierdził organ w zaskarżonej decyzji, kopia umowy najmu pojazdu nie mogła stanowić dowodu potwierdzającego fakt przeniesienia posiadania pojazdu o nr rej. [...] na inny podmiot niż ten uznany za stronę przez organ. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1508/09 uznał za niewłaściwe wnioskowanie, że kserokopia dokumentu urzędowego nie może być środkiem dowodowym w postępowaniu administracyjnym. Różnica w mocy dowodowej polega na tym, że kserokopia właściwie uwierzytelniona korzysta z mocy dokumentu oryginalnego, natomiast brak właściwego uwierzytelnienia powoduje, że taki dokument musi być oceniany w świetle całego materiału dowodowego. Skoro organ dysponował dokumentem, który nasuwał wątpliwości co do prawidłowości określenia strony postępowania, powinien, mając na względzie obowiązek określony w art. 77 § 1 K.p.a. podjąć kroki, celem wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, poprzez wystąpienie do najemcy wskazanego w umowie najmu, celem pozyskania niezbędnych wyjaśnień, a w konsekwencji dokumentów w przewidzianej prawem formie. Działanie takie czyniłoby zadość zasadzie określonej w art. 7 K.p.a. zgodnie z którą w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W ocenie Sądu GITD na podstawie niepełnego materiału dowodowego uznał za udowodnione, że to Skarżący odpowiadał za wykonywanie przejazdu po drodze krajowej z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. Przyjęcie za udowodnioną powyższą okoliczność na podstawie niewyczerpującego materiału dowodowego, godzi w zasadę swobodnej oceny dowodów naruszając art. 80 K.p.a., w sposób który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ustalenie bowiem stanu faktycznego zgodnie z zasadą dochodzenia do prawdy materialnej, mogło doprowadzić do ustaleń, że Skarżący nie ponosił odpowiedzialność za powołane naruszenie. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200, w zw. z art. 205 § 2 i art. 209 tej ustawy. Rozpoznając ponownie sprawę organ podejmie działania w celu ustalenia kluczowej w niniejszej sprawie okoliczności, tj. strony postępowania wszczętego zawiadomieniem z 8 maja 2017 r., a w konsekwencji przesądzenia podmiotu, który winien ponieść odpowiedzialność w związku z naruszeniem obowiązku z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p.